• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Lutnia



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Gallichon, także Galichon – instrument należący do chordofonów szarpanych, jest późnobarokową odmianą lutni basowej. Galichon bywa też mylony z mandorą, poprzedniczką mandoliny.Teorban także Torban (ukr. Торбан lub Теорбан, ros. Торбан) zw. także pańską bandurą albo ruskim teorbanem – instrument muzyczny z grupy chordofonów szarpanych, należy do rodziny lutni. Instrument ten powstał i zdobył wielką popularność w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVIII i XIX w., był często wykorzystywany w muzyce dworskiej, na Ukrainie uważany za instrument narodowy. Teorban łączy w sobie cechy zachodnioeuropejskiej teorby i ukraińskiej bandury. Cechą wyróżniającą ten instrument spośród innych odmian lutni basowych jest obecność dodatkowych, sopranowych strun burdonowych, rozpiętych na lewej stronie płyty wierzchniej i strojonych diatonicznie, podobnie jak ma to miejsce w bandurze. Niewykluczone, że nazwa teorban jest zestawieniem słów teorba i bandura
    Replika 8-strunowej lutni z okresu renesansu (Muzeum w Wiedniu)
    Lutnia arabska z 1931 roku, Paryż, Muzeum Muzyki
    "Muzykanci" z lutnią w ręku na obrazie Caravaggio
    Lutnia romantyczna na obrazie Henry'ego Pickersgilla, "Greczynka", 1829 r.

    Lutnia – nazwa odnosząca się do rodziny instrumentów zaliczanych do instrumentów strunowych szarpanych. Jej przyswojenie przez kulturę europejską nastąpiło na styku z kulturą arabską. Pochodzi z arabskiej Hiszpanii (arab al-ud) lub z Sycylii, gdzie mogła trafić też za pośrednictwem muzyków bizantyjskich. W Europie grali na niej średniowieczni minstrele. Odgrywała pierwszoplanową rolę w muzyce renesansu (lutnia renesansowa) i wczesnego baroku (lutnia barokowa), dopóki nie wyparł jej klawesyn. Istniały jednak pewne odmiany lutni używane jeszcze pod koniec XVIII i w XIX wieku (zobacz. teorban, gallichon i lutnia romantyczna)

    Mandolina barokowa (wł. mandolino) – instrument strunowy, szarpany z rodziny lutni. Powstała w I poł. XVII wieku i wywodzi się od małej lutni sopranowej (mandory). Jej następczynią była mandolina neapolitańska. W latach 1600–1750 mandolina była instrumentem bardzo popularnym w orkiestrach barokowych i wielu kompozytorów włoskich, francuskich i niemieckich pisało na ten instrument. Powstało także kilka odmian mandoliny barokowej, takich jak mandolina genueńska (pierwsza mandolina o strunach metalowych), mandolina cremońska (pierwsza mandolina o zbliżonym do współczesnego stroju kwintowym), czy nieco późniejsze: mandolina mediolańska i mandolina lombardzka.Saz (z perskiego ساز‎ sāz - muzyka) - instrument strunowy szarpany. Popularny na terenie Iranu, Azerbejdżanu, Armenii, Turcji, Kurdystanu i krajów bałkańskich.

    Lutnia bliskowschodnia przetrwała do dziś w niemal niezmienionym kształcie i jest obecnie najpopularniejszym instrumentem w krajach arabskich, Turcji i w Iranie. Lutnia europejska od czasów średniowiecza podlegała wielu modyfikacjom, aż w końcu została niemal zupełnie zapomniana na prawie półtora stulecia a rolę lutni barokowej przejęła mandolina. W Hiszpanii instrument ten przetrwał w nieco zmienionej formie i istnieje w muzyce hiszpańskiej do dziś jako lutnia współczesna (hiszp. laud – lutnia), lub jej mniejsza odmiana – bandurria.

    Michelangelo Merisi da Caravaggio (ur. 29 września 1571, zm. 18 lipca 1610) – włoski malarz działający w latach 1593–1610 w Rzymie, Neapolu, na Malcie i Sycylii. Był reformatorem malarstwa europejskiego na przełomie XVI i XVII wieku. W swoich obrazach wyrzekł się piękna ludzkiego ciała, idealizowanego przez malarzy renesansowych. W celu ukazania realizmu wprowadził do swych dzieł ostry światłocień. Malowidła Caravaggia cechuje połączenie fizycznej formy i psychologicznej treści. Jego styl stał się wzorem dla malarzy epoki baroku. Caravaggio był zapomniany w wiekach XVIII i XIX, został na nowo odkryty dopiero w XX stuleciu. Obecnie jest uznawany za pierwszego wielkiego artystę barokowego.Lutnia romantyczna zw. także gitarolutnią - instrument należący do chordofonów szarpanych, jest odmianą lutni powstałą w połowie XIX wieku w Niemczech. Pochodzi prawdopodobnie od gallichonu. Największą popularność przeżywała w latach 1896 - 1939 w związku z popularnością ruchu Wandervögel. Gdzieniegdzie wytwarzana jest do dziś . Lutnia romantyczna strojona była jak gitara klasyczna.

    Obecnie obserwuje się renesans lutni europejskiej związany ze wzrostem popularności muzyki dawnej i chęcią odtworzenia jej oryginalnego brzmienia a także dużą liczbą współczesnych kompozycji pisanych na lutnię.

    Budowa[ | edytuj kod]

    Lutnia charakteryzuje się gruszkowatym kształtem pudła rezonansowego, dość szeroką i krótką szyjką, oraz główką umieszczoną pod kątem prostym w stosunku do szyjki. Płyta wierzchnia, najczęściej wykonywana ze świerku, posiada umieszczony centralnie otwór rezonansowy (czasem kilka) zamknięty ozdobną rozetą wyciętą bezpośrednio w płycie. Do płyty przymocowany jest na stałe mostek, który również czasem przybiera ozdobne formy. Mostek nie posiada typowego dla np. gitary, dodatkowego siodełka a struny przymocowywane są bezpośrednio do znajdujących się w nim otworów.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Barok (z por. barocco – "perła o nieregularnym kształcie" lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Uznany za oficjalny styl Kościoła katolickiego czasów potrydenckich, stąd pojawiające się jeszcze w połowie XX wieku zamienne określenia: "sztuka jezuicka" czy "sztuka kontrreformacyjna". W odróżnieniu od humanizmu antropocentrycznego doby renesansu, barok reprezentował humanizm teocentryczny. W znaczeniu węższym, barok to jeden z nurtów literackich XVII wieku, koegzystujący z klasycyzmem i manieryzmem; od niego XX-wieczni literaturoznawcy wyprowadzili jednak nazwę dla całej epoki.

    Tył pudła rezonansowego jest mocno wypukły, wykonywany z klejonych ze sobą listewek (z palisandru lub innego drewna). Listewki są odpowiednio wyprofilowane i sklejone ze sobą od środka za pomocą taśm papierowych, cała konstrukcja nie posiada więc belkowania.

    Ze względu na zastosowanie podwójnych strun (chórów) szyjka lutni jest dość szeroka. Na szyjce znajduje się (często palisandrowa) podstrunnica, która inaczej niż w gitarze, nie wystaje ponad poziom płyty wierzchniej, lecz jest z nią równa a jej koniec wpuszczony jest w płytę wierzchnią. Progi wykonane są ze strun jelitowych obwiązanych wokół szyjki, co umożliwia ich przesuwanie i dostrajanie instrumentu. Kilka najwyższych progów często przymocowanych jest już do płyty wierzchniej i wykonanych z drewna.

    Chordofony, strunowe instrumenty muzyczne − grupa instrumentów muzycznych w systematyce instrumentologicznej opracowanej przez Curta Sachsa oraz Ericha M. von Hornbostela, w których wibratorem (źródłem dźwięku) jest drgająca struna.Buzuki – instrument muzyczny z grupy strunowych szarpanych wywodzący się z Azji Środkowej, popularny również w muzyce celtyckiej.

    Struny lutni tradycyjnie wykonywane były z jelit, jednak w dzisiejszych czasach często używa się nylonowych zamienników. Ułożone są one w parach, przy czym najwyższa struna jest często pojedyncza. Pary strun stroi się zawsze unisono, z wyjątkiem strun basowych, które czasem strojone są w oktawach. Lutnie średniowieczne posiadały 4 do 5 chórów. W czasach renesansu liczbę chórów zaczęto powiększać od 6 do 8. Wraz z rozwojem repertuaru lutniowego w dobie baroku powstały instrumenty basowe (teorba, lutnia barokowa) posiadające 14 a nawet więcej chórów, przy czym struny basowe rozpięte były często na dodatkowej główce (''struny burdonowe'').

    Oud (arab.عود ʿūd; som. Kaban; per.: بربط barbat; tur. ud lub ut) instrument strunowy uważany za przodka lutni, nazywany również lutnią arabską bądź lutnią perską. Wywodzi się z okolic Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu. W krajach arabskich oud jest równie popularny jak gitara czy pianino w krajach europejskich.Minstrele (ang. minstrel, fr. ménestrel) - popularyzatorzy i wykonawcy (śpiewacy, recytatorzy) poezji, działający w XIII - XIV w. w Europie Zachodniej. Przebywali na dworach lub wędrowali z miasta do miasta. Wywodzili się z uprawiających sztukę poetycką trubadurów albo spośród zawodowych "zabawiaczy" dworskich: grajków, śpiewaków, żonglerów, akrobatów. Obok popularyzacji pieśni miłosnych trubadurów i truwerów prezentowali też własną zróżnicowaną twórczość literacką, podejmującą tradycyjne motywy legend i ballad ludowych. W Niemczech minnesingerzy, w Polsce rybałci.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Mandora – strunowy instrument muzyczny z rodziny lutni. Wykształcił się prawdopodobnie w czasach wczesnego renesansu ze średniowiecznej giterny (małej lutni sopranowej). Mandora jest uważana za poprzedniczkę mandoliny. We Włoszech ten instrument nazywano mandolą (jest to również nazwa późniejszego instrumentu z rodziny mandolin).
    Lutnia renesansowa – instrument muzyczny szarpany z rodziny lutni. Lutnię renesansową uznaje się za klasyczną odmianę lutni europejskiej. Była najważniejszym instrumentem doby renesansu. Wywodzi się ona bezpośrednio od lutni średniowiecznej, a jej następczynią była lutnia barokowa.
    Mandolina – strunowy instrument muzyczny z rodziny chordofonów szarpanych posiadający cztery pary strun strojonych w kwintach. Skala mandoliny (zakres dźwięków muzycznych) wynosi od g do fis³.
    Renesans lub odrodzenie (z fr. renaissance – odrodzenie) – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).
    Klawesyn (fr. clavecin, wł. (clavi)cembalo) – znany powszechnie w Europie od XV wieku instrument strunowy szarpany, wyposażony w klawiaturę, zaliczany do rodziny cytr.
    Chór - termin używany w odniesieniu do instrumentów strunowych, oznaczający strunę (pojedynczy chór), bądź pewną liczbę jednobrzmiących strun, najczęściej parę (podwójny chór), rzadziej trójkę (potrójny chór). Struny takie szarpie się jednocześnie (traktując je jak pojedynczą strunę), nie zaś każdą z osobna. Zdarza się również, że jedna struna z chóru strojona jest o oktawę niżej.
    Lutnia barokowa – termin odnoszący się do instrumentów lutniowych epoki baroku takich jak: niemiecka lutnia barokowa, francuska lutnia barokowa, arcylutnia, teorba, gallichon . Charakteryzują się one większą, niż lutnie z poprzednich epok liczbą chórów (par strun), oraz często podwójną, lub rozbudowaną główką. Lutnia barokowa, służąca pierwotnie do wykonywania repertuaru solowego, została pod koniec epoki zdegradowana do instrumentu niemal wyłącznie akompaniatorskiego (realizującego technikę basso continuo) i z czasem zastąpiona instrumentami klawiszowymi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.02 sek.