• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Litwa



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Butynga (także Butinki, lit. Būtingė) – mała wioska na Litwie przy granicy z Łotwą nad Morzem Bałtyckim, 17 km od Połągi.Demokracja – ustrój polityczny i forma sprawowania władzy, w których źródło władzy stanowi wola większości obywateli (sprawują oni rządy bezpośrednio lub za pośrednictwem przedstawicieli).
    Prezydent Litwy Dalia Grybauskaitė
    Sejm litewski w Wilnie

    Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva [ˈliɛtʊvaː], Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.

    Ceramika – w rozumieniu tradycyjnym, tworzywa i wyroby otrzymywane w wyniku wypalenia odpowiednio uformowanej gliny. Nazwa tych wyrobów wywodzi się z greckiego określenia κεραμικός (keramikos), które pochodzi z kolei od słowa κέραμος (keramos – ziemia, glina).Wysoczyzna Miednicka (lit. Medininkų aukštuma; znana również jako Wyżyna Oszmiańska) – wyżyna położona na pograniczu Litwy i Białorusi. Jest to stosunkowo duże wzniesienie Wału Oszmiańskiego. Pasmowy układ powoduje że jest on wyraźnym działem wodnym pomiędzy dorzeczem Willi a dorzeczami północnych dopływów górnego Niemna. Przeważa krajobraz wyżynny moreny dennej. Najwyższym wzniesieniem jest Góra Auksztocka (293,84 m n.p.m.).

    Pierwsza wzmianka o Litwie pochodzi z 14 lutego 1009, jednak państwo litewskie powstało dopiero w XIII wieku. W XIV wieku ówczesne Wielkie Księstwo Litewskie było największym państwem w Europie, w 1385 weszło w związki z Polską, które przerodziły się w 1569 w trwałą unię realną (unia lubelska). W latach 17951918 Litwa znajdowała się pod władzą rosyjską. W 1918 powstała niepodległa Republika Litewska, w 1940 przekształcona w Litewską Socjalistyczną Republikę Radziecką. 11 marca 1990 Litwa ogłosiła deklarację niepodległości.

    Związek Ojczyzny – Litewscy Chrześcijańscy Demokraci (Konserwatyści, Polityczni Więźniowie i Zesłańcy, Narodowcy) (lit. Tėvynės sąjunga – Lietuvos krikščionys demokratai (konservatoriai, politiniai kaliniai ir tremtiniai, tautininkai), TS-LKD) – litewska partia polityczna reprezentująca nurty konserwatywny, konserwatywno-liberalny i chadecki, działająca od 1993.Język urzędowy – język, który otrzymał wyjątkowy status prawny na terenie państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych, np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach.

    Spis treści

  • 1 Ustrój polityczny
  • 1.1 Parlament
  • 1.2 Prezydent
  • 1.3 Rząd
  • 1.4 Współczesna scena polityczna
  • 1.5 Przestrzeganie praw i swobód
  • 1.6 Podział administracyjny
  • 2 Geografia
  • 2.1 Położenie
  • 2.1.1 Granice
  • 2.2 Warunki naturalne
  • 2.2.1 Klimat Litwy
  • 2.2.1.1 Rekordy temperatur
  • 2.2.2 Rzeki i jeziora
  • 2.2.2.1 Najdłuższe rzeki na Litwie
  • 2.2.2.2 Największe jeziora na Litwie
  • 2.2.3 Obszary chronione
  • 2.3 Krainy geograficzne
  • 3 Demografia Litwy
  • 3.1 Narodowości i grupy etniczne
  • 3.2 Języki
  • 3.3 Religia
  • 3.4 Miasta Litwy
  • 4 Historia Litwy
  • 5 Gospodarka
  • 5.1 Przemysł
  • 5.2 Rolnictwo
  • 5.3 Handel zagraniczny
  • 5.4 Transport i łączność
  • 5.5 Miasta Litwy
  • 6 Siły zbrojne
  • 7 Nauka i oświata
  • 8 Kultura i święta
  • 8.1 Regiony etnograficzne
  • 8.2 Święta na Litwie
  • 8.2.1 Święta państwowe
  • 8.2.2 Święta narodowe i religijne
  • 8.2.3 Inne (nie tradycyjne) święta obchodzone na Litwie
  • 9 Galeria fotografii
  • 10 Zobacz też
  • 11 Przypisy
  • 12 Linki zewnętrzne
  • Kukurydza (Zea) – rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych. Przedstawiciele występują naturalnie w Meksyku, Gwatemali i Nikaragui. Liczy 5 gatunków, wśród których najważniejsza pod względem ekonomicznym jest kukurydza zwyczajna (Zea mays), która jest zarazem gatunkiem typowym rodzaju.Wszystkich Świętych (łac. festum omnium sanctorum) – rzymskokatolicka uroczystość (część innych kościołów również ją uznaje, w tym anglikański i wiele z luterańskich) obchodzona 1 listopada ku czci wszystkich znanych i nieznanych świętych.

    Ustrój polityczny[edytuj kod]

    Oficjalna nazwa Litwy to Republika Litewska (RL) (lit. Lietuvos Respublika (LR)).

    Obowiązuje Konstytucja Republiki Litewskiej, która weszła w życie 6 listopada 1992 roku. Zaaprobowana w referendum z 25 października 1992 roku. Litwa jest demokracją semiprezydencką, w której konstytucja gwarantuje trójpodział władz. Władza ustawodawcza spoczywa w rękach jednoizbowego parlamentu (Seimas), władza wykonawcza – prezydenta i rządu, a władzę sądowniczą sprawują niezawisłe sądy (m.in.: Sąd Najwyższy, Sąd Konstytucyjny oraz Sąd Apelacyjny).

    Jęczmień (Hordeum L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych. W zależności od podziału wyróżnia się od 20 do 25 gatunków tego rodzaju traw jednorocznych lub trwałych. Pochodzi ze stref umiarkowanych półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Hordeum vulgare L.. 17 października 2012 r. tygodnik Nature poinformował, że brytyjscy naukowcy rozszyfrowali genom jęczmienia.Port lotniczy Kowno (lit. Kauno oro uostas, kod IATA: KUN, kod ICAO: EYKA), międzynarodowe lotnisko w Kownie. Jest to drugi co do wielkości port lotniczy Litwy.

    Parlament[edytuj kod]

    Tak jak w pozostałych krajach bałtyckich parlament jest jednoizbowy. Zasiada w nim 141 posłów wybieranych na 4-letnią kadencję. Wybory do parlamentu odbywają się systemem mieszanym, gdzie każdy obywatel ma 2 głosy: jeden oddaje na kandydata ze swojego okręgu (obowiązuje system większościowy), drugi na kandydata z listy ogólnokrajowej (system proporcjonalny).

    Nowogródek (biał. Навагрудак, ros. Новогрудок, jid. נאַוואַרעדאָק, Nawaredok) – miasto w obwodzie grodzieńskim Białorusi, na Wyżynie Nowogródzkiej. 29,2 tys. mieszkańców (2010).Jadwiga Andegaweńska (ur. między 3 października 1373 a 18 lutego 1374 w Budzie, zm. 17 lipca 1399 w Krakowie) – najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, król Polski od 1384, święta Kościoła katolickiego, patronka Polski.
  • w wyborach parlamentarnych obowiązuje 5-procentowy próg wyborczy oraz frekwencja 25%
  • czynne prawo wyborcze od 18 lat
  • bierne prawo wyborcze od 25 lat
  • Sejm Republiki Litewskiej (lit. Seimas) ma dominującą pozycję w systemie politycznym kraju:

  • zarządza wybory prezydenta, ale może zdjąć go także z urzędu, niezależnie od opinii Sądu Konstytucyjnego, większością kwalifikowaną 3/5 – taki impeachment miał miejsce w 2004 roku wobec prezydenta Rolandasa Paksasa, którego zastąpił poprzedni prezydent Adamkus (wybrany w wyborach)
  • ma zapisaną w konstytucji wyłączność ustawodawczą
  • zatwierdza nowy rząd i przez całą kadencję sprawuje nad nim kontrolę (także nad poszczególnymi ministrami) przez tajne, podwójnie głosowane wotum nieufności, votum zaufania przy powołaniu nowego gabinetu lub gdy zmieniła się połowa składu obecnego, stworzenie stanowiska lidera opozycji i powszechną praktykę zapytań poselskich
  • powołuje Kontrolerów Państwowych, którzy sprawdzają prawidłowość zarządzania majątkiem państwowym i prawidłowość wykonywania założeń budżetu. Brak przedstawienia ustawy budżetowej przez rząd nie jest równoznaczne z jego dymisją.
  • głosuje wniosek o zmianę konstytucji (oprócz art.1 i 14 które mogą być zmienione tylko drogą referendum) dwukrotnym głosowaniem 2/3 większości bezwzględnej
  • większością 3/5 może pozbawić mandatu deputowanego
  • Prezydent[edytuj kod]

  • wybierany w wyborach powszechnych, 4-przymiotnikowych na 5-letnią kadencję, którą powtórzyć może tylko raz.
  • aby zostać prezydentem Litwy trzeba mieć ukończone 40 lat i co najmniej od 3 lat mieszkać na terytorium państwa, będąc jego pełnoprawnym obywatelem.
  • prezydent oprócz wspomnianej wcześniej odpowiedzialności przed sejmem, ma także obowiązek składania corocznego orędzia o stanie państwa.
  • zarządza nowe wybory do parlamentu z powodu braku votum zaufania dla rządu, samorozwiązania Seimas.
  • ma prawo weta wobec ustaw sejmowych.
  • współtworzy politykę zagraniczną Litwy (we współpracy z rządem).
  • jest arbitrem.
  • nadaje odznaczenia.
  • może wystąpić z wnioskiem o odebranie mandatu posłowi.
  • kształtuje wizerunek państwa, jest jego reprezentantem.
  • mianuje premiera, dowódcę wojska, sędziów SK, dyplomatów itd.
  • ma prawo łaski.
  • posiada inicjatywę ustawodawczą.
  • Rząd[edytuj kod]

    Rząd kształtowany jest przez kandydata na premiera wskazanego przez Prezydenta i musi uzyskać votum zaufania sejmu. Składa się z premiera i ministrów (nie ma wiceministrów ani wicepremiera) i obraduje na posiedzeniach

    Freedom House – założona w 1941 przez Wendella Wilkiego i Eleanorę Roosevelt amerykańska organizacja, określająca się jako "pozapartyjna organizacja non-profit", która jest "wyraźnym głosem na rzecz demokracji i wolności na całym świecie".Ryga (łot. Rīga, niem. Riga, lit. Ryga, est. Riia, liw. Rīgõ, fin. Riika, jidysz ריגע, Rige, ros. Рига, Riga, ukr. Рига, Ryha) – stolica Łotwy, miasto położone nad rzeką Dźwiną w pobliżu jej ujścia do Bałtyku w Zatoce Ryskiej. Jest głównym ośrodkiem gospodarczo-przemysłowym, komunikacyjnym (port morski, lotniczy i węzeł kolejowy Ryga Centralna), kulturalnym i naukowym kraju. Posiada liczne zabytki, w tym jeszcze z czasów średniowiecza. Jest wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO. Stanowi jedno z największych w Europie skupisk architektury secesyjnej.
  • głównym zadaniem rządu jest opracowanie i realizowanie budżetu państwa (co sprawdzają specjalni kontrolerzy)
  • ma inicjatywę ustawodawczą
  • odpowiada kolegialnie i indywidualnie (ministrowie) przed parlamentem
  • Współczesna scena polityczna[edytuj kod]

    Partie polityczne

  • Związek Ojczyzny – Litewscy Chrześcijańscy Demokraci (lit.: Tėvynės sąjunga – Lietuvos krikščionys demokratai)
  • Litewska Partia Socjaldemokratyczna (lit.: Lietuvos socialdemokratų partija)
  • Partia Pracy (lit.: Darbo Partija)
  • Porządek i Sprawiedliwość (lit.: Tvarka ir Teisingumas)
  • Akcja Wyborcza Polaków na Litwie (lit.: Lietuvos lenkų rinkimų akcija)
  • Ruch Liberalny Republiki Litewskiej (lit.: Liberalų Sąjūdis)
  • Związek Liberałów i Centrum (lit.: Liberalų ir centro sąjunga)
  • Litewska Partia Centrum (lit.: Lietuvos Centro Partija)
  • Chrześcijańsko-Konserwatywny Związek Socjalny (lit.: Krikščionių konservatorių socialinė sąjunga)
  • Socjalny Front Ludowy (lit.: Fronto partija)
  • Litewski Związek Rolników i Zielonych (lit.: Lietuvos valstiečių ir žaliųjų sąjunga)
  • Partia Demokracji Obywatelskiej (lit.: Pilietinės demokratijos partija)
  • Partia Żmudzinów (lit.: Žemaičių partija)
  • Partia Wskrzeszenia Narodowego (lit.: Tautos prisikėlimo partija)
  • Podstawy prawne funkcjonowania systemu partyjnego Litwy Sytuację prawną partii politycznych na Litwie możemy określić jako negatywną, co nie wpływa korzystnie na ich działanie. Jest to spowodowane tym iż przepisy o partiach w ustawach i konstytucji, zawierają w sobie dużo sprzeczności. Funkcjonowanie partii jest szczegółowo regulowane przez szereg ustaw takich jak: ustawa o partiach politycznych i organizacjach politycznych, o finansowaniu partii politycznych, o kontroli finansowania partii politycznych. Partia może zostać utworzona jedynie na podstawie prawa litewskiego. Aby mogła powstać potrzebnych jest co najmniej 400 członków, którzy wybierają przewodniczącego i tworzą program partii. Członkiem partii może zostać jedynie obywatel posiadający prawa wyborcze. Każda partia musi być obowiązkowo zarejestrowana w Ministerstwie Sprawiedliwości. Finansowanie partii litewskich niesie ze sobą dużo sprzeczności. Ustawa o finansowaniu partii politycznych mówi, że partie mogą być finansowane jedynie przez Litwinów, natomiast ustawa o kontroli finansowania stanowi, że osoby litewskiego pochodzenia mogą finansować kampanię. Jednak nigdzie ustawy te nie definiują bycia Litwinem. Podstawowe znaczenie dla działalności partii politycznych na Litwie ma art. 35 Konstytucji Litwy, który mówi że „Obywatelom gwarantuje się prawo do swobodnego zrzeszania się w stowarzyszenia, partie polityczne i zrzeszenia, o ile ich cele i działalność nie są sprzeczne z Konstytucją i innymi ustawami.” Jeżeli działalność jednej z partii jest sprzeczna Ministerstwo Sprawiedliwości może czasowo zawiesić działalność partii. System partyjny Litwy w ostatnich latach kształtował się jako umiarkowanie wielopartyjny z jedną partią dominującą. Głównymi ugrupowaniami do 2000 r. byli na przemian socjaldemokraci i konserwatyści. Po wyborach z 2004 r. możemy mówić o układzie umiarkowanie wielopartyjnym z równowagą pomiędzy partiami politycznymi. Wybory te wygrała Partia Pracy uzyskując poparcie 28,6%. Do parlamentu dostały się także takie partie jak: Koalicja Pracując na rzecz Litwy, Unia Ojczyźniana, Koalicja Rolandasa Paksasa, Unia Liberalno-Centrowa, Unia Partii Chłopskiej i Nowej Demokracji. Progu wyborczego wynoszącego 5% nie przekroczyły m.in.: Akcja wyborcza Polaków na Litwie, Chrześcijańska Konserwatywna Unia Społeczna.

    Litewski Związek Rolników i Zielonych (lit. Lietuvos valstiečių ir žaliųjų sąjunga, LVŽS) – litewska partia polityczna, reprezentująca nurt agrarny, konserwatywny i socjalny, założona przez byłą premier Kazimierę Prunskienė. Do 2012 działała pod nazwą Litewski Ludowy Związek Chłopski (lit. Lietuvos valstiečių liaudininkų sąjunga, LVLS).Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

    Przestrzeganie praw i swobód[edytuj kod]

    W raporcie „Freedom in the World 2005”, ogłoszonym przez Freedom House, Litwa znalazła się w kategorii państw „Wolne” ze wskaźnikiem 2,0 w 7-stopniowej skali.

    Wolność prasy i mediów: w raporcie „Freedom of the Press 2004” Litwa znalazła się w kategorii państw „Wolne” na 33. miejscu na 193 (razem z Cyprem i Japonią, tuż przed Francją i Polską) ze wskaźnikiem 18 w 100-stopniowej skali.

    Podział administracyjny[edytuj kod]

     Osobny artykuł: Podział administracyjny Litwy.

    Terytorium Litwy dzieli się na 10 okręgów (apskritis, l.mn. apskritys) podzielonych na 60 rejonów (savivaldybė, l.mn. savivaldybės).

    Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.Wskaźnik rozwoju społecznego (ang. Human Development Index, HDI; czasem tłumaczony jako „wskaźnik rozwoju ludzkiego”) – syntetyczny miernik opisujący efekty w zakresie społeczno-ekonomicznego rozwoju poszczególnych krajów (stąd czasem nazywany wskaźnikiem rozwoju społeczno-ekonomicznego). System ten wprowadzony został przez ONZ dla celów porównań międzynarodowych. Wskaźnik został opracowany w roku 1990 przez pakistańskiego ekonomistę Mahbuba ul Haqa. Od 1993 wykorzystuje go w swoich corocznych raportach oenzetowska agenda ds. rozwoju (UNDP).


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410 w czasie trwania wielkiej wojny między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.
    Równina Dzisny (lit. Dysnos lyguma) − region geograficzny we wschodniej Litwie, w okręgach wileńskim i uciańskim, w zachodniej części Niziny Połockiej. Przeciętna wysokość to 130-140 metrów n.p.m. Region graniczy z Pojezierzem Święciańskim i Auksztockim.
    Język litewski (lit. lietuvių kalba) - język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, wchodzących w skład języków bałtosłowiańskich, którym posługuje się ok. 5 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Literatura litewska – piśmiennictwo i literatura piękna tworzone w języku litewskim, w pewnej mierze także w łacińskim, polskim i starobiałoruskim. Ze względu na liczne zapożyczenia i wzajemne uwarunkowania dla okresu unii polsko–litewskiej należałoby mówić raczej o literaturze Wielkiego Księstwa Litewskiego; ponadto piśmiennictwo w języku litewskim tworzone w tym okresie nie jest bardzo obfite. Literatura litewska rozwijała się jednak już wtedy także na Litwie Małej, w sferze wpływów kultury niemieckiej. Natomiast dokumenty w języku łacińskim początkowo nie były zbyt liczne. Poza nimi pierwszymi zabytkami literatury tworzonymi na terenie północnych obszarów Wielkiego Księstwa Litewskiego są starobiałoruskie latopisy.
    Partia Pracy (lit. Darbo Partija, DP) – litewska partia polityczna, działająca od 2003, określająca się jako ugrupowanie centrowe.
    Europa Środkowa – region położony pomiędzy różnie definiowanymi Europą Zachodnią i Europą Wschodnią. Europa Północna, Południowa i Południowo-Wschodnia również wpływają na zakres tego pojęcia, w zależności od ujęcia ich granic. Pojęcie rozumiane jest różnie w zależności od okresu historycznego.

    Reklama