• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Lingwistyka kognitywna

    Przeczytaj także...
    Teoria literatury – nauka, której przedmiotem badań jest literatura, ale która w odróżnieniu od historii literatury nie skupia się na periodyzacji zjawisk literackich, a w odróżnieniu od poetyki nie zajmuje się samą budową dzieła literackiego. Teoria literatury badając konkretne utwory i fakty literackie próbuje wykryć pewne ogólne prawidłowości nimi rządzące oraz określające ich charakter. Pojęcie pojawiło się w latach sześćdziesiątych XX wieku w pracach badaczy angielskich. We współczesnej teorii literatury daje się zauważyć następujące tendencje:Psychologia poznawcza, nazywana niekiedy kognitywną (ang. cognitive psychology) – dziedzina psychologii zajmująca się problematyką poznawania przez człowieka otoczenia - tworzenia wiedzy o otoczeniu, która może być następnie wykorzystana w zachowaniu. Wiedzę przedstawia się jako struktury (reprezentacje umysłowe), a mechanizmy jej tworzenia jako procesy (procesy poznawcze), a całość zagadnienia - jako tworzenie i przekształcanie struktur poprzez procesy. Stąd też można stwierdzić, że psychologia poznawcza zajmuje się badaniem struktur i procesów poznawczych. Aktywność poznawczą opisuje się także jako przetwarzanie informacji przez system poznawczy (umysł) i stąd też można powiedzieć, że psychologia poznawcza zajmuje się badaniem organizacji i funkcjonowania umysłu. Zagadnieniami podstawowymi dla psychologii poznawczej zajmuje się również kognitywistyka (ang. cognitive science).
    Gramatyka generatywna zamierza wyjaśnić kompetencję mówiącego (słuchającego) w zakresie tworzenia (rozumienia) zdań danego języka, polegającą między innymi na tym, że każdy mówiący jest zdolny do konstruowania zdań, których dotąd nie zbudował, a słuchający do rozumienia zdań, których dotąd nie słyszał. Inaczej mówiąc, każdy użytkownik języka jest w stanie rozstrzygnąć, czy dane zdanie należy do języka, w którym się wypowiada (jest poprawne w tym języku), czy też doń nie należy (jest w nim niepoprawne). Zdolność ta tłumaczy się faktem rozporządzania przez mówiącego skończoną liczbą reguł gramatycznych, za pomocą których tworzy on syntagmy i zdania ze znanych sobie wyrazów.

    Lingwistyka kognitywna - paradygmat językoznawstwa zakładający, że język jest ściśle powiązany z umysłowymi procesami dotyczącymi postrzegania świata. Lingwistyka kognitywna zajmuje się przyswajaniem, gromadzeniem i wykorzystywaniem informacji; opiera się na wcześniej rozwijanej psychologii kognitywnej.

    Ronald W. Langacker (ur. 27 grudnia 1942) - amerykański językoznawca, profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego w USA. Znany najbardziej jako współtwórca językoznawstwa kognitywnego i twórca gramatyki kognitywnej.Psychologia (od stgr. ψυχή Psyche = dusza, i λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka badająca mechanizmy i prawa rządzące psychiką oraz zachowaniami człowieka. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem. Psychologia jako nauka dotyczy ludzi, ale mówi się również o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż zachowaniem się zwierząt zajmuje się także dziedzina biologii – etologia.

    Językoznawstwo kognitywne radykalnie przeciwstawia się gramatyce transformacyjno-generatywnej, zapoczątkowanej przez Noama Chomsky’ego na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Gramatyka ta, jako zbiór reguł wyrażonych w sformalizowanym języku matematycznym, zdominowała ówczesne językoznawstwo i wywarła szeroki wpływ m.in. na psychologię, socjologię oraz na teorię literatury. Do uczniów Chomsky’ego należał początkowo George Lakoff, który jednak po pewnym czasie stał się jednym z najzagorzalszych przeciwników jego gramatyki, uważając, że jest ona może interesującym, ale jednak marginalnym przedsięwzięciem, nie zasługującym na poważne traktowanie. Ostatecznie Lakoff walnie przyczynił się do powstania językoznawstwa kognitywnego, którego teoretyczne podstawy sformułował Ronald Langacker w książce Podstawy gramatyki kognitywnej (1987). Wcześniej, w 1980 r., Lakoff wraz z filozofem Markiem Johnsonem wydali wspólną książkę Metafory w naszym życiu, formułując w niej kognitywną teorię metafory.

    Elżbieta Muskat-Tabakowska – profesor, kierownik Katedry UNESCO do Badań nad Przekładem i Komunikacją Międzykulturową na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Anglistka, zajmuje się językoznawstwem kognitywnym oraz teorią przekładu. Członek Collegium Invisibile.Noam Chomsky (ur. 7 grudnia 1928 w Filadelfii w USA) – amerykański lingwista, filozof, działacz polityczny. Profesor lingwistyki w Massachusetts Institute of Technology (katedra lingwistyki i filozofii), współtwórca (wraz z Morrisem Halle) gramatyki transformacyjno-generatywnej, wniósł wkład w rozwój psycholingwistyki, informatyki (w zakresie teorii języków programowania, lingwistyki komputerowej). Jeden z najczęściej cytowanych naukowców na świecie. Język jest według Chomsky’ego nieskończonym zbiorem zdań, generowanych za pomocą skończonej liczby reguł i słów, cechą szczególną rodzaju ludzkiego. Opracował tzw. hierarchię Chomsky’ego – klasyfikację gramatyk języków formalnych.

    Głównym zadaniem lingwistyki kognitywnej jest objaśnienie nie tylko zdolności językowych, ale również możliwości społecznych języka.

    Niektórzy przedstawiciele dziedziny na świecie: Ronald Langacker, George Lakoff, Mark Johnson, Paul Kay, Mark Turner, Georges Kleiber, John R. Taylor, Vyvyan Evans

    W Polsce: Henryk Kardela, Tomasz Krzeszowski, Aleksander Szwedek, Elżbieta Tabakowska, Elżbieta Górska, Jolanta Antas, Iwona Nowakowska-Kempna, Bogusław Bierwiaczonek, Roman Kalisz, Krzysztof Korżyk.

    Aleksander Jerzy Szwedek (ur. 18 kwietnia 1940 w Bydgoszczy) – polski filolog specjalizujący się w językoznawstwie angielskim, językoznawstwie kognitywnym i analizie dyskursu.Językoznawstwo (lingwistyka) – dział nauk humanistycznych badających istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie językoznawstwa to językoznawca lub lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.

    Bibliografia[]

  • Lakoff George, Johnson Mark, Metafory w naszym życiu. Tłum. T. P. Krzeszowski. Warszawa 1988.
  • Georges Kleiber, Semantyka prototypu: kategorie i znaczenie leksykalne. Tłum. Bronisława Ligara. Kraków 2003.
  • John R. Taylor, Kategoryzacja w języku: prototypy w teorii językoznawczej. Tłum. Anna Skucińska. Kraków 2001
  • Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa, pod red. Elżbiety Tabakowskiej. Kraków 2001.
  • Nowakowska-Kempna Iwona, Konceptualizacja uczuć w języku polskim. Warszawa 1995.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Zbiór artykułów z zakresu kognitywistyki i lingwistyki
  • Gramatyka (z greki [τέχνη] γραμματική) – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem reguł, które rządzą generowaniem wyrazów i zdań języka. W zakres gramatyki wchodzą: fonologia, morfologia oraz składnia. Terminem tym określa się także sam zbiór reguł określających zasady tworzenia poprawnych wypowiedzi, zatem można powiedzieć, że każdy język ma własną gramatykę.Metafora (gr. μεταφορά), inaczej przenośnia – językowy środek stylistyczny, w którym obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą składniowo zestawione, tworząc związek frazeologiczny o innym znaczeniu niż dosłowny sens wyrazów, np. "od ust sobie odejmę", "podzielę się z wami wiadomością" lub "złote serce".



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    George P. Lakoff (ur. 24 maja 1941) – językoznawca amerykański, profesor na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, specjalizuje się w dziedzinie lingwistyki kognitywnej. Znany ze swoich teorii na temat języka jako systemu metafor, jest również twórcą teorii radialnej struktury znaczenia. W ostatnich latach angażuje się w politykę, założył instytucję badawczą typu think tank.
    Jolanta Antas (ur. 20 lutego 1954 w Szczecinie) – polska uczona, językoznawca, wykładowca akademicki, działaczka opozycji demokratycznej w latach 80.
    Iwona Elżbieta Nowakowska-Kempna (ur. 1949 w Katowicach) – polska slawistka, filolog, specjalizująca się w językoznawstwie ogólnym; nauczycielka akademicka związana z uczelniami w Katowicach i Bielsku-Białej.
    Henryk Kardela (ur. 9 marca 1951 w Kopernikach w woj. opolskim) - profesor zwyczajny w Instytucie Filologii Angielskiej przy Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, dyrektor Instytutu Anglistyki UMCS.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.031 sek.