Ligota-Panewniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ligota – Panewniki (niem. Ellgoth (Idaweiche)-Panewnik) – południowa jednostka pomocnicza Katowic, z której skład wchodzą następujące części: Ligota, Zadole, Kokociniec, Panewniki, Nowe Panewniki, Stare Panewniki i Wymysłów. Jej obszar wynosi 12,59 km² a liczba ludności 31 879 osób (stan 2007). Dzielnica znana jest głównie ze szpitali, których w tej okolicy jest wiele (Centralny Szpital Kliniczny Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Okręgowy Szpital Kolejowy i Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka im. Jana Pawła II).

Plac Klasztorny − plac w katowickiej dzielnicy Ligota-Panewniki, stanowiący część posesji klasztoru franciszkańskiego przy Bazylice św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Z placem sąsiaduje ulica Panewnicka.Górnośląskie Centrum Zdrowia Dziecka im. Jana Pawła II – jeden z największych szpitali dziecięcych w Polsce, znajdujący się w dzielnicy Katowic Ligocie-Panewnikach.

Ligota[ | edytuj kod]

Herb z około 1930 roku
Pętla autobusowa
Dom studencki nr 2
Dom studencki nr 7
 Osobny artykuł: Ligota (Katowice).

Ligota powstała pierwotnie jako wieś ziemi pszczyńskiej, prawdopodobnie w rejonie ul. Hetmańskiej, ul. Ligockiej, ul. Załęskiej, ul. Rolnej (tzw. Stara Ligota). Pierwszy raz była wzmiankowana w 1360 r. Tereny Ligoty były własnością panów, a później książąt pszczyńskich, dlatego też w źródłach często nazywa się ją Ligotą Pszczyńską. Na początku XVIII w. wieś uzyskała prawa samodzielnej gminy. Wzrost ludności Ligoty jest związany z zapoczątkowanym w XIX w. rozwojem przemysłowym w tym regionie, opartym głównie na przetwarzaniu rud i wydobyciu węgla. W 1852 r. przez Ligotę przeprowadzono z Katowic do Murcek linię kolejową. Stąd wzięła się niemiecka nazwa Idaweiche – bocznica huty „Ida Huette”. Do dnia dzisiejszego odnaleźć można miejsca związane z XIX-wiecznym hutnictwem. W 1879 r. przy ul. Hetmańskiej, po wieloletnich staraniach, mieszkańcy rozpoczęli budowę szkoły powszechnej. Na przełomie XIX i XX w. powstał ważny węzeł kolejowy i kolonia kolejowa. W Ligocie miały swoją siedzibę liczne polskie organizacje patriotyczne: od 1910 r. pod kierownictwem Józefa Szweda istniał tu polski Chór Mieszany „Lutnia”, powstało także liczące 140 osób Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, w 1918 r. powstała polska Rada Ludowa, w marcu 1920 r. powstała silna komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska kierowana przez Józefa Nowaka i Augustyna Świtałę, powstało także Zjednoczenie Zawodowe Polskie, od 1921 r. Towarzystwo Polek.

Kokociniec – potok w Katowicach na terenie jednostki pomocniczej Ligota-Panewniki. Potok Kokociniec jest jednym z dopływów Kłodnicy. Potok ma długość około 2,4 km i powierzchnię zlewni około 4 km². W jego dolinie znajdują się obszary cenne pod względem przyrodniczym.Górny Śląsk (łac. Silesia Superior, śl. Gůrny Ślůnsk, czes. Horní Slezsko, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.

Podczas I powstania śląskiego sformowany w Ochojcu oddział pod dowództwem Jana Żychonia zajął na kilka godzin dworzec w kolejowy w Ligocie przerywając linie kolejowe w kierunku Katowic i Żor. W 1920 roku w Ligocie miał miejsce strajk szkolny polskich dzieci sprzeciwiających się niemieckich represjom. Podczas plebiscytu w 1921 r. aż 71% obywateli gminy wiejskiej Ligota opowiedziało się za tym by Ligota należała do Polski. W czasie III powstania śląskiego w nocy 3 maja 1921 r. na terenie Ligoty zgrupowano oddziały powstańców śląskich Walentego Fojkisa, które zaatakowały i zdobyły Katowice.

Lourdes (oks. Lorda) – miasto i gmina w południowo-zachodniej Francji, u podnóża Pirenejów, nad rzeką Gave de Pau, w regionie Midi-Pyrénées, w departamencie Pireneje Wysokie.Jan Henryk Żychoń (ur. 1 stycznia 1902 w Skawinie, zm. 17 maja 1944 pod Monte Cassino) – major piechoty Wojska Polskiego, oficer wywiadu wojskowego Oddziału II Sztabu Generalnego/Głównego Wojska Polskiego.

Ligota została uroczyście przejęta przez polską administrację w dniu 20 czerwca 1922 roku. W roku 1923 w Ligocie zbudowano pomnik ku czci powstańców śląskich (zniszczony w 1939 r. przez Niemców i odbudowany w nowej formie w 1962 r.).

Modernistyczna kolonia urzędnicza z lat 1936–1939[ | edytuj kod]

Na mocy uchwały Śląskiej Rady Wojewódzkiej z 26 listopada 1929 roku, na 20 ha gruntu, od 1936 r. rozpoczęto budowę osiedla domów wielorodzinnych, w nowoczesnym modernistycznym stylu, dla urzędników pracujących w centrum Katowic. Osiedle to zawiera wiele wybitnych realizacji czołowych polskich architektów. Powstała także w tym czasie w Ligocie nowoczesna szkoła średnia (dzisiejsze Liceum nr 7). Inicjatorem budowy osiedla był wojewoda Michał Grażyński, którego urząd aż do 1939 r. sprawował nadzór nad wszelkimi sprawami związanymi z kolonią urzędniczą. Prace przy karczowaniu lasu i wytyczaniu ulic rozpoczęto w 1933 roku. Budowę natomiast rozpoczęto po 1936 roku po ukończeniu budowy oczyszczalni ścieków. Kolonia w Ligocie była pomyślana jako wzór idealnej dzielnicy mieszkaniowej zbudowanej według nowoczesnej urbanistyki z nawiązaniem do „miasta-ogrodu” odwołującej się jednocześnie do treści patriotycznych w postaci nazwaniu ulic od regionów Polski (m.in. Wileńska, Mazowiecka, Pomorska, Kaszubska).

Ulica Armii Krajowej w Katowicach − jedna z ważniejszych arterii komunikacyjnych w katowickich dzielnicach Ligota-Panewniki, Piotrowice-Ochojec, Kostuchna i Podlesie. Ulica posiada przebieg o kierunku zbliżonym do południkowego. Znajdują się przy niej historyczne obiekty, świadczące o ważnej funkcji, jaką było połączenie drogowe dawnych wsi − dzisiejszych dzielnic miasta.Cmentarz Komunalny przy ul. Panewnickiej w Katowicach − jedna z nekropolii Katowic przy ul. Panewnickiej 45 w dzielnicy Ligota-Panewniki.

Do idei tej nawiązano po 1945 roku nazywając nowe ulice zbudowane w Ligocie, od nazw miast, które niedawno weszły w skład Polski (Koszalińska, Słupska, Świdnicka, Zielonogórska).

Choć dzisiaj Ligota kojarzy się głównie ze znakomitym zapleczem medycznym, jest ona również dobrze zorganizowanym ośrodkiem edukacyjnym i usługowym który nie ustępuje (poza funkcjami handlowymi) centrum Katowic.

W 2010 w centrum Ligoty otwarto uroczyście plac Miast Partnerskich.

III powstanie śląskie – wystąpienie zbrojne od 2/3 maja do 5 lipca 1921 mające na celu przyłączenie Górnego Śląska do Polski.Na mapach: 50°13′40″N 18°55′49″E/50,227778 18,930278 Wymysłów − osiedle w południowo-zachodniej części Katowic, w dzielnicy Ligota-Panewniki, powstałe w XIV wieku. Graniczy z Kochłowicami (dzielnica Rudy Śląskiej), Panewnikami i Starymi Panewnikami (dzielnice Katowic). Zabudowa mieszana, bloki mieszkalne, ale i stare budownictwo (tzw. familoki). Osiedle leży po południowej stronie ulicy Panewnickiej, od północy i południa otoczone jest lasem. Główne ulice to ul. Bałtycka i ul. Panewnicka.

Pamiątki architektury modernistycznej[ | edytuj kod]

ul. Poleska 16
  • ul. Mazowiecka 1 – willa dr. Bolesława Mroczkowskiego z 1937 r. (proj. Lucjan Sikorski)
  • ul. Mazowiecka 16 – willa dr. Włodzimierza Kowala z 1937 r. (proj. Kazimierz Sołtykowski)
  • ul. Mazowiecka 11 – willa z 1936 (proj. Glaesel)
  • ul. Poleska 16 – willa Antoniego Pająka z 1936 r.
  • ul. Poleska 26 – willa Ryszarda Holleka z 1938 r. (proj. Henryk Firla)
  • Panewniki[ | edytuj kod]

    Lasy panewnickie
     Osobny artykuł: Panewniki.

    Panewniki (do chwili obecnej część mieszkańców Panewnik (wyraz w l.m) o swojej dzielnicy mówi w l.p. – Panewnik) powstały ok. 1580 r. nad rzeką Kłodnicą przy ujściu Ślepiotki. Należały do Kuźnicy pszczyńskiej (dziś Stara Kuźnica) w XVI w. Początkowo było jednym z osiedli służebnych wytwarzających panwie. W 1586 r. we wsi Panewniki mieszkało 8 zagrodników, w 1620 r. było ich 9. W 1629 r. pojawił się tu pierwszy chałupnik. W 1700 r. było ich już 5, a 25 lat później już 25. Do połowy XIX w. pracował młyn na Kłodnicy, którego właścicielem był zarząd dóbr dominialnych księstwa pszczyńskiego. W 1650 r. zarząd dóbr dominialnych Księstwa Pszczyńskiego uruchomił na terenie wsi kuźnię, w której mieścił się piec niski lupowy połączony z młotownią. W XVII w. kuźnia była nieczynna. Do 1964 r. rósł tutaj dąb pamiętający czasy króla Jana III Sobieskiego, który (według ludowego przekazu) miał wędrować tędy ze swoimi wojskami ulicą Mikołowską (dziś Owsiana) na odsiecz Wiednia. W 1855 r. w gminie Panewniki mieszkało 648 osób, a sześć lat później 718. W 1908 r. władze gminy podjęły decyzję o budowie nowej szkoły na terenie Kokocińca ukończoną w 1913 r. W 1905 r. gmina Panewnik liczyła ok. 1000 mieszkańców. Zamieszkiwała je wyłącznie ludność polska.

    Powstania śląskie – trzy konflikty zbrojne na Górnym Śląsku, jakie miały miejsce w latach 1919-1921 między ludnością polską i niemiecką. Odbyły się one w okresie formowania się Państwa Polskiego po zakończeniu I wojny światowej.Polacy – naród zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, a poza granicami Polski tworzący Polonię.
    Herb z około 1930 roku

    W pierwszych latach XX w. na ziemi wykupionej od chłopów, rozpoczęto budowę zespołu klasztornego franciszkanów, sprowadzonych do Panewnika w 1902 r. Unikatowy neoromański zespół klasztorny powstawał w latach 1905-1908. Zaprojektował go architekt Mansuetus Fromm OFM, franciszkanin z Karłowic pod Wrocławiem. Przy budowie pracowali zakonnicy wykonujący prace rzemieślnicze, jak i okoliczni rzemieślnicy. Decyzja o budowie zespołu klasztornego oraz domu rekolekcyjnego związana była z polityką germanizacyjną biskupa wrocławskiego Koppa, która polegała m.in. na odciąganiu części polskiej ludności Górnego Śląska oraz księży polskich od pielgrzymek do Częstochowy.

    Mansuetus Fromm OFM (ur. 18 lipca 1861 w Küllstedt, zm. 18 listopada 1915 we Wrocławiu) − niemiecki franciszkanin, brat zakonny, architekt, budowniczy obiektów sakralnych na terenie Śląska. Należał do Prowincji św. Jadwigi Zakonu Braci Mniejszych.Miejski Dom Kultury „Ligota” – instytucja kulturalna, znajdująca się przy ulicy Franciszkańskiej w katowickiej dzielnicy Ligota-Panewniki.

    Powstanie klasztoru i kościoła oraz groty pątniczej (kopia groty NMP z Lourdes we Francji) w pobliżu dworca kolejowego stworzyło możliwości zabudowy terenu między klasztorem a gminą Ligota oraz w kierunku wsi Panewniki. Nową zabudowę, która powstała wokół klasztoru zaczęto nazywać Nowym Panewnikiem, a pierwotną zabudowę Starym Panewnikiem. Pierwotna nazwa Panewnik uległa więc zmianie w początkach XX w.

    Karłowice (niem. Carlowitz, Karlowitz) – osiedle w północnej części Wrocławia, za północnym brzegiem Starej Odry. Wchodzi w skład dzielnicy Psie Pole. Na zachodzie graniczy z Polanowicami, a na północy z Sołtysowicami. Na osiedlu mieszka około 20 tysięcy osób.Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – pionierska organizacja wychowania fizycznego i sportu w Polsce. Najstarsze polskie towarzystwo gimnastyczne, którego członkowie przyczynili się m.in. do popularyzacji gimnastyki w społeczeństwie polskim, powstania wielu klubów sportowych oraz Związku Harcerstwa Polskiego. Sokół działał aktywnie w okresie zaborów, po odzyskaniu niepodległości i w całym okresie międzywojennym XX w. Zdelegalizowany przez komunistów w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

    W sierpniu 1919 r. w czasie I powstania śląskiego miejscowym powstańcom udało się na kilka godzin opanować dworzec kolejowy paraliżując tym samym niemieckie transporty kolejowe w kierunku Katowic.

    W 1924 r. na terenie Nowego Panewnika utworzono gminę. Powstała nowa nazwa – Panewniki (spotykana na mapach dopiero w 1950 r.), która bardziej odpowiadała rzeczywistości. Łączyła bowiem dwa pojęcia w jedno.

    W okresie międzywojennym w Panewnikach ożywiło się życie kulturalne. W 1923 r. założono chór mieszany „Wanda”, który oprócz występów śpiewaczych organizował często przedstawienia amatorskie.

    Klasztor Franciszkanów w Panewnikach − neoromański zespół klasztorny powstały w latach 1903−1908 wraz z przyległą kalwarią w katowickiej dzielnicy Ligota-Panewniki, siedziba franciszkańskiej Prowincji Wniebowzięcia NMP w Polsce.Bitwa pod Wiedniem została stoczona 12 września 1683 roku między wojskami polsko-austriacko-niemieckimi pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego, a armią Imperium osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przeszli do defensywy i przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej części Europy.

    We wrześniu 1939 hitlerowcy dokonali mordu w lasach panewnickich na harcerzach i powstańcach. Po wojnie ekshumowano ich zwłoki i przewieziono na cmentarz przy ulicy Panewnickiej. W 1961 r. odsłonięto pomnik na wspólnej mogile dla uczczenia pamięci pomordowanych.

    Nowy etap w dziejach Panewnik rozpoczął się w Polsce Ludowej, zwłaszcza po przyłączeniu gminy w 1951 r. do Katowic. W latach 60. przy ulicy Medyków, na granicy Ligoty i Panewnik rozpoczęto budowę zespołu klinik oraz domów akademickich.

    W okresie Świąt Bożego Narodzenia na głównym ołtarzu kościoła jest wystawiana największa w Polsce szopka. Jest ona jedną z największych w Europie. W ogrodzie przyklasztornym można także oglądać żywą szopkę. Jako stała ekspozycja istnieje też tzw. Szopka Ruchoma – usytuowana w osobnym pomieszczeniu, w którym oprócz ruchomych figur w skali 1:2 znajdują się miniaturowe szopki z różnych stron świata.

    Kalwaria Panewnicka − zespół szeregu kaplic pasyjno-maryjnych usytuowanych w pobliży klasztoru oo. franciszkanów w Katowicach wraz z przyległym terenem parkowym.Lucjan Teodor Sikorski (ur. 1 kwietnia 1886 w Poznaniu, zm. 1960 w Sopocie) – górnośląski architekt okresu modernizmu. Ukończył gimnazjum we Wrocławiu, w czasach szkolnych należał do Towarzystwa Tomasza Zana. W 1911 ukończył architekturę na Politechnice w Berlinie. Brał udział w Powstaniu Wielkopolskim a następnie w Wojnie polsko-radzieckiej. Zwolniony z wojska w stopniu podpułkownika w roku 1922.


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Ulica Franciszkańska w Katowicach − jedna z zabytkowych uliczek w katowickiej dzielnicy Ligota-Panewniki. Rozpoczyna swój bieg od skrzyżowania z ulicą Panewnicką. Następnie krzyżuje się z ul. Grunwaldzką, ul. Stefana Żeromskiego, ul. Smolną, ul. Piotrowicką i ul. Zagroda. Kończy swój bieg przy skrzyżowaniu z ul. Emerytalną obok placu ojca Justyna Widucha. Swoją nazwę wzięła od panewnickiego Klasztoru Franciszkanów, do którego prowadzi.
    Szopka w Panewnikach (śląs. Panewnicko Betlyjka) – największa w Europie szopka ołtarzowa zbudowana wewnątrz świątyni, wznoszona przez zakonników i wiernych w okresie świąt Bożego Narodzenia w Bazylice św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Katowicach.
    Zjednoczenie Zawodowe Polskie (niem. Polnische Berufsvereinigung) – organizacja związkowa powstała jako centrala polskich związków zawodowych w 1902 roku w Bochum w Westfalii. W 1908 do Zjednoczenia przystąpił Polski Związek Zawodowy z Poznania (ok. 4 tys. członków). W 1909 Związek Wzajemnej Pomocy Chrześcijańskich Robotników Górnośląskich z Bytomia (ok. 5 tys. członków).
    Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.
    Częstochowa – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba powiatu częstochowskiego. W latach 1975-1999 była stolicą województwa częstochowskiego. Po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.
    Na mapach: 50°13′39,7780″N 18°55′16,6418″E/50,227716 18,921289 Stare Panewniki − część gminy Panewniki, która wraz z koloniami Wymysłowem, Kokocińcem i Nowymi Panewnikami została przyłączona w 1951 do Katowic; dzisiaj potoczna nazwa części katowickiej dzielnicy Ligota-Panewniki.
    Ulica Kijowska w Katowicach − jedna z ulic w katowickiej dzielnicy Ligota-Panewniki. Łączy Nowe Panewniki z Kokocińcem. Rozpoczyna swój bieg w Panewnikach, przy skrzyżowaniu z ul. Panewnicką i ul. Medyków. Następnie krzyżuje się m.in. z ulicami Braci Wieczorków i Stanisława Hadyny.

    Reklama