Liliowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}
Tulipa agenensis

Liliowce (Liliales Perleb) – rząd roślin zielnych należący do klasy jednoliściennych. Obejmuje 10 rodzin z 67 rodzajami i 1558 gatunkami. Rośliny te spotykane są na wszystkich kontynentach (z wyjątkiem Antarktydy). Są to głównie rośliny wieloletnie, wytwarzające zwykle jako organy przetrwalnikowe kłącza, bulwy lub cebule. Do cech charakterystycznych należy brak fitomelaniny, obecność kwasu chelidonowego oraz fruktanów w łodydze.

Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.Trójsklepka (Tricyrtis Wall.) – rodzaj wieloletnich, naziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny liliowatych, obejmujący 23 gatunki występujące w Azji, od Himalajów do Azji Wschodniej. Gatunek trójsklepka owłosiona został introdukowany w stanach Massachusetts i Pensylwania w USA.

Morfologia[ | edytuj kod]

Trójsklepka owłosiona
Pokrój Najczęściej geofity z kłączami, bulwami lub cebulami. Czasem rośliny pnące. Pędy zazwyczaj nagie. Liście Skrętoległe, czasem dwurzędowe albo pozornie naprzeciwległe lub okółkowe. Pojedyncze i całobrzegie (rzadko piłkowane), zwykle równowąskie. Nasady liści zwykle bez pochwy liściowej. Kwiaty Zwykle na szczycie pędu, pojedyncze lub zebrane w różnego typu kwiatostany. Promieniste, rzadziej grzbieciste, często duże i efektownie zabarwione (często nakrapiane). Okwiat tworzy 6 listków w dwóch okółkach. Pręciki są w liczbie odpowiadającej liczbie członów okwiatu i są wolne. Słupek zbudowany z trzech owocolistków (rzadziej trzy wolne słupki) jest zwykle dolny, rzadziej górny. Kwiaty są owadopylne – owady przywabiane są przez barwny okwiat i zbierają nektar produkowany przez miodniki umieszczone w zalążni słupka. Owoce Suche torebki z dużą liczbą nasion, rzadko jagody.

Systematyka[ | edytuj kod]

W miarę rozwoju wiedzy w zakresie systematyki ustalany był różny skład tego rzędu. W ujęciu Cronquista (1981) był to obszerny i parafiletyczny takson. Później rząd został znacznie odchudzony (Takhtajan 1997 i Reveal 1999). W końcu w systemie APG I (1998), po rozpoznaniu filogenezy tej grupy roślin, nazwę Liliales nadano ponownie obszernemu, ale tym razem jednak już monofiletycznemu kladowi i w takiej wersji utrzymuje się on w kolejnych aktualizacjach systemów APG z XXI wieku. Wcześniejsze systemy, włącznie jeszcze z systemem Takhtajana z 2009, włączane tu rodziny klasyfikowały w różnych rzędach w obrębie nadrzędu Lilianae.

Krąpielowate (Taccaceae Dumort.) – monotypowa rodzina roślin z rzędu pochrzynowców (Dioscoreales), obejmująca jeden rodzaj – krąpiel (Tacca J.R.Forst. & G.Forst.), liczący 15 gatunków, występujących w strefie klimatu tropikalnego i subtropikalnego. Rośliny zaliczane do tej rodziny charakteryzują się specyficznymi kwiatostanami, zbudowanymi z liściowatych podsadek, nitkowatych przysadek i szypułkowych kwiatów, przeważnie w ciemnych, bordowo-purpurowych kolorach. Rośliny z tej rodziny znajdują szerokie zastosowanie, przede wszystkim jako rośliny lecznicze i spożywcze, a w ostatnich latach również jako rośliny ozdobne.Pochrzynowate (Dioscoreaceae R. Br.) – rodzina roślin z rzędu pochrzynowców (Dioscoreales). Występują na obszarach podzwrotnikowych.
Pozycja systematyczna i relacje filogenetyczne wśród jednoliściennych według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Podział i relacje filogenetyczne między rodzinami liliowców według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Kladogram przedstawia ujęcie systematyczne według systemu APG III z 2009 i APG IV z 2016 (z plemieniiem Luzuriageae w obrębie rodziny krasnolicowatych Alstroemeriaceae). W ujęciu APWeb i wcześniejszych wersji systemu APG plemię Luzuriageae podnoszone jest do rangi rodziny Luzuriageae Bentham & Hooker.

Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).Fruktany – niskocząsteczkowe, często rozgałęzione polimery D-fruktozy (β-D-fruktofuranozy). Większość fruktanów zawiera cząsteczkę glukozy zlokalizowaną terminalnie, na końcu redukującym. Fruktany są rozpuszczalne w wodzie.
Podział według systemu Takhtajana (2009)
  • Campynemataceae
  • Colchicaceae – zimowitowate
  • Tricyrtidaceae
  • Scoliopaceae
  • Calochortaceae
  • Liliaceae – liliowate
  • Medeolaceae
  • Podział rzędu Liliales na rodziny według systemu Cronquista (1981)
  • Philydraceae
  • Pontederiaceae – rozpławowate
  • Haemodoraceae – hemodorowate
  • Cyanastraceae
  • Liliaceae – liliowate
  • Iridaceae – kosaćcowate
  • Velloziaceae
  • Aloeaceae – aloesowate
  • Agavaceae – agawowate
  • Xanthorrhoeaceae – żółtakowate
  • Hanguanaceae
  • Taccaceae – krąpielowate
  • Stemonaceae
  • Smilacaceae – kolcoroślowate
  • Dioscoreaceae – pochrzynowate
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
    2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
    3. Jan Thomas Johansson: Liliales. W: The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. [dostęp 2021-02-04].
    4. Cole T.CH. i inni, Filogeneza roślin okrytozalążkowych – Systematyka Roślin Kwiatowych, Polskie tłumaczenie/Polish version of (2018) Angiosperm Phylogeny Poster – Flowering Plant Systematics, 2018.
    5. Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 630.
    6. Arthur Cronquist: An integrated system of classification of flowering plants. New York: Columbia University Press, 1981, s. 1191-1193. ISBN 0-231-03880-1.
    System Cronquista – system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez amerykańskiego botanika Arthura Cronquista (1919-1992) i opublikowany w jego dziełach: An Integrated System of Classification of Flowering Plants (1981) i The Evolution and Classification of Flowering Plants (1968, 2. wyd. 1988).System APG IV – system klasyfikacyjny roślin okrytonasiennych opublikowany w roku 2016 przez członków Angiosperm Phylogeny Group. Jest to kolejna wersja systemu klasyfikacyjnego rozwijanego od 1998 roku, sukcesywnie zastępująca poprzednie klasyfikacje (APG I z 1998, APG II z 2003 i APG III z 2009). Klasyfikacja bazuje na analizie powiązań filogenetycznych między grupami roślin, ustalanych głównie na podstawie danych molekularnych. System został skompilowany przez 16 autorów z 6 krajów, ale uwzględnia też wyniki warsztatów przeprowadzonych w Kew Gardens oraz ankiety internetowej, na którą odpowiedziało 441 respondentów z 42 krajów. Szerokie konsultacje i uznanie sugestii większości zamiast przyjęcia stanowiska ekspertów (np. w kwestii szerokiego ujęcia rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae zamiast jej podziału) spowodowało zresztą kontrowersje w środowisku (Angiosperm Phylogeny Website publikuje w przypadkach spornych klasyfikację sugerowaną przez ekspertów, niżeli przyjętą w APG IV opinię większości).




    Warto wiedzieć że... beta

    Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).
    Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.
    Bulwa – zgrubiała część korzenia lub pędu, pełniąca w roślinie funkcję spichrzową, przetrwalnikową i rozmnażania wegetatywnego. W bulwach gromadzone są substancje zapasowe, głównie białka i cukry – często skrobia. U niektórych roślin bulwa może magazynować wodę. Bulwy zbudowane są głównie z tkanki miękiszowej. Dzięki przetrwalnikowej funkcji bulw byliny mogą po okresie niesprzyjającym wegetacji (np. zimie lub suszy) odtworzyć się z zawiązków pędów znajdujących się w bulwie, mimo że pęd nadziemny tych roślin obumarł.
    Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.
    Aloesowate (Aloaceae Batsch) – rodzina roślin jednoliściennych, która wyróżniana była w różnych systemach klasyfikacyjnych okrytonasiennych, nawet jeszcze w latach 90. XX wieku (np. system Reveala z lat 1994-1999). Badania molekularne wykazały, że aloesowate stanowią w istocie jedną z linii rozwojowych w obrębie kladu (rodziny) złotogłowowatych Asphodelaceae i obecnie włączane są do nich w randze podrodziny Aloideae (system APG II 2003, Angiosperm Phylogeny Website 2001..., system Reveala 2007).
    Trójednik, trojednik (Calochortus Pursh) – rodzaj roślin zielnych z rodziny liliowatych, obejmujący 73 gatunki występujące w Ameryce Północnej.
    Słupek, słupkowie (łac. pistyllum, ang. pistil) – żeński organ płciowy w kwiecie okrytonasiennych. Zbudowany jest ze zrośniętych ze sobą lub wolnych owocolistków (carpellae), które są zmodyfikowanymi liśćmi (najprawdopodobniej utworami homologicznymi do makrosporofili). Słupki zajmują zawsze centralne miejsce w kwiecie, gdzie mogą występować pojedynczo lub w większej liczbie.

    Reklama