• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Literatura Rusi Kijowskiej



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Słowo o wyprawie Igora (Слово о плъку Игоревѣ, trl. Slovo o pl’’ku Igorevě, także Słowo o pułku Igora) – zabytek literatury staroruskiej z okresu Rusi Kijowskiej, datowany na koniec XII wieku.Małżeństwo – związek dwóch osób, zazwyczaj kobiety i mężczyzny, zatwierdzony prawnie i społecznie, regulowany zasadami, obyczajami, przekonaniami i postawami, określającymi prawa i obowiązki stron małżeństwa (partnerów) oraz status ich możliwego potomstwa. Małżeństwu powszechnie przypisuje się rolę założycielską wobec rodziny, co wiąże się z opieką nad dziećmi, ich wychowaniem i socjalizacją. Małżeństwo jest zazwyczaj potwierdzone przez ślub uznający jego strony za małżonków oraz niesie za sobą skutki prawne określone prawem małżeńskim.
    Ilustracja Iwana Bilibina do Słowa o wyprawie Igora

    Pojawienie się alfabetu cyrylickiego i języka pisanego na Rusi Kijowskiej było ściśle związane z przyjęciem chrztu przez Włodzimierza Wielkiego i cały rządzony przez niego kraj. Istnieją dowody, że pismo znane było na Rusi już wcześniej, jednak dopiero po 988 rozpowszechniło się . Od tego momentu na Rusi Kijowskiej rozwija się literatura, związana w pierwszej kolejności z Kościołem.

    Pateryk Kijowsko-Pieczerski (oryg. Киево-Печерский патерик), pełny tytuł: Pateryk Kijowsko-Pieczerski czyli opowieści o świętych ojcach w pieczarach kijowskich położonych – zabytek literatury staroruskiej, zbiór opowieści o mnichach monasteru kijowsko-pieczerskiego, późniejszej ławry. Jedno z najoryginalniejszych dzieł ruskiej literatury hagiograficznej. Jego podstawę stanowią teksty spisane przez biskupa włodzimierskiego i suzdalskiego Szymona oraz mnicha monasteru kijowsko-pieczerskiego Polikarpa, uzupełniane w ciągu wieków o kolejne biografie zakonników.Ikona (gr. εικων, eikón oznaczające obraz) – obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne. Charakterystyczna dla chrześcijańskich Kościołów wschodnich, w tym prawosławnego i greckokatolickiego. Pierwowzorem ikon, były prawdopodobnie, ponieważ nie ma pewności wśród historyków sztuki portrety grobowe z Fajum bądź wczesnochrześcijańskie malarstwo katakumbowe.

    Znaczna część dorobku literackiego Rusi Kijowskiej to cerkiewnosłowiańskie przekłady fragmentów Biblii, tekstów liturgicznych i hagiograficznych oraz kazań. Od XI w. na Rusi zauważalna jest też oryginalna twórczość piśmiennicza, na którą składają się kazania i żywoty świętych, latopisy (kroniki), literatura ludowa (byliny i pieśni). Najważniejszym zabytkiem literatury Rusi Kijowskiej jest Słowo o wyprawie Igora, jednak jego autentyczność budzi wśród badaczy kontrowersje.

    Słowo o zakonie i łasce (oryg. Слово о законе и благодати) – jeden ze starszych zabytków piśmiennictwa staroruskiego, kazanie napisane i wygłoszone przez metropolitę kijowskiego Hilariona, pierwszego zwierzchnika metropolii kijowskiej, który nie był narodowości greckiej.Cyrylica – pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych. Nazwa nawiązuje do apostoła Słowian – św. Cyryla, który wspólnie ze św. Metodym, prowadząc misję wielkomorawską wśród Słowian zapisał i wprowadził do liturgii język słowiański. Do zapisu tego języka zostały stworzone dwa alfabety – głagolica i później cyrylica (pismo uproszczone na bazie dużego alfabetu greckiego – majuskuły oraz głagolicy, z której zostały przeniesione niektóre litery).

    Literatura przekładowa[ | edytuj kod]

    Karta z Ewangeliarza Ostromira

    W pierwszych latach po chrzcie Rusi Kijowskiej (988) w kraju tym rozwinęło się piśmiennictwo o charakterze użytkowym, związane z Kościołem. Teksty o szeroko pojętym charakterze religijnym były przenoszone na grunt ruski przez duchowieństwo wywodzące się z ziem południowosłowiańskich lub przez Greków, przy czym posługiwano się przekładami z języka greckiego na język cerkiewnosłowiański opracowanymi stulecie wcześniej w Bułgarii .

    Kodeks Nowogrodzki (ros. Новгородский кодекс) – najstarszy zabytek rękopiśmiennictwa ruskiego. Odkryty 13 lipca 2000 roku w Nowogrodzie Wielkim podczas wykopalisk archeologicznych. Kodeks sporządzony został w języku staro-cerkiewno-słowiańskim. Składa się z drewnianych, lipowych tablic powleczonych warstwą wosku pszczelego, wielkości 15 cm na 11,5 cm. Tekst rękopisu po raz pierwszy został opublikowany w Zwiastunie Rosyjskiej Akademii Nauk w 2001 roku.Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

    Na Rusi znane były częściowe przekłady Biblii: ewangelie (zarówno w formie pełnej, jak i w formie zbiorów fragmentów niezbędnych do odprawiania Świętej Liturgii). Najdawniejsze kodeksy zawierające pełny tekst czterech ewangelii to Ewangeliarz Archangielski datowany na 1092 oraz Ewangeliarz halicki z 1144. Datowany na lata 1056-1057 Ewangeliarz Ostromira był natomiast księgą dostosowaną do potrzeb liturgicznych. Na Rusi znane były ponadto Dzieje Apostolskie oraz listy apostołów pod ogólną nazwą Apostoł. Kodeksy z ich tekstem pełnym funkcjonowały najpóźniej od XIII w., zaś skróconym - już stulecie wcześniej. Spośród ksiąg starotestamentowych najbardziej rozpowszechniona była Księga Psalmów, wykorzystywana nie tylko w praktyce liturgicznej, ale również przechowywana w domach i używana jako księga magiczna lub zwykła lektura. Zachowały się egzemplarze Księgi Psalmów z XI w. (np. Kodeks Nowogrodzki). Odrębną grupę ksiąg religijnych funkcjonujących na Rusi stanowiły zbiory modlitw i wskazówek dotyczących odprawiania nabożeństw – służebniki, horologiony, trebniki, mineje (np. Kodeks supraski).

    Księga Psalmów [Ps] (hebr. תְהִלִּים tehillim; gr. Ψαλμοί Psalmoi) – wchodząca w skład Biblii (Stary Testament) księga zawierająca zbiór 150 utworów poetyckich w języku hebrajskim. Samodzielne tłumaczenie bądź parafraza Księgi Psalmów, czasem w średniowieczu zawierające dodatkowe kantyki i hymny, to psałterz.Aforyzm (łac. aphorismus, gr. aphorismós) – zwięzła, lapidarna, przeważnie jednozdaniowa wypowiedź, wyrażająca ogólną prawdę filozoficzną lub moralną, w sposób zaskakujący i błyskotliwy. W nowożytnej literaturze europejskiej formę tę wykorzystywali m.in. twórcy francuscy: B. Pascal (Myśli, 1670), F. La Rochefoaucauld (Maksymy..., 1665,) oraz S. Chamfort (Maksymy i myśli..., 1795).

    Znaczną popularnością cieszyły się apokryfy – tłumaczona z greckiego opowieść o Salomonie i Kitowrasie oraz powstałe już na Rusi, lecz inspirowane bizantyjskimi motywami Chożdienije Bogorodicy po mukam oraz legenda o przybyciu apostoła Andrzeja na miejsce, gdzie później powstał Kijów. Z literatury bizantyjskiej na Ruś przeszła również hagiografia – na język cerkiewnosłowiański przetłumaczono najsłynniejsze żywoty świętych wczesnochrześcijańskich jak Żywot Antoniego Wielkiego i Żywot Aleksego, człowieka bożego oraz najważniejsze pateryki – Synajski, Egipski i Rzymski. Obok żywotów świętych tłumaczono także poświęcone im hymny.

    Religia Słowian – zespół wierzeń, mitów i kultowych praktyk Słowian w okresie przed chrystianizacją, zaliczany do systemów religii politeistycznych z akcentami panteistycznymi i być może dualistycznymi. Informacje o religii Słowian w nikłym stopniu dotrwały w źródłach do dnia dzisiejszego. Nie zachowały się żadne źródła bezpośrednie, a jedynie lakoniczne relacje chrześcijańskie, często spisywane przez niezorientowanych bezpośrednio w temacie autorów lub kronikarzy żyjących w kilkadziesiąt, czy kilkaset lat po chrystianizacji. Pełna rekonstrukcja wierzeń słowiańskich nie jest możliwa, a dokonywane próby często budzą wątpliwości, co do tego czy przyjęte metody są właściwe i wiarygodne. Rekonstrukcja odbywa się przede wszystkim w oparciu o ślady dawnych wierzeń zachowane w folklorze i wierzeniach z okresu już chrześcijańskiego. Nie bez znaczenia są także badania z zakresu szerzej pojmowanej teorii religii.Serbia, Republika Serbii (serb. Република Србија/ Republika Srbija – państwo w południowej Europie, powstałe 5 czerwca 2006 roku po rozpadzie federacji Serbii i Czarnogóry. Stolicą jest Belgrad. Serbia graniczy z Węgrami na północy, Rumunią i Bułgarią na wschodzie, Macedonią i Albanią na południu oraz z Czarnogórą, Chorwacją i Bośnią i Hercegowiną na zachodzie. De facto na południu Serbia graniczy z Kosowem, którego jednostronnie ogłoszoną niepodległość uznała część państw świata. Od 29 lutego 2012 r. kraj ten posiada status oficjalnego kandydata do Unii Europejskiej, a w czerwcu 2013 UE wyraziła zgodę na rozpoczęcie rozmów akcesyjnych w styczniu 2014.

    Znaczące miejsce w literaturze przekładowej miały kazania. Na Rusi Kijowskiej funkcjonowały zbiory homilii Jana Chryzostoma (cerkiewnosłowiański przekład powstał w Bułgarii w X w.), Efrema Syryjczyka, Grzegorza z Nazjanzu, Bazylego Wielkiego, Cyryla Jerozolimskiego, Atanazego Wielkiego. Na Ruś dotarły także przekłady niektórych tekstów historycznych: w XI w. przełożona została Historia wojny żydowskiej Józefa Flawiusza (na gruncie ruskim funkcjonowała jako Opowieść o zburzeniu Jerozolimy), zaś na przełomie XI-XII w. Aleksandreida.

    Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, ápókryphos – ukryty, tajemny) – określenie używane obecnie głównie w kontekście ksiąg o zabarwieniu religijnym z okresu przełomu naszej ery, które Kościół katolicki uważa za nienatchnione, w szczególności to księgi niewchodzące w skład Biblii.Alfabet (nazwa pochodzi od starogreckich nazw pierwszych liter alfabetu: alfa i beta) – najpopularniejszy system zapisywania mowy. Terminu używany w trzech głównych, powiązanych ze sobą i niekiedy mylonych znaczeniach, co jest źródłem licznych nieporozumień w dziedzinie historii i teorii pisma, oraz w jednym znaczeniu pochodnym. Piąty sens obejmuje użycie niepoprawne, czyli nazywanie "alfabetami" systemów nie będących nimi (pseudoalfabetów).

    Odrębny charakter miały zbiory sentencji i aforyzmów lub wiadomości na różne tematy. Tłumaczona z greckiego Pszczoła była zestawieniem pogrupowanych tematycznie przysłów, cytatów biblijnych, fragmentów dzieł twórców antycznych oraz rodzimych porzekadeł wybranych przez kompilatora oryginału. Fizjolog stanowił natomiast zestaw informacji o świecie przyrody, w tym szereg opisów zwierząt, także fantastycznych.

    Hilarion, cs. Иларион, Iłarion (zm. 1054, 1067 lub ok. 1088) - pierwszy metropolita kijowski wywodzący się z Rusi.Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.

    Z dzieł o tematyce czysto świeckiej szczególne miejsce w kulturze ruskiej zajmują Opowieść o mądrym Akirze, tekst pochodzenia asyryjskiego, historia mądrego doradcy jednego z tamtejszych władców oraz Dzieje Digenisowe – historia idealnego rycerza broniącego Imperium Rzymskiego przed Saracenami.

    Natalia Jakowenko ukr. Наталя Миколаївна Яковенко (ur. 16 października 1942 w Apreliwce (Rejon bobryniecki Ukrainy) – ukraińska historyczka.Cyryl Jerozolimski, cs. Swiatitiel Kiriłł, archijepiskop Ijerusalimskij (ur. ok. 315 r. w Jerozolimie, zm. 18 marca 386 tamże) – grecki biskup Jerozolimy (348-386) i doktor Kościoła, święty Kościoła katolickiego, ormiańskiego, koptyjskiego, prawosławnego, ewangelickiego, anglikańskiego.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Grecy – naród pochodzenia indoeuropejskiego. Tworzące go plemiona dotarły na tereny Grecji w II tysiącleciu p.n.e.
    Ewangeliarz halicki – rękopiśmienny staro-cerkiewno-słowiański ewangeliarz, wykonany w 1144 roku, przypuszczalnie na terenie Rusi Halickiej. Znajduje się w zbiorach Państwowego Muzeum Historycznego w Moskwie.
    Chazarowie, Kozarowie (turecki: Hazarlar) – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z VI wieku n.e. Tereny zajmowane przez Chazarów rozciągały się na Stepie Pontyjsko-Kaspijskim między północnym Kaukazem, Krymem, Morzem Kaspijskim a rzeką Jaik i Samarą. Trudnili się głównie pasterstwem i handlem, a bogacili na łupieskich wyprawach. Przez ich ziemie prowadziły największe szlaki handlowe z Chin do Europy (jedwabny szlak) oraz szlak północ-południe (od Waregów do Greków).
    Chrzest Rusi – proces masowego przyjęcia i rozszerzenia chrześcijaństwa (chrystianizacji) na ziemiach Rusi Kijowskiej. Jako datę symboliczną przyjmuje się chrzest Włodzimierza oraz masowy chrzest mieszkańców Kijowa, a także innych miast, w Dnieprze w roku 988 (podaje się również rok 989), na polecenie wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza I Wielkiego.
    Teodozjusz Pieczerski (ur. ok. 1008, Wasylków - zm. 3 maja 1074, Kijów) – święty prawosławny, jeden z założycieli Ławry Peczerskiej.
    Mineja lub Minija (gr. menaion, „miesiąc”; cs. minieja) – zbiór tekstów liturgicznych, uporządkowanych według kolejnych dni prawosławnego kalendarza liturgicznego (od 1 września do 31 sierpnia).
    Powieść minionych lat (ros. Повесть временных лет (Повѣсть временныхъ лѣтъ), ukr. Повість минулих літ, inne polskie nazwy: Powieść doroczna, Powieść lat minionych, Kronika Nestora) - staroruski latopis, opisujący dzieje państwa ruskiego od czasów najdawniejszych (przybycie Ruryka) do początku XII wieku, podstawowe źródło do poznania historii wczesnej Rusi Kijowskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.044 sek.