• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Lhasa



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Molibden (Mo, łac. molybdenum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa w dosłownym przekładzie brzmi "podobny do ołowiu" i pochodzi od greckiego określenia ołowiu – μόλυβδος molybdos.Ugoda między Centralnym Rządem Ludowym i Lokalnym Rządem Tybetu dotycząca warunków pokojowego wyzwolenia Tybetu (chiń. upr.: 中央人民政府和西藏地方政府关于和平解放西藏办法的协议; chiń. trad.: 中央人民政府和西藏地方政府關於和平解放西藏辦法的協議; pinyin: Zhōngyāng rénmín zhèngfǔ hé Xīzàng dìfāng zhèngfǔ guānyú hépíng jiěfàng Xīzàng bànfǎ de xiéyì; tyb.: ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་དང་བོད་ཀྱི་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གཉིས་ བོད་ཞི་བས་བཅིངས་བཀྲོལ་འབྱུང་ཐབས་སྐོར་གྱི་གྲོས་མཐུན།, Wylie: krung dbyang mi dmangs srid gzhung dang bod kyi sa gnas srid gzhung gnyis bod zhi bas bcings bkrol ’byung thabs skor gyi gros mthun, ZWPY: Zhungyang mimang sixung tang Poigi sanai sixung nyi Phoi xiwai jingzhoi jungtabgorgi choidün), potocznie zwana Siedemnastopunktowym porozumieniem (chiń. upr.: 十七条协议; chiń. trad.: 十七條協議; pinyin: Shíqī tiáo xiéyì) – 17-punktowy traktat zawarty 23 maja 1951 roku pomiędzy rządem Chińskiej Republiki Ludowej a przedstawicielami strony tybetańskiej, regulujący polityczny status Tybetu i określający warunki jego aneksji przez Chiny.

    Lhasa (tyb. ལྷ་ས, Wylie: lha-sa, ZWPY: Lhasa; chiń. upr. 拉萨; chiń. trad. 拉薩; pinyin Lāsà) – stolica i największe miasto chińskiego Tybetańskiego Regionu Autonomicznego. Centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne regionu, jak też największa atrakcja turystyczna zachodnich Chin. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta (utożsamianego z dzielnicą Chengguan) wynosiła 279 074, zaś cała prefektura miejska liczyła 559 423 mieszkańców. Lhasa wg oficjalnych danych jest zamieszkana głównie przez Tybetańczyków (91,83%), zaś wg prasy niepodległościowej 60–70% mieszkańców stanowią Chińczycy.

    Imperium tybetańskie – wczesny okres w historii Tybetu, który rozpoczął się wraz z powstaniem pierwszego państwa tybetańskiego w VII wieku n.e., a zakończył jego rozpadem dwieście lat później. Charakteryzował się największym w historii zasięgiem terytorialnym i niespotykanym w wiekach późniejszych znaczeniem politycznym.Energia geotermalna (energia geotermiczna, geotermia) − energia termiczna skał znajdujących się we wnętrzu Ziemi, zaliczana do odnawialnych źródeł energii. Jest pobierana za pomocą odwiertów, do których wtłaczana jest chłodna woda i odbierana gorąca po wymianie ciepła z gorącymi skałami. Służy również jako naturalne źródło ciepła w źródłach termalnych.

    Historia[ | edytuj kod]

    Lhasa w 1938 r.
    Lhasa w 2011 r.

    Wczesna historia[ | edytuj kod]

    W połowie VII wieku Songcen Gampo, władca Imperium tybetańskiego przeniósł stolicę swojego państwa do Lhasy. W 637 roku na wzgórzu Marpori wybudował pałac (w jego miejscu w XVII wieku zbudowano obecny Pałac Potala). Po zawarciu małżeństw z nepalską księżniczką Bhrikuti oraz chińską Wencheng król przeszedł na buddyzm. W kolejnych latach wybudowano klasztory Ramocze i Dżokhang. Po śmierci króla w kolejnych dziesięcioleciach stolica uległa wielu zniszczeniom w wyniku działań wojennych, zaś po śmierci ostatniego władcy z dynastii, nastąpiło rozbiciu dzielnicowe i Lhasa przestała być centrum politycznym Tybetu. Na początku XV wieku uczony buddyjski Congkhapa i jego uczniowie założyli klasztory Ganden, Drepung i Sera. W połowie XVII wieku Dalajlama Lobsang Gjaco przeniósł centrum administracyjne do Lhasy. W 1645 roku rozpoczął on budowę Pałacu Potala. Część o nazwie „Biały Pałac” została ukończona w 1648 roku, zaś „Czerwony Pałac” został dobudowany w 1694 roku już po jego śmierci. W 1717 roku miasto zostało złupione przez Mongołów z chanatu dżungarskiego. W latach 1707–1745 w Lhasie działali misjonarze z Zakonu Braci Mniejszych Kapucynów, zaś w okresie od 1716 roku do 1721 roku w mieście działalność misyjną prowadził jezuita Ippolito Desideri, jeden z pierwszych europejskich badaczy kultury tybetańskiej. W 1755 roku wybudowano Pałac Norbulingka, który został letnią rezydencją władców. Rozbudowywany w kolejnych stuleciach pałac osiągnął liczbę 374 pokojów.

    Tybetańczycy (tyb.: བོད་པ།་ Wylie: Bod pa; chin. 藏族, pinyin: Zàng Zú) - naród zamieszkujący głównie Wyżynę Tybetańską, po inwazji chińskiej i aneksji Tybetu w 1951 r. stanowią obecnie mniejszość narodową w zachodnich Chinach (4,8 mln 1994 r.). Tybetańczycy zamieszkują również prowincje Qinghai, Syczuan, Gansu, Junnan oraz Indie (historyczny region Ladakh, zwany też niekiedy Tybetem Zachodnim, Sikkim oraz liczne skupiska emigracyjne w stanie Himachal Pradesh, w tym obecna siedziba XIV Dalajlamy Dharamsala), Nepal i Bhutan. Pod względem antropologicznym zaliczani są do rasy mongoloidalnej. Mówią językami tybetańskimi należącymi do tybeto-birmańskiej gałęzi rodziny chińsko-tybetańskiej. Posługują się pismem tybetańskim. Wyznają w większości buddyzm tybetański. Głównymi ośrodkami kultu religijnego są Lhasa i Xigazê.Shannan lub Lhoka (tyb. ལྷོ་ཁ་ས་ཁུལ་, Wylie lho-kha sa-khul, ZWPY Lhoka Sakü; chin. upr. 山南地区, chin. trad. 山南地區, pinyin Shānnán Dìqū) – prefektura w Chinach, w Tybetańskim Regionie Autonomicznym. Siedzibą prefektury jest powiat Nêdong. W 1999 roku liczyła 316 010 mieszkańców.

    XX-XXI wiek[ | edytuj kod]

    Na przełomie XIX i XX wieku do Lhasy kilkukrotnie przybywał rosyjski podróżnik Gonbodżab Cybikow, który jako pierwszy sfotografował miasto, jak też opisał ją w swoim dzienniku wydanym w 1903 roku. Na początku sierpnia 1904 roku w wyniku brytyjskiej ekspedycji do Tybetu do Lhasy wkroczyły wojska brytyjskie, które po podpisaniu porozumienia opuściły miasto we wrześniu tego samego roku. W 1910 roku do miasta weszły wojska chińskie, jednakże po rewolucji Xinhai i upadku dynastii Qing, zostały wycofane w 1912 roku. Po tych wydarzeniach w latach 1912–1950 Lhasa była stolicą praktycznie niezależnego Tybetu, jednakże na arenie międzynarodowej w dalszym ciągu uznawano zwierzchnictwo Chin. Po wkroczeniu wojsk chińskich w 1950 roku do Tybetu i podpisaniu porozumienia w 1951 roku, Lhasa stała się centrum administracyjnym nowego chińskiego regionu, zaś od 1965 roku stolicą Tybetańskiego Regionu Autonomicznego. Zarówno powstanie tybetańskie w 1959 roku, jak też rewolucja kulturalna trwająca w latach 1966–1976 spowodowała znaczne straty zarówno w ludności, jak też w zabudowie miasta. W następnych dziesięcioleciach w mieście wybuchały zamieszki, największe w 1989 roku oraz w 2008 roku.

    Je Tsongkhapa Losang Drakpa (tyb.: ཙོང་ཁ་པ།, Wylie: tsong kha pa, ZWPY: Zongkaba; ur. 1357, zm. 1419) – reformator i uczony buddyjski z Tybetu, założyciel szkoły Gelug. Tsongkhapa znany jest również jako Dzie Rinpocze.Norbulingka (tyb.: ནོར་བུ་གླིང་ཀ་; Wylie: Nor-bu-gling-ka, ZWPY: Norbulingka; chiń. upr.: 罗布林卡; chiń. trad.: 羅布林卡; pinyin: Luóbùlínkǎ) − pałac otoczony największym w Tybecie parkiem, znajdujący się kilka kilometrów na zachód od centrum Lhasy. Nazwa tybetańska w dosłownym tłumaczeniu znaczy "Ogród Skarbów". Budowla, wzniesiona w drugiej połowie XVIII w. przez VII Dalajlamę, służyła jako letnia rezydencja kolejnych Dalajlamów aż do powstania antychińskiego w 1959 roku. Obecny, XIV Dalajlama rozpoczął w 1954 roku budowę Nowego Pałacu, ukończonego w 1956 roku. Budowle ucierpiały znacznie podczas ostrzału przez armię chińską podczas powstania 1959 r. oraz podczas rewolucji kulturalnej. Odbudowę niektórych budynków rozpoczęto dopiero w 2003 roku. Pomimo zniszczeń, zespół Norbulingka został wpisany, wraz z pałacem Potala, na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    W 1985 roku w dzielnicy Chengguan utworzono Uniwersytet w Tybecie, znacznie powiększony w 1999 roku poprzez połączenie z innymi lokalnymi szkołami. Także w tym roku utworzono w centrum prefektury (niedaleko Pałacu Potala) rezerwat przyrody Lalu Wetlands (potocznie zwany Lung of Lhasa) o powierzchni 12,2 km².

    Wraz z gwałtownym wzrostem gospodarczym Chin w XXI wieku, zaczęto znacznie rozbudowywać infrastrukturę: w 2006 roku wraz z uruchomieniem pierwszej linii łączącej Tybetański Region Autonomiczny z resztą Chin, a dokładniej z miastem Xining w prowincji Qinghai, oddano do użytku nowy dworzec kolejowy w Lhasie oraz w Damxung, w 2007 roku uruchomiono elektrownie wodną Zhikong, w tym samym roku otwarto most Liuwu nad rzeką Lhasa o długości 1,66 km łączący centrum miasta z dworcem kolejowym, w 2011 roku oddano do użytku drogę ekspresową z centrum Lhasy do Portu lotniczego Lhasa-Gonggar, w 2013 roku uruchomiono kolejną elektrownię wodną Pondo oraz ukończono most Nachen o długości 1,28 km łączący wschodnią część centrum z drogą ekspresową G318. Ponadto w 2014 roku ukończono budowę jednego z najwyżej położonych stadionów na świecie – Lhasa Stadium o pojemności 20000 widzów.

    Xining (chin. trad.: 西寧; chin. upr. 西宁; pinyin: Xīníng; tyb.: ཟི་ལིང་།, Wylie: zi ling) – miasto o statusie prefektury miejskiej w środkowych Chinach, na Wyżynie Tybetańskiej, nad rzeką Huang Shui (dopływ Huang He), ośrodek administracyjny prowincji Qinghai. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 765 485. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 1 751 487 mieszkańców. Ośrodek przemysłu spożywczego, wełnianego, maszynowego, metalowego i elektronicznego.Tybet w latach 1912–1951 − okres w historii Tybetu, w którym cieszył się on faktyczną niezależnością, chociaż jego niepodległość nie była uznawana na arenie międzynarodowej.

    W najbliższych latach Lhasę czekają znaczne zmiany z uwagi na zapowiedzi rządu chińskiego, który ogłosił, że planuje do 2020 roku ograniczyć populację prefektury do 500 000 osób.

    Geografia i klimat[ | edytuj kod]

    Jezioro Nam Co
    Widok z klasztoru Drigung Til

    Lhasa jest położona w południowej części Wyżyny tybetańskiej na wysokości 3650 m n.p.m. Całość prefektury miejskiej ma powierzchnię 29,518 km². Graniczy z prefekturami: od północy z Nagqu, od zachodu z Xigazê, od południa z Shannan, zaś od wschodu z Nyingchi. Przez południową część miasta płynie rzeka Lhasa, jeden z dopływów rzeki Brahmaputra. W powiecie Lhünzhub znajduje się strefa ochrona żurawi czarnoszyich o powierzchni 96 km², do której co roku migruje na okres zimowy ponad 1000 ptaków tego gatunku. Przez północne powiaty rozciągają się góry Nienczen Tangla z najwyższym szczytem o wysokości 7182 m n.p.m. Na północ od tych gór znajduje się największe jezioro Tybetańskiego Regionu AutonomicznegoNam Co, którego połowa leży w powiecie Damxung. Także w tym powiecie znajdują się źródła termalne o powierzchni około 7000 m².

    Zamieszki w Tybecie w 2008 roku – seria wystąpień mieszkańców Tybetu przeciw władzy chińskiej zapoczątkowana demonstracjami w dniu 10 marca z okazji 49. rocznicy stłumienia antychińskiego powstania. 14 marca liczba demonstrantów wyniosła ok. 10-20 tysięcy osób. Były to największe protesty od 1989 roku. Według informacji władz chińskich zamieszki pociągnęły za sobą 18 ofiar, jednak Tybetański rząd na uchodźstwie szacuje ich liczbę w setkach. Po zamieszkach władze aresztowały przynajmniej 24 osoby, a lokalny sekretarz KPCh Zhang Qingli zapowiedział kontynuację walki z separatyzmem. Na okres dwóch miesięcy zamknięta została świątynia Dżokhang. Swoją gotowość do dialogu podtrzymał Dalajlama. 21 marca media doniosły o koncentracji chińskich wojsk i oddziałów paramilitarnych na obrzeżach Tybetu. Wszystkie te wydarzenia wpłynęły na okoliczności rozpoczętej w końcu marca sztafety olimpijskiej.Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Tybetański Region Autonomiczny, Tybet (tyb.: བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་, Wylie: Bod-rang-skyong-ljongs, ZWPY: Poi Ranggyong Jong; chiń.: 西藏自治区; pinyin: Xīzàng Zìzhìqū) – region autonomiczny Chińskiej Republiki Ludowej ze stolicą w Lhasie. Powstał w 1965 roku w wyniku połączenia dotychczasowego regionu Tybet i terytorium Qamdo. Obejmuje jednak jedynie 1,2 z 2,5 mln km² terytorium historycznego Tybetu.
    Zakon Braci Mniejszych Kapucynów, kapucyni – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących, wyodrębniona ze wspólnoty zakonnej stworzonej przez św. Franciszka z Asyżu w 1209 roku. Zakon ów, oddzielił się od dwóch pozostałych zakonów w 1528 roku, 11 lat po podziale franciszkanów na Braci Mniejszych i Braci Mniejszych Konwentualnych.
    Pałac Potala (tyb.: པོ་ཏ་ལ; Wylie: Po-ta-la, ZWPY: Bodala; chiń. upr.: 布达拉宫; chiń. trad.: 布達拉宮; pinyin: Bùdálā Gōng) – zimowa rezydencja nominalnych władców Tybetu do 1959 roku, kiedy Dalajlama XIV został zmuszony do ucieczki w wyniku nieudanego powstania. Obecna siedziba duchowego i politycznego przywódcy Tybetańczyków znajduje się w indyjskiej miejscowości Dharamsala (stan Himachal Pradesh).
    Maizhokunggar, Mozhugongka (tyb. མལ་གྲོ་གུང་དཀར་རྫོང་།, Wylie: mal gro gung dkar rdzong, ZWPY: Maizhokunggar Zong; chiń. upr. 墨竹工卡县; pinyin: Mòzhúgōngkǎ Xiàn) – powiat w centralnej części Tybetańskiego Regionu Autonomicznego, w prefekturze Lhasa. W 1999 roku powiat liczył 40 512 mieszkańców.
    Ippolito Desideri (ur. 20 lub 21 grudnia 1684 w Pistoi zm. 14 kwietnia 1733 w Rzymie), włoski misjonarz, jezuita, jeden z pierwszych europejskich badaczy kultury tybetańskiej i buddyzmu tybetańskiego.
    Brahmaputra – rzeka w Chinach, Indiach i Bangladeszu. Jej długość wynosi 2840 km, a powierzchnia dorzecza 935 tys. km². Źródłowe potoki w lodowcach masywów górskich Himalajów i Transhimalajów.
    Lhasa (chiń.: 拉薩站; pinyin: Lāsà Zhàn) – stacja kolejowa w Lhasie, stolicy Tybetańskiego Regionu Autonomicznego, w Chinach. Znajduje się na wysokości 3641 m n.p.m. i jest stacją końcową linii kolei tybetańskiej. Posiada siedem peronów. Budynek stacji długi jest na 340 m, szeroki na 60 m i zajmuje powierzchnię 23 600 m. W jego głównej części ma pięć pięter. Architektura budynku jest połączeniem tradycyjnych cech tybetańskich z nowoczesnymi elementami. Stacja została oddana do użytku 1 lipca 2006 roku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.083 sek.