• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • List przypowiedni

    Przeczytaj także...
    Jan Wimmer (ur. 4 czerwca 1926 w Bydgoszczy) – polski historyk, badacz dziejów polskiej wojskowości, profesor nauk humanistycznych (1974).Pułkownik – stopień oficerski. W SZ RP jest to najwyższy stopień wojskowy korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości sił zbrojnych po stopniu pułkownika (ang. i fr. – colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są stopnie generalskie.
    Dokument – w uogólnionej definicji rzeczowe świadectwo jakiegoś zjawiska sporządzone w formie właściwej dla danego czasu i miejsca.

    List przypowiedni (łac. Literae inscriptionis stipendii, często błędnie: list przepowiedni) – dokument wydawany przez króla lub hetmana, w okresie panowania Jagiellonów i Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dla dowódcy oddziału wojska zaciężnego, zwykle rotmistrza lub pułkownika, na określoną liczbę żołnierzy (porcji), oraz na obszar wybranych królewszczyzn, na których miał prowadzić zaciąg. Od reform Władysława IV tylko dla wojsk narodowego autoramentu. List zawierał także takie informacje jak wyekwipowanie, miejsce i czas formowania oraz datę stawienia się do obozu na popis. W Polsce i na Litwie spotykany pod polską nazwą od 1514 roku.

    Paweł Jasienica, właściwie Leon Lech Beynar (ur. 10 listopada 1909 w Symbirsku, zm. 19 sierpnia 1970 w Warszawie) – polski pisarz historyczny, eseista i publicysta Tygodnika Powszechnego.Towarzyszem był szlachcic służący w wojsku autoramentu narodowego. Do służby stawał szlachcic wraz z pocztem składającym się zwykle z chłopów.

    „Rotmistrz tworzący chorągiew narodowego autoramentu zgłaszał list przypowiedni w sądzie grodzkim rejonu, który obierał za miejsce zaciągu i wpisywał go do akt grodzkich, czyli go oblatował. Następnie udawał się do znajomych mu starych i doświadczonych w rzemiośle wojennym osób proponując im zaciągnięcie się jako towarzysze do tworzonej przez niego jednostki. Ci z kolei wskazywali mu dalsze osoby, a kontakty osobiste i ostateczne uzupełnienie stanu liczebnego oddziału ułatwiały zjazdy szlachty podczas jarmarków itp.”

    Konstanty Górski (ur. 1826 w Górskiem koło Grodna, zm. 2 stycznia 1898 w Warszawie) - polski pisarz wojskowy, pułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego, jeden z czołowych historyków wojskowości polskiej.Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.

    List przypowiedni wydany przez króla musiał mieć pieczęć kanclerza wielkiego koronnego lub litewskiego, który mógł jej odmówić, jeżeli sejm nie wyraził zgody. Było to znaczne ograniczenie władzy królewskiej przez szlachtę obawiającej się absolutyzmu władcy.

    Dowódca zaciągał towarzyszy, a ci z kolei pocztowych – ten rodzaj zaciągu zyskał miano systemu tzw. pocztów towarzyskich. W 1643 Stanisław Koniecpolski określił wielkość pocztu towarzysza na 3 konie (towarzysz i 2 pocztowych). O ile liczebność chorągwi w XVI/XVII wieku wynosiła 100-120 koni w czasie wojny i 20-50 koni w czasie pokoju (lub chorągiew redukowano), to zwykle była ona niższa o ok. 10% z uwagi na tzw. ślepe poczty, czyli wynagrodzenie dla oficerów pobierane z żołdu niezaciągniętych żołnierzy. Inaczej odbywała się rekrutacja z tzw. wolnego bębna do wojska cudzoziemskiego autoramentu, gdzie przyjmowani byli ludzie stanu wolnego, np. w miastach. Takie listy przypowiednie nazywano kapitulacjami, czyli prywatnymi umowami między polskim dostojnikiem a oficerem wynajmującym swój oddział.

    Dr hab. Maciej Franz (ur. w 1969 roku w Toruniu) - polski historyk, znawca tematyki wojen morskich oraz kozackich, adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Od 2008 roku profesor wizytujący na Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni.Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” - wydawnictwo o profilu humanistyczno-literackim założone z inicjatywy Jerzego Borejszy w 1944 w Lublinie.

    Znane też były listy przypowiednie (listy kaperskie) na okręty floty kaperskiej.


    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Konstanty Górski: Historya jazdy polskiej. Kraków: 1894, s. 14, 28.
    2. Witold Głębowicz. Legenda skrzydlatych husarzy – historia, fakty i mity. „Inne oblicza historii”. 10, 05/2006. Toruń: Wiedza i życie. ISSN 1734-9060. 
    3. Maciej Franz: Wojskowość polska i państw ościennych w XVI-XVII wieku. W: Wojskowość Kozaczyzny Zaporoskiej w XVI-XVII wieku. Geneza i charakter. Toruń: Adam Marszałek, 2004, s. 32-33. ISBN 83-73-22803-9.
    4. Paweł Jasienica: Rzeczpospolita Obojga Narodów. Srebrny wiek. T. 1. Warszawa: Czytelnik, 1985, s. 222. ISBN 83-06-01093-0.
    5. Jan Wimmer: Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku. Warszawa: MON, 1965, s. 25, 337.
    6. Radosław Sikora: Wojskowość polska w dobie wojny polsko-szwedzkiej 1626–1629. Kryzys mocarstwa. Poznań: 2005, s. 76. ISBN 83-89949-09-1.
    7. Jerzy Cichowski, Andrzej Szulczyński: Husaria. Warszawa: MON, 1981, s. 21-22. ISBN 83-11-06568-3.
    8. Konstanty Górski: Historya piechoty polskiej. Kraków: 1893.
    9. Marian Kukiel: Zarys historii wojskowości w Polsce. Kraków: 1929, s. 37, 68, 92. ISBN 83-89738-93-7.
    10. Nazwiska kapitanów (kaprów) 1556-1579. W: Polska marynarka wojenne i handlowa 1454-1795 [on-line]. [dostęp 2012-02-14].
    Absolutyzm polityczny – pogląd z dziedziny myśli politycznej, według którego jest dobrze uzasadnione, by władza przysługująca jednemu człowiekowi lub grupie ludzi sprawujących ją w państwie przysługiwała im bez ograniczeń, przy czym ma się na myśli ograniczenia prawne, a czasem nawet moralne.Zaciąg bębnowy, zaciąg z wolnego bębna – to typ werbunku. System stosowany w Polsce w wojskach cudzoziemskiego autoramentu, zapoczątkowany za rządów Zygmunta III Wazy.




    Warto wiedzieć że... beta

    Poczet rycerski, zwany też kopią – ukuty w średniowieczu termin na określenie rycerza i jego świty. Poczet składał się z co najmniej dwóch jeźdźców (gdy rycerzowi towarzyszył tylko jeden giermek), przy czym poczty możnych i władców były wielokrotnie większe, licząc nawet kilkadziesiąt koni. Przeciętny jednak poczet składał się zazwyczaj z rycerza, dwóch osłaniających jego boki pocztowych (giermków) i dwóch do czterech zbrojnych sług trzymających się nieco z tyłu dla zapewnienia czołowej trójce dodatkowej osłony, dostarczenia lub wymiany na inny oręża, odprowadzania do tyłu rannych. Z dala – ale w zasięgu wzroku – trzymało się kilku "luzaków" gotowych w każdej chwili podprowadzić świeże konie.
    Władysław IV Waza (ur. 9 czerwca 1595 w Łobzowie, zm. 20 maja 1648 w Mereczu) – syn Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki, król Polski w latach 1632–1648, tytularny król Szwecji 1632–1648, tytularny car Rosji do 1634.
    Hetman (czes. hejtman, ukr. гетьман, rum. hatman niem. Hauptmann) – historyczna nazwa głównodowodzących armiami czeskich taborytów, (w tym Ukrainy).
    Rotmistrz – stopień wojskowy w kawalerii odpowiadający kapitanowi oraz nazwa dowódcy szwadronu. W dawnym wojsku dowódca roty albo chorągwi.
    Zaciąg, werbunek – system uzupełniania sił zbrojnych, polegający na zachęcaniu do ochotniczego wstępowania do wojska, stosowany szeroko w XV – XIX w. Zaciągu najczęściej dokonywano poprzez wydanie przez króla patentu (zgody) dla pułkownika, który dobierał sobie rotmistrzów werbujących żołnierzy: żołnierzom zapewniano uzbrojenie oraz płacono żołd na utrzymanie i uzupełnienie ubioru. W II Rzeczypospolitej zarządzany był przez ministra spraw wojskowych w stosunku do ochotników zgłaszających się do zasadniczej służby wojskowej.
    Jagiellonowie lit. Jogailaičiai – gałąź dynastii Giedyminowiczów, wywodząca się od Władysława II Jagiełły, wielkiego księcia litewskiego i króla Polski. Jej przedstawiciele panowali w Polsce w latach 1386-1572, na Litwie w latach 1377-1401 i 1440-1572, w Czechach w latach 1471-1526 oraz na Węgrzech w latach 1440-1444 i 1490-1526.
    Radosław Rafał Sikora (ur. 1975 w Międzyborzu) – polski historyk i publicysta specjalizujący się w historii nowożytnej i historii wojskowości.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.88 sek.