• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ludy tureckie



    Podstrony: [1] [2] 3 [4]
    Przeczytaj także...
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Czuwaszja (czuwas. Чăваш Ен, ros. Чувашия), Republika Czuwaska (czuwas. Чăваш Республики, ros. Чувашская Республика) – republika w europejskiej części Federacji Rosyjskiej.
    Historia[ | edytuj kod]

    Powszechnie przyjmuje się, że najstarsi Turcy wywodzą się z Azji Środkowej. Niektórzy uczeni uważają Xiongnu za jedno z pierwszych plemion turecko-mongolskich. Między pierwszymi i dziesiątym wiekiem naszej ery ludy tureckie przemieszczały się ze Środkowej Azji, głównie w kierunku Europy i Bliskiego Wschodu.

    Chanat Krymski (Qırım Hanlığı) – historyczne państwo feudalne na Półwyspie Krymskim, istniejące od XV do XVIII wieku, pod panowaniem tatarskich chanów.Afszarowie – lud turecki, zamieszkujący Iran (sześć enklaw: na północ od jeziora Urmia, na południe od miasta Zandżan, na zachód od miasta Hamadan, a także w północnej i południowej części kraju) oraz Afganistan, prawdopodobnie także Turcję. Wyznają islam w odmianie szyickiej. Afszarowie w Iranie prowadzą półosiadły tryb życia, częściowo zajmują się prymitywnym rolnictwem. Natomiast Afszarowie afgańscy mieszkają w miastach (zwł. w Kabulu i Kandaharze) oraz osadach podmiejskich. Afszarowie z Afganistanu są dwujęzyczni, w kontaktach z innymi używają języka farsi, natomiast w domu mówią we własnym języku narodowym. Istnieje również podgrupa afgańskich Afszarów (tzw. Kyzylbaszi), która nie zna już języka afszarskiego. Kultura tego narodu nie była bliżej badana.

    Dokładna data pierwszych migracji z pierwotnych siedzib pozostaje nieznana. Pierwsze plemię określane jako tureckie użyczyło swego imienia wielu kolejnym państwom i ludom, byli to Turkuci w VI wieku. Aszyna jako głowa klanu poprowadził swoich ludzi do państwa Rouran zabiegając w ten sposób o włączenie ich do konfederacji i zabezpieczenie przed Chinami. Jego plemię słynęło z kowalstwa. Po upływie stulecia wzmocnili się na tyle, że podbili Rouran tworząc własny pierwszy kaganat turecki (VIVII wiek), który następnie rozpadł się na Kaganat Zachodni i Wschodni. Oba kaganaty zostały podbite i czasowo (przez około 50 lat) istniały jako protektoraty chińskiej dynastii Tang. Po powstaniu w 682 roku część ich ziem została znowu zjednoczona jako drugi kaganat turecki.

    Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Państwo Protobułgarów istniało w VII–XI w. pierwotnie stanowili oni część Kaganatu Zachodniego, która po usamodzielnieniu się zagroziła najpierw Bizancjum, a następnie podbiła tereny obecnej Bułgarii tworząc z miejscową ludność słowiańską pierwsze w historii w miarę trwałe państwo słowiańskie, które jednak w XI w. zostało rozbite przez Bizancjum.

    Xiongnu (chiń.: 匈奴) – azjatycki lud koczowniczy i założona przez niego konfederacja koczowniczych plemion, u szczytu potęgi w II i I w. p.n.e. sprawująca zwierzchnictwo nad terenami dzisiejszej Mongolii, południowo-zachodniej Syberii, Azji Środkowej, Mandżurii oraz Mongolii Wewnętrznej, Sinciangu i Gansu.Krymczacy, Jahudiler − autochtoniczny lud turecki zamieszkujący Półwysep Krymski. Wyznawcy judaizmu rabinicznego, używający języka krymczackiego (judeo-tatarskiego).

    Późniejsza historia ludów tureckich obejmuje państwa Karłuków (VIIIX wiek), Ujgurów (VIIIIX wiek), Połowców IXXII wiek, Chazarów VIVIII wiek, Kirgizów (VIX wiek), Oguzów którzy tworzyli różne państwa począwszy od VI po XI wiek; z nich to wywodzą się Pieczyngowie i Turcy Seldżuccy. Ponieważ ludy te zakładały państwa w obszarze między Mongolią a Morzem Kaspijskim, mieli oni kontakt z muzułmanami i stopniowo przejmowali islam. Były jednak również ludy tureckie wyznający inne religie: chrześcijaństwo, judaizm, buddyzm czy manicheizm.

    Półwysep Czukocki (ros. Чукотский Полуостров, Чукотка) – półwysep w Azji, w syberyjskiej części Rosji, nad Morzem Czukockim i pacyficzną Zatoką Anadyrską Morza Beringa. Półwysep ten jest najdalej na wschód wysuniętą częścią rosyjskiego Dalekiego Wschodu, częścią Czukockiego Okręgu Autonomicznego. Zakończony na wschodzie Przylądkiem Dieżniowa (po przeciwnej stronie Cieśniny Beringa znajduje się Półwysep Seward, będący częścią Alaski), na południu Przylądkiem Czukockim; granica morska między obydwoma półwyspami jest zarazem granicą państwową między Rosją i USA oraz linią zmiany daty. Półwysep Czukocki leży na kole podbiegunowym północnym.Tatarstan, Republika Tatarstanu (ros. Респу́блика Татарста́н lub Тата́рия; tatar. Татарстан Республикасы / Tatarstan Respublikası) – podmiot (republika) Federacji Rosyjskiej wchodząca w skład Nadwołżańskiego Okręgu Federalnego.

    Turcy jako żołnierze pojawili się w armii Abbasydów i z czasem stali się faktycznymi władcami muzułmańskiego Bliskiego Wschodu. Dynastia Seldżuków opanowała obszary Kalifatu Abbasydów (zdobycie Bagdadu 1055 rok) i zdobyła część azjatyckich ziem Bizancjum.

    Przez cały ten czas Kirgizi i Ujgurzy walczyli ze sobą i z Imperium Chińskim. Kirgizi osiedli ostatecznie w kraju nazywanym obecnie Kirgistanem. W latach 20. XIII wieku świat ludów tureckich podbity został przez imperium mongolskie. Po jego rozpadzie Tatarzy – pierwotnie jedno z plemion mongolskich – weszli w skład Złotej Ordy, a po jej rozpadzie sformowali chanaty Kazański, Astrachański, Krymski i Syberyjski.

    Rusyfikacja – proces polegający na dążeniu władz rosyjskich do wynarodowienia ludności podbitych państw poprzez narzucanie rosyjskiego języka, obyczajów, kultury i wzorców w sztuce.Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.

    Gdy Sułtanat Rum rozpadł się w wyniku mongolskiej inwazji, szansę wykorzystało kolejne plemię Turków. W Anatolii pojawiło się nowe ważne tureckie państwo – Imperium Osmańskie. Zdołało ono zdominować nie tylko Bliski Wschód, ale również południowo-wschodnią Europę, część południowej Rosji i północną Afrykę. Od końca XVII wieku Imperium Osmańskie stopniowo słabło w obliczu nieudolnej administracji, ciągłych wojen z Austrią i Rosją, oraz pojawienia się narodowościowych ruchów w Bałkanach. Tak oto, po I wojnie światowej, ustąpiło ono miejsca obecnej republice Turcji.

    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Chanat Kazański - państwo z ośrodkiem w Kazaniu powstałe około połowy XV wieku w wyniku rozpadu Złotej Ordy, w 1552 roku podbite przez Wielkie Księstwo Moskiewskie.

    Równocześnie liczne narody tureckie żyły w granicach państw trzecich. Ujguria stanowiła (i stanowi do dziś) część Chin. W ZSRR na 15 republik związkowych 5 tworzyły ludy tureckie. Stan taki utrzymywał się do początku lat 90. XX wieku, gdy wraz z rozpadem Związku Radzieckiego powstało pięć kolejnych państw tureckich (Turkmenistan, Uzbekistan, Kirgistan, Azerbejdżan i Kazachstan).

    Czuwasze (czuwask. чǎвашсем, ros. чуваши, tatar. Çuaşlar, Чуашлар) są narodem pochodzenia tureckiego, zamieszkującym Czuwaską Republikę Autonomiczną oraz w mniejszej liczbie sąsiednie Tatarstan i Baszkirię.Protobułgarzy również Prabułgarzy – lud koczowniczy pochodzenia huńskiego, który pomiędzy V a VII wiekiem zamieszkiwał stepy nadczarnomorskie. Nazwa Bułgar pochodzi od tureckiego bulgha i oznacza "mieszać się".

    Religie[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Tengri.

    Różne przedislamskie cywilizacje ludów tureckich VI wieku wyznawały szamanizm, jest on religią opierającą się na duchowych i naturalnych elementach ziemi. Dziś większość Turków jest sunnitami. Islam jest główną religią większości Turków, Baszkirów, Tatarów, Karaczajów, Kazachów, Kumyków, Kirgizów, Bałkarów, Nogajców, Tatarów Krymskich, Turkmenów, Ujgurów, Uzbeków. Azerowie są największym ludem tureckim, który wyznaje szyizm. Kaszkajowie i Chorasańczycy oraz inne plemiona tureckie pozostające pod władzę Iranu są również szyickie. Alewici są największą mniejszością religijną w Turcji zamieszkującą miasta i wsie są zaangażowani politycznie; wielu tureckich prawników jest Alewitami. Alewici uważają się za muzułmanów, a związani są z szyizmem. Jednak nie jest to szyizm ortodoksyjny, zaś sami szyici uważają Alewitów za heretyków.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, Darja-je Chazar; ros. Каспийское море, Kaspijskoje morie; azer. Xəzər dənizi; kaz. Каспий теңізі, Kaspij tengyzy; turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km² (zmieniającą się wskutek wahań poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Dla porównania powierzchnia całkowita Polski to ok. 313 tys. km². Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od słodkowodnej części północnej do 10-12‰ w części środkowej i południowej i do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętej zatoce Kara-Bogaz-Goł. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie. W epoce antycznej i przez znaczną część średniowiecza powszechnie uważano, że Morze Kaspijskie stanowi zatokę wielkiego oceanu północnego (pogląd taki głosili m.in. Eratostenes, Strabon, Pomponiusz Mela, Izydor z Sewilli).

    Najważniejszymi chrześcijanami wśród ludów tureckich są Czuwasze i Gagauzi – oba te narody wyznają prawosławie. Karaimi są wyznawcami judaizmu w jego specyficznej karaimskiej wersji. W Stambule, Ankarze i Baku istnieją żydowskie tałes. Na Syberii Ałtajczycy i Chakasi nadal praktykują szamanizm. Jakuci są także szamanistami, choć wielu przyjęło już chrześcijaństwo. Tuwińcy w większości wyznają tybetański buddyzm. Buddystami są również Ujgurzy z zachodnich Chin. Istnieją również niewielkie rozrzucone grupy Turków wyznających inne religie – zwłaszcza bahaizm. Trzeba jeszcze wspomnieć o manicheizmie, który przez pewien czas był religią Ujgurów i zaniknął ostatecznie w XVI wieku.

    Monarchia Habsburgów – nazwa określająca związek państw będących w unii personalnej, którego władca z rodziny Habsburgów był jednocześnie arcyksięciem Austrii, królem Czech, królem Węgier oraz władcą podległych im księstw. Związek istniał w latach 1526–1804. Część państw Monarchii Habsburgów należało do Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a jako król Czech, władca monarchii był elektorem przy elekcji króla Niemiec (który następnie był intronizowany na Cesarza). Zazwyczaj władca Monarchii był wybierany na Cesarza Narodu Niemieckiego. Monarchia Habsburgów została przekształcona w Cesarstwo Austrii 11 sierpnia 1804, a dwa lata później dwucesarz Franciszek II Habsburg rozwiązał Święte Cesarstwo Rzymskie.Języki tureckie albo turkijskie (dla wyraźniejszego odróżnienia od języka tureckiego będącego jedynie członkiem całej rodziny) - najliczniejsza podrodzina języków ałtajskich, obejmująca około 140 mln mówiących. Zamieszkują oni obszar Azji Mniejszej (Turcja), Zakaukazia (Azerbejdżan), Azji Środkowej (Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Rosja i Chiny) i Syberii (Jakucja), a także Europy Wschodniej (Karaimi, Tatarzy, Baszkirzy, Czuwasze). Dzielą się na następujące grupy: bułgarską (dziś tylko język czuwaski), oguzyjską, kipczacką, karłucką czyli krachanidzką, północnosyberyjską (tylko język jakucki i dołgański) i południowosyberyjską.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Karaczajowie – jeden z ludów tureckich zamieszkujący południową Rosję w północnej części Kaukazu. Naród liczący około 150 – 160 tys. używa wspólnego z Bałkarami języka. Oba narody są niekiedy traktowane jako jeden. Od początku XIX wieku zamieszkane przez nich ziemie należą do Rosji. W 1943 roku zostali deportowani z Kaukazu i powrócili dopiero po śmierci Stalina. Tradycyjnymi zajęciami było pasterstwo, rolnictwo i rzemiosło. Wyznają islam sunnicki.
    Szamanizm − zespół praktyk i wierzeń opierających swe pojmowanie relacji świata namacalnego do świata duchowego na fundamentalnej roli szamana jako osoby zdolnej do podróży ekstatycznych w zaświaty dla dobra swojej wspólnoty bądź jej poszczególnych członków.
    Tuwa, Republika Tuwy (ros. Тува lub Тыва, tuwin. Тыва; historyczne nazwy: Tannu-Tuwa, Урянхайский край – Kraj Urianchajski) – republika autonomiczna w azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej. Graniczy z Mongolią oraz rosyjskimi jednostkami administracyjnymi: Republiką Ałtaju, Chakasją, Krajem Krasnojarskim, obwodem irkuckim i Buriacją.
    Bagdad (arab. بغداد = Baghdād) – stolica Iraku; liczba mieszkańców wynosi ponad 7 mln. Położony na zachodnim brzegu Tygrysu jest jednym z największych miast na Bliskim Wschodzie.
    Sinciang (chiń. Xinjiang, wym. [ɕínt͡ɕjɑ́ŋ]; pełna nazwa: Region Autonomiczny Sinciang-Ujgur, ujg. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni) – region autonomiczny w Chinach. Jest to duży, rzadko zaludniony obszar, będący ok. 1/6 częścią terytorium kraju. Sinciang sąsiaduje z Tybetem od południa, z prowincjami Qinghai i Gansu od południowego wschodu, z Mongolią od wschodu, Rosją od północy, a Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem, Afganistanem, Pakistanem oraz kontrolowanymi przez Indie obszarami Kaszmiru od zachodu. Region Sinciang obejmuje większą część Aksai Chin – obszaru, który Indie uznają za część stanu Dżammu i Kaszmir.
    Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.
    Chorasańczycy - lud turecki zamieszkujący w północnej części irańskiego ostanu Chorasan, około 403 tys. ludzi. Używają własnego, zbliżonego do azerskiego języka, większość jest dwujęzyczna i używa również urzędowego w Iranie języka perskiego. W VII wieku zamieszkane przez nich ziemie podbite zostały przez Arabów i zislamizowane. Obecnie wyznają oni islam sunnicki. Chorasańczycy zajmują się uprawą, w tym również na sztucznie nawadnianych polach, hodują owce, kozy i bydło. Znane są wyroby chorasańskich rzemieślników - zwłaszcza dywany.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.048 sek.