• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Lokomotywa parowa



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Korbowód jest częścią mechanizmu korbowego. Służy (wraz z wałem korbowym) do zamiany ruchu posuwisto-zwrotnego tłoka na ruch obrotowy wału korbowego albo obrotowego ruchu wału na ruch posuwisty tłoka lub innego elementu. Części korbowodu to: stopa (najczęściej dzielona, aby ułatwić montaż), trzon i główka. Trzon ma najczęściej przekrój dwuteowy. Stopa korbowodu łączy się z wałem korbowym, a główka z tłokiem albo krzyżulcem.Ty51 - polski parowóz towarowy produkowany w zakładach HCP w latach 1953-1958, najcięższy parowóz zbudowany w Polsce.
    Lokomotywa OKz32
    Lokomotywa Pt47
    Lokomotywa TKp Śląsk
    parowóz bezogniowy
    Jeden z pierwszych parowozów.
    Parowóz systemu Fairlie
    Parowóz systemu Beyer-Garratt

    Lokomotywa parowa (parowóz) – lokomotywa napędzana silnikami parowymi. Para pochodzi z kotła opalanego najczęściej węglem.

    Ol49 – Parowozy budowane w latach 1951-1954 w Fabryce Lokomotyw im. F. Dzierżyńskiego w Chrzanowie. Wyprodukowano łącznie 112 sztuk dla PKP i 4 sztuki na eksport do Korei.DR 18 201 - parowóz wyprodukowany w 1961 roku w zakładach naprawczych taboru kolejowego w Meiningen zaprojektowany do testowania eksportowych wagonów pasażerskich z prędkością 160 km/h

    Pierwszą lokomotywę parową zbudował w 1804 roku Richard Trevithick. Za wynalazcę współczesnej lokomotywy parowej uważa się George’a Stephensona. Jego parowóz Rakieta (Rocket) z 1829 r. stał się pierwowzorem wszystkich dalszych konstrukcji.

    Ostatnią regularną linię zwykłego ruchu pasażerskiego w Europie obsługiwaną przez lokomotywy parowe zamknięto 31 marca 2014. Było to połączenie WolsztynLeszno w Polsce. Połączenie to zostało reaktywowane od dnia 15 maja 2017 r.

    Klasyfikacja[ | edytuj kod]

    Pod względem przeznaczenia lokomotywy parowe można podzielić ogólnie na pasażerskie i towarowe. Podziałowi temu, oznaczającemu do prowadzenia jakich pociągów są przystosowane, odpowiadają ich cechy konstrukcyjne, przede wszystkim układ osi i wielkość kół. Pociągi pasażerskie są na ogół lżejsze, natomiast do ich prowadzenia wymagana jest duża prędkość, przez co preferowane były konstrukcje posiadające koła napędowe o dużej średnicy. W przypadku lokomotyw towarowych znaczenie miała duża siła pociągowa, co prowadziło do zwiększania liczby kół napędowych, mających mniejszą średnicę. Część lokomotyw parowych była wyspecjalizowana do tak określonych zadań, a część miała bardziej uniwersalne charakterystyki, dopuszczające stosowanie do różnych rodzajów pociągów. Szczególną odmianą lokomotyw parowych pasażerskich są pośpieszne, optymalizowane do większych prędkości i posiadające koła o największych średnicach. Odmianą lokomotyw towarowych są lokomotywy manewrowe i przemysłowe, służące do przetaczania składów na niewielkie odległości – najczęściej tendrzaki, zabierające mniejszy zapas paliwa i wody i przystosowane do jazdy w obu kierunkach. Specyficzną grupę pod względem cech konstrukcyjnych stanowią lokomotywy parowe wąskotorowe, zbliżone do towarowych, lecz w zasadzie nie dzielone z uwagi na przeznaczenie wobec małych rozwijanych prędkości.

    Węgiel brunatny – skała osadowa pochodzenia organicznego roślinnego powstała w neogenie, w erze kenozoicznej ze szczątków roślin obumarłych bez dostępu powietrza. Zawartość węgla 62-75%. Często stosowany jako paliwo. Jego wartość opałowa waha się od 7,5 do 21 MJ/kg. Węgiel brunatny jest nieodnawialnym źródłem energii.Inżektor (smoczek) — jeden z rodzajów urządzenia podającego wodę do kotła parowozu, potrzebną mu do wytwarzania pary. Każdy parowóz powinien posiadać dwa niezależne urządzenia podające wodę - jeden zapasowy.

    Podstawowym sposobem klasyfikacji lokomotyw parowych jest ich podział z uwagi na układ osi, oznaczany w różnych państwach literami i cyframi, samymi cyframi lub nazwami opisowymi. Na przykład układ z dwoma osiami tocznymi z przodu, trzema osiami wiązanymi i jedną osią toczną z tyłu, oddawany graficznie jako ooOOOo, określany jest jako 2'C1' w notacji niemieckiej (stosowanej w większości Europy, w tym w Polsce), 2-3-1 w notacji rosyjskiej (spotykanej także w Polsce), 4-6-2 w notacji anglosaskiej Whyte, 231 we francuskiej i nosi nazwę Pacific w USA. W polskim systemie oznaczeń parowozów normalnotorowych dwie lub trzy litery oznaczenia serii zawierają od razu informacje o przeznaczeniu lokomotywy i jej układzie osi (pierwsza litera O oznacza parowozy osobowe, P– pospieszne, T – towarowe, a ostatnia to kod układu osi).

    Px38 - parowóz wąskotorowy na tory o rozstawie 600 mm, wyprodukowany przez Pierwszą Fabrykę Lokomotyw w Polsce SA w Chrzanowie w 1938 roku (typ W5A). Posiada cztery osie napędne oraz dwuosiowy tender (układ osi Dn2t+t). Zbudowano tylko jeden egzemplarz, zachowany do chwili obecnej.Parowóz Garratta – parowóz wieloczłonowy z dwoma zespołami napędnymi. Parowóz ma kocioł położony na środku ostoi. Zbiorniki zapasowe znajdują się na końcach lokomotywy.

    Pod względem rozróżnienia gdzie przewożony jest zapas paliwa i wody do kotła, lokomotywy parowe dzielą się na stanowiące większość parowozy z tendrem doczepnym, mieszczącym paliwo i wodę, oraz parowozy beztendrowe (tendrzaki), przewożące zapas paliwa i wody na lokomotywie. Zaletą tendrzaków jest lepsze przystosowanie do jazdy w obu kierunkach, natomiast mają one mniejszy zasięg bez uzupełniania wody i paliwa.

    Łożysko toczne – łożysko, w którym pomiędzy dwoma pierścieniami łożyska znajdują się elementy toczne. Pierścień wewnętrzny (1) osadzony jest na czopie wału lub innym elemencie. Pierścień zewnętrzny (2) umieszczony jest także nieruchomo w oprawie lub w innym elemencie nośnym. Elementy toczne (3) umieszczone są pomiędzy pierścieniami i stykają się z ich bieżniami zapewniając obrót pierścieni względem siebie. Dodatkowymi elementami łożyska tocznego mogą być koszyczki utrzymujące elementy toczne w stałym do siebie oddaleniu, uszczelnienia itp.Resor – element resorujący, który najczęściej ma postać sprężyny wielopłytkowej utworzonej z płaskowników stalowych, zwanych piórami.

    Z punktu widzenia konstrukcji można wyodrębnić lokomotywy parowe w układzie klasycznym i rozmaite inne konstrukcje, przede wszystkim parowozy wieloczłonowe (systemów Malleta, Garrata, Meyera, Fairliego, Shaya), parowozy kolei zębatej i parowozy bezogniowe.

    Historia[ | edytuj kod]

    Pierwsze próby[ | edytuj kod]

    Po opracowaniu przez Jamesa Watta w latach 70. XVIII wieku udanej maszyny parowej – stacjonarnego silnika parowego, różni konstruktorzy podjęli próby budowy pojazdów o napędzie parowym, zarówno drogowych, jak i szynowych. Pociągi do tej pory były ciągnięte jedynie przez konie, często po drewnianych lub nawet kamiennych szynach. Pierwszy działający drogowy pojazd parowy został skonstruowany przez Nicolasa Cugnota w 1770 r., lecz dopiero na początku XIX wieku prace te nabrały intensywności. Wczesne konstrukcje stanowiły wyraz poszukiwań konstruktorów i nie były praktyczne, co wiązało się także z poziomem technologii, który jednak szybko wzrastał. Pierwsza lokomotywa parowa została skonstruowana przez Richarda Trevithicka na bazie jego silnika parowego – poziomy cylinder napędzał dwie osie za pośrednictwem koła zamachowego i kół zębatych. Została ona zademonstrowana, ciągnąc pociąg z ładunkiem i pasażerami w lutym 1804 roku, lecz nie była praktyczna i pozostała eksperymentem. Problemy stwarzała także mała wytrzymałość nawet najlepszych ówczesnych żelaznych szyn.

    Maszyna parowa to parowy silnik tłokowy. Czasem do maszyn parowych zalicza się pompy parowe powstałe przed silnikiem tłokowym. Za wynalazcę maszyny parowej uważa się Jamesa Watta, który w 1763 roku udoskonalił atmosferyczny silnik parowy zbudowany wcześniej przez Thomasa Newcomena.Oś wiązana w lokomotywie to oś napędowa połączona z innymi za pomocą wiązarów przenoszących napęd, stosowana w prawie wszystkich parowozach oraz rzadko w lokomotywach spalinowych i elektrycznych. Szczególnym przypadkiem jest oś ślepa pozbawiona kół, zamocowana na stałe w ostoi, otrzymująca napęd z silnika. Dzieli się na oś silnikową i osie dowiązane.

    Początkowo konstruktorzy mieli wątpliwości co do przyczepności kół na gładkim torze, stąd Matthew Murray skonstruował w 1811 r. lokomotywę poruszaną kołem zębatym, współpracującą z zębatką ułożoną wzdłuż toru, według patentu Johna Blenkinsopa. Pomimo zbudowania kilku sztuk, późniejsze konstrukcje wykazały, że parowóz o odpowiednim i równomiernym nacisku na szyny, posiada wystarczającą przyczepność na gładkim torze, aby ciągnąć wagony. Zupełnie nieudana była koncepcja Williama Bruntona z 1813, w której parowóz odpychał się od ziemi dźwigniami na wzór nóg konia. Stosunkowo udaną konstrukcją wczesnej lokomotywy był natomiast Puffing Billy konstrukcji Williama Hedleya z 1814 roku, jeżdżący po gładkim torze. Również w 1814 roku swój pierwszy parowóz zbudował konstruktor-samouk George Stephenson, a w 1823 roku otworzył on wraz z synem Robertem pierwszą na świecie fabrykę parowozów. Powstawały w tym okresie także inne konstrukcje, lecz wczesne lokomotywy były używane jedynie do celów przemysłowych, głównie w kopalniach, wożąc na krótkich trasach wagony z węglem. Dopiero w 1825 roku powstała w Anglii pierwsza kolej użytku publicznego, ze Stockton do Darlington, ciągnięta przez parowóz Stephensona, nazwany później Locomotion. Wczesne konstrukcje parowozów wykorzystywały kotły płomienicowe – w których gorące gazy w drodze do komina przepływały przez tylko jedną rurę ogniową dużej średnicy (płomienicę), często wygiętą w formie litery U dla zwiększenia powierzchni ogrzewalnej. W 1827 roku Timothy Hackworth wynalazł wylot zużytej pary przez dyszę w osi komina, polepszającą ciąg (zastosowaną w jego parowozie Royal George, zbudowanym w układzie z trzema osiami wiązanymi).

    TKi3 - stosowane przez PKP oznaczenie serii parowozów, wcześniej eksploatowanych na kolejach pruskich jako seria T9. Istniała również bezogniowa wersja tej maszyny, oznaczona TKi3b.Parowóz wieloczłonowy (sprzężony) - parowóz posiadający co najmniej dwa zespoły napędne. Dzięki temu mógł się wpisywać w bardzo ostre łuki w górach. Parowozy powodowały niespokojną jazdę nawet przy małej prędkości. Parowozy wieloczłonowe są spotykane na liniach wąskotorowych.

    Za przełomową konstrukcję jest powszechnie uważany parowóz Rocket (Rakieta) George’a Stephensona, który w 1829 roku wygrał konkurs w Rainhill, na parowóz dla linii Manchester – Liverpool. Łączył on umiejętnie najlepsze dotychczasowe rozwiązania, wprowadzając nowość w postaci kotła z 25 płomieniówkami – cienkimi rurami ogniowymi, którymi przepływały gorące gazy, wydajniej podgrzewając wodę. Parowóz Rocket miał zasadnicze podzespoły, które w unowocześnionej formie dotrwały do końca ery parowozów, przede wszystkim kocioł płomieniówkowy, odsprężynowane osie, napęd przenoszony bezpośrednio z silników na korby kół przesunięte względem siebie o 90° i dyszę pary odlotowej w kominie. Rozwiązania te były następnie powielane i ulepszane w dalszych konstrukcjach lokomotyw, masowo już budowanych w latach 30. XIX wieku. Również klasyczny stał się układ konstrukcyjny prezentowany przez Rakietę – kocioł o poziomym walczaku, z dymnicą i kominem umieszczonymi w przedniej części, a paleniskiem i pomostem dla obsługi w tylnej części, z której to strony był doczepiony specjalny wagon na węgiel i wodę – tender. W 1830 pojawił się kolejny parowóz Stephensona typu Planet, z cylindrami poziomo umieszczonymi pod kotłem, napędzającymi wykorbioną oś napędną (układ osi 1A). Poziome lub lekko nachylone umieszczenie cylindrów stało się następnie powszechnym standardem, aczkolwiek napęd za pomocą osi wykorbionej został później w większości wyparty przez napęd za pomocą korb na zewnętrznej powierzchni kół.

    Parowóz osobowy - parowóz przewidziany konstrukcyjnie do obsługi pociągów osobowych, cechujący się średnicą kół napędowych ok. 1500-1800 mm, prędkością maksymalną 80-110km/h. Zwykle były wyposażone w oś przednią, w celu stabilnego biegu. Miały zazwyczaj 3 osie napędowe, chociaż niektóre konstrukcje (np. Ot1) miały tych osi 4.Para przegrzana (para nienasycona) to para sucha mająca temperaturę wyższą niż temperatura wrzenia cieczy przy danym ciśnieniu. Otrzymywana przez przegrzanie pary nasyconej w przegrzewaczu. Zastąpienie pary mokrej parą przegrzaną podniosło sprawność maszyn parowych i turbin.

    Rozwój[ | edytuj kod]

    Lokomotywy parowe podlegały rozwojowi technicznemu i doskonaleniu do końca produkcji, zachowując jednak na ogół zasadę działania i główne części analogiczne, jak w parowozie Rocket. Początkowo obsada lokomotyw nie była niczym chroniona, później zaczęły się pojawiać czołowe ściany osłaniające tylko przed wiatrem. Dopiero około połowy XIX wieku parowozy zaczęły być powszechnie wyposażane w budkę, chroniącą maszynistę i palacza przed wpływami atmosferycznymi, chociaż w wielu krajach jeszcze przez dziesięciolecia stosowano budki szczątkowe lub częściowo odkryte, a np. w USA już w latach 40. XIX wieku stosowano obszerne zamknięte budki.

    PKP Cargo SA – operator kolejowych przewozów towarowych, funkcjonujący od 2001 roku. Do 30 października 2013 roku był publicznym operatorem kolejowych przewozów towarowych.Ok22 – polski parowóz z lat 20. XX wieku, pierwszy parowóz osobowy polskiej budowy. Symbol Ok oznacza parowóz przeznaczony dla pociągów osobowych, o układzie osi 2’C (2–3–0).

    Dążenie do osiągania większej mocy prowadziło do zwiększania rozmiarów, a co za tym idzie, powierzchni ogrzewalnej kotła, który mógł w ten sposób wytwarzać więcej pary. Postęp techniczny z kolei umożliwiał zwiększanie roboczego ciśnienia pary. Rosnąca masa i wymiary kotłów wymuszały natomiast zwiększanie liczby osi, przez dodawanie osi napędowych lub osi tocznych. Osie toczne zarazem polepszały prowadzenie lokomotywy w łukach, pozwalając na zwiększenie prędkości, co było szczególnie istotne w parowozach pasażerskich. Potrzeba przeniesienia rosnącej mocy na koła i uzyskania większej siły pociągowej, zwłaszcza w parowozach towarowych, prowadziła zaś do zwiększania liczby osi napędowych, istotnych z punktu widzenia masy przyczepnej parowozu (masy przenoszonej na zestawy napędowe). Równolegle stosowano szyny o coraz większej wytrzymałości, pozwalającej na zwiększanie nacisku na osie, wpływającego na przyczepność, a tym samym siłę pociągową parowozu. W latach 50. XIX wieku upowszechniły się parowozy towarowe z trzema osiami wiązanymi (układ osi C, w Polsce oznaczane serią Th). Od lat 60. XIX wieku stopniowo zaczęły je uzupełniać, a następnie pod koniec stulecia wypierać parowozy z czterema osiami wiązanymi (układ osi D, np. popularne serie lokomotyw O, G7, G8, kkStB 73, w Polsce oznaczane serią Tp). Rosnące kotły spowodowały, że od końcówki XIX wieku rozpoczęto budować parowozy towarowe z przednią osią toczną (układ osi 1'D, w Polsce: Tr), uzupełnione, lecz nigdy do końca nie wyparte przez parowozy z pięcioma osiami wiązanymi (układ osi E, np. serie lokomotyw E, G10, kkStB 80, w Polsce oznaczane Tw) oraz szczególnie popularne parowozy z osią toczną i pięcioma osiami wiązanymi (1'E, w Polsce oznaczane Ty, np. serie Ty2, Ty23, Ty51). Oprócz tych, najczęstszych w Europie, stosowano też inne konfiguracje kół parowozów towarowych; jednakże parowozy jednoczłonowe z większą liczbą osi wiązanych, niż pięć, były spotykane sporadycznie (głównie w USA).

    Ostojnica – główna podłużna cześć ostoi. Mianem ostojnic nazywamy dwie główne podłużne belki (profile stalowe lub drewniane, lub ich zespół) przenoszące większość obciążeń pionowych i podłużnych działających na ostoję.Lokomotywa spalinowa (również spalinowóz) – lokomotywa napędzana silnikiem spalinowym, zazwyczaj czterosuwowym (czasem dwusuwowym np. ST44) silnikiem Diesla.

    Parowozy osobowe, zwłaszcza pociągów pośpiesznych, miały na przestrzeni XIX wieku tylko jedną lub dwie osie napędowe, z kołami o dużej średnicy, przekraczającej często 2 metry. Wyjątkowo już od lat 60. XIX wieku trzy osie napędowe stosowano także w parowozach osobowych jeżdżących na terenach górskich, gdzie zachodziła potrzeba dużej siły pociągowej dla pokonywania podjazdów. Częstym układem osi parowozów osobowych II połowy XIX wieku, zwłaszcza typowym dla kolei amerykańskich, później rozpowszechnionym też w Europie, był 2'B (w Polsce: Od/Pd). Od końcówki XIX wieku już powszechniej stosowano trzy osie wiązane w parowozach osobowych, np. układ 2'C1' (tzw. Pacific, w Polsce: Om/Pm). W XX wieku zostały one częściowo zastąpione przez parowozy z czterema osiami wiązanymi (np. układ 1'D1', tzw. Mikado, w Polsce: Pt), co było największą praktyczną liczbą osi wiązanych dla parowozów osobowych.

    Anatole Jules Théodore Mallet (ur. 23 maja 1837, zm. 10 października 1919) - francuski inżynier i konstruktor parowozów pochodzenia szwajcarskiego. Skonstruował parowóz wieloczłonowy systemu Malleta, czyli parowóz o dwóch niezależnie napędzanych podwoziach.Generator elektryczny - urządzenie przetwarzające na energię elektryczną inne rodzaje energii, w tym energię mechaniczną. Większość generatorów wytwarza energię elektryczną w wyniku indukcji elektromagnetycznej. Generatory te mają elementy poruszające się w polu magnetycznym lub wytwarzane jest zmienne pole magnetyczne. Zjawisko odwrotne, czyli przekształcenie energii elektrycznej w energię mechaniczną występuje w silnikach. Silniki i generatory wykorzystujące zjawisko indukcji elekromagnetycznej mają wiele podobieństw. Zalicza się je do tak zwanych maszyn elektrycznych. Część generatorów elektrycznych wytwarza energię elektryczną w wyniku innych zjawisk fizycznych.

    Postęp zaznaczył się również w budowie silnika parowego. Pierwotnym układem był dwucylindrowy silnik bliźniaczy, który, z ulepszeniami wynikającymi z postępu technicznego, zachował popularność aż do końca ery parowozów. W 1846 roku George Stephenson skonstruował parowóz trzycylindrowy, a w 1861 John Haswell – czterocylindrowy. Były to nadal parowozy z pojedynczym rozprężaniem pary. W 1876 roku Anatole Mallet wynalazł dwucylindrowy silnik sprzężony (compound) – podwójnego rozprężania. Silniki sprzężone pozwalały na bardziej ekonomiczną pracę i uzyskały w niektórych krajach sporą popularność. W 1886 roku Alfred de Glehn zastosował po raz pierwszy czterocylindrowy silnik sprzężony.

    TKh Ferrum - stosowane w Polsce oznaczenie polskiej serii parowozów przetokowych. Znane też jako "Ferrum 47" parowozy "Ferrum" stanowić miały zamienniki dla przedwojennych parowozów "Ferrum 29" .Rainhill Trials – konkurs na lokomotywę do obsługi kolei Liverpool – Manchester, zorganizowany w początkach kolei parowej. Odbył się w październiku 1829, niedaleko Rainhill (okolice Liverpoolu).

    Znaczną poprawę ekonomiczności i zwiększenie mocy parowozu przyniósł wynalazek przegrzewacza pary, opracowany w Niemczech przez Wilhelma Schmidta i po raz pierwszy zastosowany w pruskim parowozie S 4 w 1898 roku, a w seryjnie budowanych parowozach od 1902 roku.

    Parowozów zaprzestano budować w większości krajów na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Jednymi z nielicznych nowo budowanych konstrukcji były wąskotorowe parowozy firmy SLM Winterthur wyprodukowane w 1992 roku dla szwajcarskiej kolei zębatej Brienz-Rothorn-Bahn (BRB), a następnie także innych kolei turystycznych, zawierające nowoczesne rozwiązania konstrukcyjne, jak sterowanie elektroniczne.

    O – oznaczenie serii rosyjskich parowozów towarowych o układzie osi D, budowanych masowo w kilku wariantach przez liczne fabryki w latach 1890 − 1907, a w mniejszych seriach do 1928 roku. Był to podstawowy typ rosyjskich parowozów towarowych na początku XX wieku i pierwszy typ rosyjskich znormalizowanych parowozów towarowych, zbudowany łącznie w liczbie 9129 sztuk. Oznaczenie O od osnownoj (pol. "podstawowy") nadano im dopiero od 1912 roku, wcześniej lokomotywy te nosiły różne oznaczenia na poszczególnych kolejach. Najliczniejszymi wariantami były O i O, używane również w Polsce jako serie Tp104 i Tp102.TKt48 – seria parowozów tendrzaków produkowanych w latach 1950-1957 w zakładach HCP (94 sztuki) i Fablok (199 sztuk). Przeznaczone były do ruchu podmiejskiego i pociągów towarowych. Ostatnia seria parowozów wyprodukowanych przez Fablok dla PKP.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]




    Warto wiedzieć że... beta

    Połączenie spawane – rodzaj złącza powstającego w procesie fizycznym łączenia materiałów poprzez ich miejscowe stopienie i zestalenie. Stosowane np. do łączenia metali (głównie stali) i tworzyw sztucznych. Przy spawaniu zwykle dodaje się spoiwo spawalnicze, tj. stapiający się wraz z materiałem rodzimym materiał dodatkowy, wypełniający spoinę.
    Kolej wąskotorowa – kolej o prześwicie mniejszym niż określany jako normalny, czyli 1435 mm. Kolej wąskotorowa cechuje się mniejszą zdolnością przewozową od kolei normalnotorowej, jednak można na niej stosować większe pochylenia i łuki o mniejszym promieniu, dzięki czemu jest nawet kilkakrotnie tańsza w budowie. Koleje wąskotorowe, początkowo niemal wyłącznie konne, rozpowszechniły się w przemyśle wydobywczym, hutnictwie, leśnictwie. Od połowy XIX wieku zaznacza się zróżnicowanie funkcji kolei wąskotorowych w zależności od prześwitu, następuje także częściowa unifikacja standardów k.w. Od połowy XIX wieku na k.w. stosuje się powszechnie trakcję parową, od końca XIX wieku wprowadza się na niektóre k. w. trakcję elektryczną, od połowy XX wieku także spalinową. Najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca kolej wąskotorowa na świecie istnieje w Polsce – są to Górnośląskie Koleje Wąskotorowe.
    Przegrzewacz – część kotła parowego, przeważnie w postaci wiązki rur, służy do ogrzania pary nasyconej powyżej temperatury nasycenia i otrzymania pary przegrzanej. Wprowadzenie przegrzewaczy podniosło sprawność maszyn parowych tłokowych i umożliwiło zastosowanie turbin parowych. Ogólnie, im wyższa temperatura pary, tym większa jest sprawność termiczna maszyny. Dlatego zadaniem przegrzewacza jest wytworzenie pary o możliwie wysokiej temperaturze.
    Leszno (łac. Lessna Polonorum, niem. Lissa) – miasto na prawach powiatu w województwie wielkopolskim, położone w zachodniej części Polski, pomiędzy dwoma dużymi centrami gospodarczymi – Poznaniem i Wrocławiem. Zamieszkuje je 64 722 mieszkańców, na powierzchni 31,86 km²; co daje miastu siódmą lokatę pod względem wielkości w województwie.
    Zbieralnik pary – pojemnik zlokalizowany na szczycie kotła w lokomotywach parowych zbierający parę nasyconą. Jego funkcją jest uniemożliwienie zalania wodą silnika parowego, zwłaszcza podczas jazdy po pochyłościach, co mogłoby spowodować awarię. Z niego prowadzi główny przewód niosący parę do cylindrów, w nim też następuje regulacja dopływu ilości pary do silnika za pomocą przepustnicy. Jeśli parowóz jest napędzany parą przegrzaną, ta zanim trafi do cylindrów, ulega przegrzaniu w przegrzewaczu pary.
    1 Tender — wagon specjalnej konstrukcji do przewozu węgla (lub - rzadziej - mazutu) i wody dla parowozu. 2 Budka maszynisty — stanowisko z którego maszynista oraz palacz sprawują kontrolę nad parowozem. 3 Gwizdek — zasilany parą gwizdek, zlokalizowany na szczycie kotła; stosowany jako urządzenie sygnalizacyjne i ostrzegawcze. 4 Drąg stawidłowy — drąg metalowy łączący regulator ruchu suwaka z jarzmem stawidła; za jego pomocą maszynista określa poziom wypełnienia tłoków parą, a w efekcie kierunek jazdy. 5 Zawór bezpieczeństwa — samoczynnie otwierający się zawór ciśnieniowy mający przeciwdziałać przekroczeniu dopuszczalnego ciśnienia w kotle. 6 Turbo-generator — mała turbina parowa połączona bezpośrednio z prądnicą latarni. 7 Piasecznica — urządzenie, którego zadaniem jest podawanie piasku pod koła napędowe, zapobiegając ich poślizgowi, zwłaszcza podczas ruszania i przy hamowaniu. 8 Drąg przepustnicy — kontroluje poziom rozwarcia zaworu przepustnicy, kontrolując ilość pary przesyłanej do cylindrów. 9 Zbieralnik pary — pojemnik zlokalizowany na szczycie kotła zbierający parę nasyconą. Jego funkcją jest uniemożliwienie zalania wodą silnika parowego, zwłaszcza podczas jazdy po pochyłościach, co mogłoby spowodować awarię. 10 Sprężarka — napędzana parą, zapewnia sprężone powietrze do operowania hamulcami pociągu. 11 Dymnica — przedłużenie walczaka, zbiera gorące gazy ze skrzyni ogniowej. Często zawiera sito mające przeciwdziałać wydostawaniu się iskier przez komin. Zwykle zaopatrzona w dyszę pary odlotowej, która zapewnia cug wzmagający ogień i zapobiega dostawaniu się płomieniom i dymowi do budki maszynisty. 12 Przewód główny — prowadzi parę do cylindrów. 13 Drzwi dymnicy — na zawiasach, ułatwiają dostęp do dymnicy podczas czyszczenia i napraw. 14 Rusztowanie — za które można złapać się w trakcie przemieszczania po pomoście 15 Tylna oś toczna — tylne koła toczne podtrzymują wagę budki oraz paleniska. 16 Pomost — po którym poruszają się mechanicy podczas inspekcji i przeglądów. 17 Ostoja — rama pojazdu, zależnie od budowy i zastosowania taboru ostoja może być metalowa lub drewniana, a pod względem zawieszenia na osi, zewnętrzna lub wewnętrzna (umocowana po zewnętrznej lub wewnętrznej stronie koła). 18 Hamulec i blok hamulca — jest dociskany do wszystkich kół napędowych wstrzymując ich obrót. 19 Rura piasecznicy — wyrzuca piach bezpośrednio przed koła, wzmagając tarcie i polepszając przyczepność. 20 Wiązar — łączy koła napędowe. 21 Stawidło — system prętów i łączników synchronizujących zawory z tłokami, kontrolujący kierunek ruchu i moc lokomotywy. 22 Wał stawidłowy/ korbowód — stalowe ramię zamieniające poziome ruchy tłoka w ruch obrotowy kół napędowych. Połączenie między tłokami, a korbowodem wzmocnione jest poziomym suwakiem znajdującym się za cylindrem. 23 Tłoczyska — łączy tłok z osią krzyżową, napędzając korbowód. 24 Tłok — ruszając się wprzód i w tył dzięki ciśnieniu pary w cylindrze napędza koła. 25 Zawory — kontroluą ilość pary trafiającej do cylindrów; za synchronizację odpowiada tłok w cylindrze suwaka, którego położenie jest zmieniane poprzez wodzik. 26 Skrzynia suwakowa — mała, często cylindryczna komora znajdująca się bezpośrednio nad lub obok głównego cylindra, odpowiedzialna za rozdział dostarczanej pary wlotowej. 27 Skrzynia ogniowa — Komora paleniska zwykle wbudowana w kocioł i otoczona wodą. Jako opał posłużyć może prawie każde paliwo, ale najczęściej stosowany jest węgiel, koks, drewno lub olej. 28 Rury ogniowe/ płomienice i płomieniówki — przewodzi rozgrzane gazy poprzez kocioł, podgrzewając wodę. 29 Kocioł — znajdująca się w nim woda jest podgrzewana gorącymi gazami przenoszonymi przez rury ogniowe w efekcie czego powstaje para. 30 Rury przegrzewacze — ponownie przepuszczają parę przez kocioł osuszając ją i „przegrzewając”, zwiększając wzmagając efektywność i moc silnika. 31 Przepustnica — kontroluje ilość pary dostającej się do tłoków. 32 Przegrzewacz — część kotła parowego, przeważnie w postaci wiązki rur, służy do ogrzania pary nasyconej powyżej temperatury nasycenia i otrzymania pary przegrzanej. 33 Komin — krótki przewód kominowy wyrzuca efekty spalania paliwa w taki sposób, by nie przesłaniały widoku maszyniście. Rozszerzony na dole koniec wprowadzony jest zwykle w dymnicę. 34 Latarnia — oświetla drogę z przodu i ostrzega, a jej ustawienie przekazuje podstawowe informacje o pociągu. 35 Przewód hamulca zespolonego — przewód ciśnieniowy lub próżniowy kontrolujący działanie hamulców. 36 Zbiornik wody — zawiera wodę przekazywaną do kotła celem wytworzenia pary. Ciśnienie potrzebne do przetaczania wody wytwarza para pochodząca – w zależności od sytuacji – z kotła lub z tłoków. 37 Skrzynia węglowa — zawiera zapas paliwa dla paleniska. Paliwo wprowadzane jest ręcznie, lub – w późniejszych modelach – mechanicznie. 38 Ruszt — krata utrzymująca płonące paliwo pozwalająca jednocześnie na przesypywanie się niepalnego popiołu w dół do popielnika. 39 Popielnik — zbiera popiół ze spalonego paliwa. 40 Maźnica — zawiera łożysko ślizgowe osi kół napędowych. 41 Wahacz — część systemu zawieszenia parowozu; podłączony do resorów, zdolny do obracania się na ich osi. Jego funkcją jest równomierne rozmieszczenie obciążenia na osiach podczas poruszania się po nierównym torze. 42 Resor — główny element zawieszenia lokomotywy. Każde z kół napędowych podczepione jest do jednego resora. 43 Koło napędowe — koła napędzane przez tłoki, których obrót wywołuje ruch lokomotywy. Specjalne obciążniki powodują, że środek ciężkości osi napędowych jest równy ze środkiem rotacji kół. 44 Widły maźnicze — łączą resor z obudową łożyska osi kół napędowych. 45 Dysza — kieruje parę odlotową w górę komina tworząc cug, który zasysa powietrze z paleniska wzdłuż rurek w kotle. 46 Przedni wózek toczny — przednie koła toczne, prowadzące lokomotywę po torach. 47 Sprzęg — urządzenie z przodu i tyłu lokomotywy odpowiedzialne za dołączanie wagonów.
    Kocioł płomienicowo-płomieniówkowy, w początkowym okresie ich rozwoju także nazywany rurowym (aktualnie rurowymi nazywamy tylko kotły opłomkowe).

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.119 sek.