• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Lhasa

    Przeczytaj także...
    Tybetańczycy (tyb.: བོད་པ།་ Wylie: Bod pa; chin. 藏族, pinyin: Zàng Zú) - naród zamieszkujący głównie Wyżynę Tybetańską, po inwazji chińskiej i aneksji Tybetu w 1951 r. stanowią obecnie mniejszość narodową w zachodnich Chinach (4,8 mln 1994 r.). Tybetańczycy zamieszkują również prowincje Qinghai, Syczuan, Gansu, Junnan oraz Indie (historyczny region Ladakh, zwany też niekiedy Tybetem Zachodnim, Sikkim oraz liczne skupiska emigracyjne w stanie Himachal Pradesh, w tym obecna siedziba XIV Dalajlamy Dharamsala), Nepal i Bhutan. Pod względem antropologicznym zaliczani są do rasy mongoloidalnej. Mówią językami tybetańskimi należącymi do tybeto-birmańskiej gałęzi rodziny chińsko-tybetańskiej. Posługują się pismem tybetańskim. Wyznają w większości buddyzm tybetański. Głównymi ośrodkami kultu religijnego są Lhasa i Xigazê.Norbulingka (tyb.: ནོར་བུ་གླིང་ཀ་; Wylie: Nor-bu-gling-ka, ZWPY: Norbulingka; chiń. upr.: 罗布林卡; chiń. trad.: 羅布林卡; pinyin: Luóbùlínkǎ) − pałac otoczony największym w Tybecie parkiem, znajdujący się kilka kilometrów na zachód od centrum Lhasy. Nazwa tybetańska w dosłownym tłumaczeniu znaczy "Ogród Skarbów". Budowla, wzniesiona w drugiej połowie XVIII w. przez VII Dalajlamę, służyła jako letnia rezydencja kolejnych Dalajlamów aż do powstania antychińskiego w 1959 roku. Obecny, XIV Dalajlama rozpoczął w 1954 roku budowę Nowego Pałacu, ukończonego w 1956 roku. Budowle ucierpiały znacznie podczas ostrzału przez armię chińską podczas powstania 1959 r. oraz podczas rewolucji kulturalnej. Odbudowę niektórych budynków rozpoczęto dopiero w 2003 roku. Pomimo zniszczeń, zespół Norbulingka został wpisany, wraz z pałacem Potala, na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
    Zamieszki w Tybecie w 2008 roku – seria wystąpień mieszkańców Tybetu przeciw władzy chińskiej zapoczątkowana demonstracjami w dniu 10 marca z okazji 49. rocznicy stłumienia antychińskiego powstania. 14 marca liczba demonstrantów wyniosła ok. 10-20 tysięcy osób. Były to największe protesty od 1989 roku. Według informacji władz chińskich zamieszki pociągnęły za sobą 18 ofiar, jednak Tybetański rząd na uchodźstwie szacuje ich liczbę w setkach. Po zamieszkach władze aresztowały przynajmniej 24 osoby, a lokalny sekretarz KPCh Zhang Qingli zapowiedział kontynuację walki z separatyzmem. Na okres dwóch miesięcy zamknięta została świątynia Dżokhang. Swoją gotowość do dialogu podtrzymał Dalajlama. 21 marca media doniosły o koncentracji chińskich wojsk i oddziałów paramilitarnych na obrzeżach Tybetu. Wszystkie te wydarzenia wpłynęły na okoliczności rozpoczętej w końcu marca sztafety olimpijskiej.

    Lhasa (tyb. ལྷ་ས་, Wylie: lha-sa, ZWPY: Lhasa; chin. trad. 拉薩, chin. upr. 拉萨, pinyin: Lāsà) – miasto w zachodnich Chinach, stolica Tybetańskiego Regionu Autonomicznego. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 124 796. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 397 886 mieszkańców. Lhasa jest zamieszkana głównie przez Tybetańczyków (ok. 80%) i Chińczyków Han (ok. 17%).

    Tybetański Region Autonomiczny, Tybet (tyb.: བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་, Wylie: Bod-rang-skyong-ljongs, ZWPY: Poi Ranggyong Jong; chiń.: 西藏自治区; pinyin: Xīzàng Zìzhìqū) – region autonomiczny Chińskiej Republiki Ludowej ze stolicą w Lhasie. Powstał w 1965 roku w wyniku połączenia dotychczasowego regionu Tybet i terytorium Qamdo. Obejmuje jednak jedynie 1,2 z 2,5 mln km² terytorium historycznego Tybetu.Pałac Potala (tyb.: པོ་ཏ་ལ; Wylie: Po-ta-la, ZWPY: Bodala; chiń. upr.: 布达拉宫; chiń. trad.: 布達拉宮; pinyin: Bùdálā Gōng) – zimowa rezydencja nominalnych władców Tybetu do 1959 roku, kiedy Dalajlama XIV został zmuszony do ucieczki w wyniku nieudanego powstania. Obecna siedziba duchowego i politycznego przywódcy Tybetańczyków znajduje się w indyjskiej miejscowości Dharamsala (stan Himachal Pradesh).

    Główny ośrodek gospodarczy regionu. Przemysł drzewny, skórzany, metalowy, włókienniczy, spożywczy i maszynowy. Elektrownia geotermiczna.

    Giełda połączona satelitarnie z giełdami w Szanghaju i Shenzhen.

    Węzeł drogowy; lotnisko; w 2006 została otwarta kolej tybetańska, która łączy to miasto z prowincją Qinghai.

    Historia[]

    Według tradycji w VII wieku król Songcen Gampo ustanowił Lhasę swoją stolicą.

    Hanyu pinyin – oficjalna transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) – urzędowego języka Chin – na alfabet łaciński.Język tybetański (tyb. བོད་སྐད།, Wylie: bod-skad, ZWPY: Pögä) to język z gałęzi tybeto-birmańskiej rodziny języków sino-tybetańskich. Jest językiem ojczystym Tybetańczyków. Używany w Tybecie, Syczuanie, Qinghai (regiony w granicach obecnej Chińskiej Republiki Ludowej) oraz w Bhutanie, Indiach, Nepalu, a także w diasporze Tybetańczyków rozproszonych m.in. w Norwegii, Szwajcarii, Republice Chińskiej i USA. Posługuje się nim ok. 6,5 mln ludzi.

    W XVII wieku miasto stało się siedzibą Dalajlamy, który miał swoją siedzibę w pałacu Potala. V Dalajlama przeniósł stolicę do Lhasy. W 1717 złupione przez Mongołów. Po dojściu do władzy w Chinach komunistów, w 1950 wojska chińskie zajęły Lhasę. W marcu 2008 Lhasa była jednym z kilku miast, w których doszło do antyrządowych demonstracji.

    Linia kolejowa Qinghai-Tybet (chiń. upr.: 青藏铁路; chiń. trad.: 青藏鐵路; pinyin: Qīngzàng Tiělù; tyb.: མཚོ་བོད་ལྕགས་ལམ།, Wylie: mtsho bod lcags lam) – linia łącząca chińskie miasto Xining w prowincji Qinghai, z Lhasą - stolicą Tybetańskiego Regionu Autonomicznego. Budowę rozpoczęto 8 lutego 2001. Część linii z Golmud została otwarta 1 lipca 2006 roku. Jest to najwyżej położony szlak kolejowy na świecie. Koszt jego powstania szacuje się na ok. 33 mld CNY (4 mld USD). Planuje się kontynuowanie prac nad tą magistralą, mających na celu połączenie sieci chińskiej z indyjską.Elektrownia geotermalna, inaczej geoelektrownia. Wytwarza prąd elektryczny z energii geotermalnej (ciepło wnętrza Ziemi). Elektrownie geotermalne pracują w wielu krajach świata, i uzyskują sprawność około 25%. Największe to:

    Podział administracyjny[]

    Prefektura miejska Lhasa podzielona jest na:

  • dzielnicę: Chengguan,
  • 7 powiatów: Lhünzhub, Damxung, Nyêmo, Qüxü, Doilungdêqên, Dagzê, Maizhokunggar.
  • Zbudowana w 641 świątynia Dżokhang

  • Brama główna klasztoru Norbulingka

  • Zdjęcie satelitarne miasta

    Tybetański pinyin (chin. 藏文拼音 Zàngwén Pīnyīn, stąd skrót ZWPY) – oficjalna transkrypcja języka tybetańskiego przy użyciu alfabetu łacińskiego, używana na terenie ChRL. Oparta jest na wymowie lhaskiej. W przeciwieństwie do transliteracji Wyliego oddaje nie sposób zapisu w alfabecie tybetańskim, lecz rzeczywistą wymowę. Nie oddaje jednak tonów języka tybetańskiego.Uproszczone pismo chińskie (chin. upr. 简体字; chin. trad. 簡體字; pinyin jiǎntǐzì) to odmiana pisma chińskiego. Uproszczenia dokonano w Chińskiej Republice Ludowej w latach 50. XX wieku. Celem reformy było ułatwienie nauki pisma i walka z analfabetyzmem. Modyfikując ok. 50 proc. najbardziej skomplikowanych z używanych dotąd znaków cel ten osiągnięto. Pismo uproszczone używane jest także w Singapurze.
  • Stela z zapisem chińsko-tybetańskiego traktatu pokojowego (822)

  • Przypisy

    1. Lasa (ang.). World Gazetteer. [dostęp 2010-11-15].
    2. China Prefectures (ang.). Statoids. [dostęp 2010-11-15].



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Shenzhen (chin.: 深圳; pinyin: Shēnzhèn) – miasto w południowo-wschodnich Chinach, w prowincji Guangdong, bezpośrednio graniczące z Hongkongiem. W 2010 roku liczba mieszkańców strefy zurbanizowanej wynosiła 1 370 396. Zespół miejski w 2009 roku liczył 8 912 300 mieszkańców.
    Chińczycy Han (chin. trad. 漢, chin. upr. 汉, pinyin Hàn; Hanowie) - naród zamieszkujący głównie Chiny, gdzie stanowią ok. 92% ludności (reszta należy do oficjalnie wymienianych 55 mniejszości), a także Tajwan, gdzie również stanowią większą część populacji wyspy, ok. 20 mln. Są najliczniejszym narodem na świecie, ogółem liczą ok. 1,3 mld (ok. 19% populacji).
    Tradycyjne pismo chińskie (chin. trad. 繁體字, chin. upr. 繁体字, pinyin fántǐzì) to odmiana pisma chińskiego, w której znaki mają tradycyjną postać, umożliwiającą czytanie dawniejszych tekstów. Są one dość skomplikowane, dlatego w latach 50. XX wieku w ChRL wprowadzono reformę pisma, w wyniku czego powstały znaki uproszczone. Pismo tradycyjne jest używane w Republice Chińskiej na Tajwanie, oraz w Hongkongu i Makau. Nazywane jest także ortodoksyjnym, złożonym lub właściwym pismem chińskim.
    Songcen Gampo (tyb.: སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་, Wylie: srong-btsan sgam-po, ZWPY: Songzain Gambo; zm. 649) - władca Tybetu z dynastii z Jarlungu, panujący w latach 609/614 - 649. Przeniósł stolicę swojego państwa do Lhasy. Prowadził liczne udane podboje.
    Transliteracja Wyliego – najczęściej stosowana transliteracja języka tybetańskiego, zaprezentowana przez tybetologa Turella Wyliego (1927 - 1984) w 1959. Została przystosowana do klawiatury standardowej maszyny do pisania, dlatego nie wymaga stosowania znaków diakrytycznych.
    Dżokhang (tyb: ཇོ་ཁང་, Wylie: Jo-khang, ZWPY: Qokang; chin.: 大昭寺, pinyin: Dàzhāosì) – najstarsza buddyjska świątynia w Tybecie, wzniesiona przez pierwszego władcę imperium tybetańskiego, ok. roku 641, w Lhasie. Jedno z duchowych centrów buddyzmu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.