• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Literatura polska



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Merkuriusz Polski dzieje wszystkiego świata w sobie zamykający dla informacji pospolitej – najstarsza, polska, periodyczna gazeta, drukowana szwabachą, wydana po raz pierwszy w Krakowie 3 stycznia 1661.Opis obyczajów za panowania Augusta III – dzieło historyczne Jędrzeja Kitowicza, pisane pod koniec XVIII wieku i nieukończone przez autora, opublikowane w całości w latach 1840-1841 w Poznaniu.

    Literatura polskaliteratura piękna spisana w języku polskim i jego dialektach na ziemiach polskich od średniowiecza, choć zalicza się tu także teksty pisane w innych językach (przede wszystkim w łacinie). Do literatury polskiej zaliczane są również dzieła powstałe poza terytorium współczesnej Polski przez literatów posługujących się językiem polskim.

    O skutecznym rad sposobie – czterotomowy traktat polityczny autorstwa Stanisława Konarskiego, który został wydany w latach 1760-1763. Jest to praca przedstawiająca wady ustrojowe w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konarski wskazywał w niej na szkodliwość zasady liberum veto i argumentował za stosowaniem zasady większości w Sejmie. Praca ta była jednym z fundamentów reformy ustrojowej Konstytucji 3 maja.Psałterz puławski – polski przekład Księgi Psalmów powstały pod koniec XV wieku. Nie jest znany jego autor, ani dokładny czas powstania.

    Spis treści

  • 1 Średniowiecze
  • 2 Renesans (Odrodzenie)
  • 3 Barok
  • 4 Oświecenie
  • 5 Późniejsze epoki
  • 6 Przypisy
  • 7 Zobacz też
  • 8 Bibliografia
  • 9 Linki zewnętrzne
  • Średniowiecze[]

    Początki literatury polskiej wiążą się z piśmiennictwem łacińskim, powstającym na ziemiach polskich już od przełomu X-XI w. Do najstarszych tekstów tego typu zaliczane są utwory hagiograficzne, takie jak trzy żywoty św. Wojciecha oraz Żywot Pięciu Braci Męczenników. Utwory te zostały napisane przez cudzoziemców (autorem Żywota Pięciu Braci był Bruno z Kwerfurtu), którzy korzystając z wzorców religijnego żywotopisarstwa podjęli tematykę, związaną z lokalnymi wydarzeniami z terenów ówczesnego państwa Piastów.

    Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.Wojciech Zdarzyński (właśc. Wojciech Zdarzyński, życie i przypadki swoje opisujący) – powieść fantastyczna i utopijna Michała Dymitra Krajewskiego, wydana w Warszawie w 1785 roku. Opowiada o losach tytułowego bohatera, jego podróży na Księżyc i spotkaniu z mieszkającym tam ludem Sielan. Schemat fabularny powieści nawiązuje do Mikołaja Doświadczyńskiego przypadków Ignacego Krasickiego.

    Do najważniejszych tekstów powstałych podówczas w języku łacińskimi zaliczane są kroniki. Najstarszą z nich jest tzw. Kronika polska napisana przez Galla Anonima. Powstała ona za rządów księcia Bolesława Krzywoustego (początek XII w.) i przedstawia dzieje rządów księcia Bolesława, jak również prezentuje osiągnięcia jego piastowskich przodków. Powstała nieco później Kronika Wincentego Kadłubka (ur. po 1150, zm. 1223) opisuje dzieje polskie od czasów starożytnych do roku 1202. Innymi tekstami kronikarskimi z tego okresu, również pisanymi w języku łacińskim są Kronika wielkopolska (XIII/XIV w.), Kronika Dzierzwy (XIV w.) czy Kronika Janka z Czarnkowa z końca XIV w.

    Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch Slavníkovec, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach, zm. 23 kwietnia 997 w Świętym Gaju w okolicach Pasłęka lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup praski, benedyktyn, misjonarz, męczennik, święty Kościoła katolickiego.Nadobna Paskwalina – wierszowany epicki romans barokowy Samuela Twardowskiego opublikowany w 1655 roku w Krakowie, zadedykowany mecenasowi pisarza, Krzysztofowi Opalińskiemu.

    Oprócz prozy, powstawały wówczas także utwory poetyckie w języku łacińskim. Są to utwory epigramatyczne (np. Breve regnum erigitur, XV w.), , epickie (np. Pieśń Maura, XII w.), liryka religijna i inne (np. trzynastowieczny poemat lekarski Antipocras, dominikanina Mikołaja z Polski).

    Równolegle, od XIII w. zaczyna się rozwijać piśmiennictwo w języku polskim (najstarszym zapisem w języku polskim jest zdanie z Księgi henrykowskiej, zanotowane pod rokiem 1270). Piśmiennictwo polskie z tego okresu reprezentują przede wszystkim przekłady wybranych ksiąg Pisma Świętego, głównie psałterza (m.in. Psałterz św. Kingi z XIII w., Psałterz floriański z XIV w., czy Psałterz puławski z XV w.), modlitw i innych tekstów kościelnych. Z końca XIV wieku pochodzą tzw. Kazania gnieźnieńskie, wzorowane na pismach łacińskich z tego okresu.

    Portret Adama Mickiewicza na Judahu skale – portret olejny Adama Mickiewicza namalowany przez Walentego Wańkowicza w Petersburgu w latach 1827–1828.Zakon pijarów – potoczna nazwa Zakonu Kleryków Regularnych Ubogich Matki Bożej Szkół Pobożnych (Ordo Clericorum Regularium Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum) czyli Zakonu Szkół Pobożnych – zakon ustanowiony przez papieża Grzegorza XV 18 listopada 1621 r. (regułę zatwierdzono rok później). Korzenie swe wywodzi jednak od roku 1597, kiedy to św. Józef Kalasancjusz otworzył pierwszą bezpłatną i powszechną szkołę podstawową w Europie.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Samuel Ludwik Twardowski herbu Ogończyk, Samuel ze Skrzypny, (używał nazwiska dziada po kądzieli; nazwisko po mieczu: Skrzypiński), pseudonim S.T. ze Skrzypny, krypt.: S. T. Z. S. = Samuel Twardowski ze Skrzypny, (ur. pomiędzy 1595 a 1600 w Lutyni, zm. 6 lipca 1661 w Zalesiu Wielkim) – jeden z najwybitniejszych polskich poetów barokowych, epik, panegirysta, satyryk, tłumacz i historyk.
    Hieronim Franciszek Konarski herbu Gryf, imię zakonne: Stanisław od świętego Wawrzyńca, pseud. i krypt.: Anonym Polonus; J. W. A. J. K. W. K. B. O.; Nobilis Polonus, Iurium Patriorum peroptime gnarus; Pewien Ziemianin; Prywatnie rezydujący w Gdańsku; S. K. S. P.; Stanislaus a S. Laurentio Scholarum Piarum; Stanislaus Hieronymus a S. Laurentio Scholarum Piarum; X. Stanisław a S. Laurentio Scholarum Piarum, (ur. 30 września 1700 w Żarczycach Dużych, zm. 3 sierpnia 1773 w Warszawie) – dramatopisarz, poeta, tłumacz, edytor, pedagog, publicysta, reformator szkolnictwa i założyciel Collegium Nobilium w roku 1740, pijar, nazywany patriarchą polskich pijarów, nauczyciel domowy.
    Carmen Nicolai Hussoviani de statura, feritate ac venatione bisonti (Pieśń o wyglądzie, dzikości i polowaniu na żubra, także: Pieśń o żubrze) – łaciński poemat Mikołaja Hussowczyka wydany drukiem w Krakowie w 1523 roku.
    Powrót posła – to komedia polityczna w trzech aktach napisana przez Juliana Ursyna Niemcewicza w 1790, która była reakcją na zewnętrzną i wewnętrzną sytuację polityczną Polski.
    Paweł z Krosna, Paweł Krosneńczyk, Paweł Procler, Paweł Proceler, łac.: Paulus Crosnensis Ruthenus, Paulus Joannes De Crosno, Paulus Proczler Crosnensis Premisliensis, (ur. ok. 1470-1474, zm. we wrześniu 1517 w Nowym Sączu) – profesor Uniwersytetu Krakowskiego, tłumacz, i filolog, polski poeta renesansowy piszący w języku łacińskim, pod pseudonimem Ruthenus, tłumacz pisarzy łacińskich, humanista.
    Mikołaj Rej (historyczna pisownia nazwiska: Rey - na początku XX wieku wprowadzono pisownię "Rej") z Nagłowic herbu Oksza, pseud.: Ambroży Korczbok Rożek; Adrianus Brandenburgensis; Doctor Civitatis Lublinensis; Doktor lubelski Adrian Brandenburczyk; Albertus Branderburgensis; Andrych, twój dobry towarzysz; Jakób Podwysocki Pherrat(?); Joachim Heller, mistrz norymberski; Ks. Jan, kaznodzieja z Waśniewa; Wojciech Kaszota(?); Andrzej Trzecieski(?), (ur. 4 lutego 1505 w Żurawnie pod Haliczem, zm. między 8 września a 5 października 1569 w Rejowcu) – polski poeta i prozaik renesansowy, tłumacz, a także polityk i teolog ewangelicki. Choć nie był humanistą w naukowym rozumieniu tego słowa, zawdzięcza się mu upowszechnienie idei humanitas w polskiej kulturze. Długo uznawano go za "ojca literatury polskiej", przez wielbicieli nazywany także – za sprawą moralitetu Wizerunek – "polskim Dantem". Pomimo znaczącego wkładu, jaki przypisuje się Rejowi w rozważaniach na temat początków literatury narodowej, zdaniem wielu współczesnych badaczy pozostaje on twórcą wciąż niepoznanym. Większość obiegowych opinii na temat Reya w dalszym ciągu pochodzi z błędnego wizerunku "rubasznego, niewykształconego prostaka", jaki przypisała mu tradycja.
    Literatura polska XX-lecia międzywojennego – jest to epoka w historii polskiej literatury przypadająca na lata od odzyskania niepodległości w roku 1918 do wybuchu II wojny światowej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.071 sek.