Artykuł na Medal

Leliwa (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Leliwa (Leliwczyk, Leliwita) – polski herb szlachecki, noszący zawołania Leliwczyk i Leliwa!. Według najczęściej cytowanej w dawnych publikacjach opinii Jana Długosza herb ten wywodzi się z Niemiec. Opinia ta jest jednak wewnętrznie sprzeczna, gdyż jednocześnie Długosz twierdzi, że Spycimir z Melsztyna przybywszy do Polski przyjął herb już istniejący. Opinii tej nie podzielają także współcześni historycy Włodzimierz Dworzaczek i ks. Jan Popłatek. Ich zdaniem zarówno ród Leliwitów, jak i sam herb mają polską proweniencję. Herb Leliwa występował głównie w ziemi krakowskiej, sandomierskiej oraz na terenie województwa poznańskiego. Spośród ponad 800 rodów używających podstawowej wersji herbu Leliwa do największego znaczenia politycznego oraz statusu majątkowego doszli Tarnowscy, Sieniawscy, Morsztynowie, Hlebowiczowie i Czapscy. Wpływowymi Leliwitami byli też Tyszkiewiczowie, ale im przysługiwała odmiana, Leliwa II. Potwierdzeniem statusu większości tych rodów było otrzymanie tytułów hrabiowskich i stosownych odmian w herbie (patrz sekcja: Odmiany, wersje arystokratyczne oraz alternatywne przedstawienia herbu).

Heroldia – urząd, zwykle monarszy, czasem państwowy lub prywatny, zajmujący się administrowaniem tytułami szlacheckimi – gromadzący i sprawdzający informacje o nadaniach tytułów, nobilitacjach, indygenatach, gromadzący wizerunki herbów wraz nazwiskami rodów, którym herby te są przypisane, oraz dbający o poprawność tych herbów. W wielu krajach, zwłaszcza obecnie np. w Wielkiej Brytanii, heroldie zajmują się nie tylko herbami rodowymi, ale i herbami, godłami i flagami korporacji, firm, organizacji i innych osób prawnych.Opoczno – miasto w województwie łódzkim, w powiecie opoczyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Opoczno. Położone nad rzeką Wąglanką, na krańcu Wyżyny Przedborskiej, historycznie w Małopolsce. Stare Opoczno i Nowe Opoczno były miastami królewskimi Korony Królestwa Polskiego.

Leliwy używał też Juliusz Słowacki.

Spis treści

  • 1 Opis herbu
  • 1.1 Opisy historyczne
  • 1.2 Opis współczesny
  • 2 Geneza
  • 2.1 Najwcześniejsze wzmianki pisane
  • 2.2 Najwcześniejsze przedstawienia i ewolucja wizerunku
  • 2.3 Pochodzenie herbu
  • 2.3.1 Hipoteza „niemiecka” Jana Długosza
  • 2.3.2 Hipoteza „biskupia” Andrzeja Kuropatnickiego
  • 2.3.3 Hipoteza „rodzima” Księdza Jana Popłatka
  • 2.3.4 Inne teorie
  • 2.4 Etymologia
  • 2.5 Legenda herbowa
  • 3 Herbowni
  • 3.1 Znaczący przedstawiciele i potomkowie rodów herbu Leliwa
  • 3.2 Postacie fikcyjne
  • 4 Występowanie w heraldyce terytorialnej
  • 4.1 Herby będące powtórzeniem rysunku Leliwy
  • 4.2 Herby terytorialne nawiązujące do Leliwy
  • 4.3 Herby terytorialne o niepewnych związkach z Leliwą
  • 5 Odmiany, wersje arystokratyczne oraz alternatywne przedstawienia herbu
  • 5.1 Odmiany arystokratyczne
  • 5.2 Kaszubskie herby szlacheckie
  • 6 Uwagi
  • 7 Przypisy
  • 8 Bibliografia
  • 9 Linki zewnętrzne
  • Opis herbu[ | edytuj kod]

    Opisy historyczne[ | edytuj kod]

    Jan Długosz blazonuje herb następująco:

    Lanckorona – wieś w Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim, siedziba gminy Lanckorona. Lanckorona w latach 1366-1934 posiadała prawa miejskie.Złotogłów, asfodel, złotowłos (Asphodelus L.) – rodzaj roślin z podrodziny lub rodziny (w zależności od ujęcia) złotogłowowych. Obejmuje ok. 17 gatunków.
    .mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

    Leliwa, que lunam defectuosam cum stella glauca im campo celestino defert.

    Lelistryj — staropolskie imię męskie, złożone z członów Leli- — "kołysać się, być opieszałym"; też lele — "niewieściuch, słabeusz", ale w staroruskim "chwalić" oraz -stryj — "stryj").Znajdziesz tu listę herbów. Jeśli poszukujesz informacji ogólnych o herbie szlacheckim zobacz artykuł herb szlachecki.
    Jan Długosz, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae

    Po przetłumaczeniu:

    Leliwa, który łukowaty księżyc z gwiazdą żółtą pośrodku w polu błękitnym nosi.

    Jan Długosz, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae

    Kasper Niesiecki wzmiankuje też wersję z czerwonym polem (odmianę Leliwa V):

    Ma być księżyc jak na nowiu niepełnym, do góry rogami obrócony, we środku jego gwiazda o sześciu rogach w polu błękitnym, luboć niektórzy czerwonego używają; księżyc powinien być złoty. Na hełmie pawi ogon, na nim takiż księżyc (...)

    Jan Amor Tarnowski herbu Leliwa, łacińska forma nazwiska Joannes Tarnovius, (ur. 1488 w Wiewiórce, zm. 16 maja 1561 tamże) – pamiętnikarz, teoretyk wojskowości, mówca, kasztelan krakowski od 1536, wojewoda krakowski od 1535, wojewoda ruski od 1527, kasztelan wojnicki od 1522, starosta sandomierski, lubaczowski, stryjski, chmielnicki, w latach 1527-1533, 1539-1546, 1547-1551, 1554-1555 i 1557-1559 dzierżył buławę hetmana wielkiego koronnego.Żabno – miasto w woj. małopolskim, w powiecie tarnowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żabno, nad rzeką Dunajec.
    Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, T. VI

    Symboliczny opis herbu zawiera łaciński wiersz z XV w. ku czci Melsztyńskich Spythko, tua virtus meritis coniuncta priori – gwiazda sławy rodu lśni na niebie między rogami księżyca.

    Opis współczesny[ | edytuj kod]

    Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco:

    W polu błękitnym półksiężyc złoty, nad którym takaż gwiazda.

    Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410 w czasie trwania wielkiej wojny między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.

    W klejnocie na ogonie pawim – samo godło.

    Labry herbowe błękitne, podbite złotem.

    Podstawowa wersja herbu, powszechnie później używana, ukształtowała się w XVI wieku. Najwcześniejszy zachowany wizerunek klejnotu (1334) przedstawia klejnot tautologiczny. Etap pośredni ewolucji wizerunku nastąpił w XV wieku, kiedy to spotykało się wersję, w której klejnocie było godło z zatkniętymi trzema piórami pawimi. Więcej na ten temat w sekcji poniżej. Herb Leliwa występował w wielu odmianach, co jest znamienne dla polskiej heraldyki (zob. Odmiany, wersje arystokratyczne oraz alternatywne przedstawienia herbu).

    Mińsk Mazowiecki – miasto i gmina we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, siedziba powiatu mińskiego i gminy wiejskiej Mińsk Mazowiecki. Według danych z 2011 Mińsk zamieszkiwało 39 499 mieszkańców. Zaliczane do aglomeracji warszawskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.Województwo sandomierskie – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejąca od XIV wieku do 1795 r., część prowincji małopolskiej. Obejmowała powierzchnię 23 860 km² posiadając 7 powiatów. Siedzibą wojewody był Sandomierz, a sejmiki ziemskie odbywały się w Opatowie.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Spycimir, Spyćmier, Spyćmir, Spyćmierz – staropolskie imię męskie, złożone z członu Spyci- ("nadaremnie"), oraz członu -mir ("pokój, spokój, dobro"), zdrobniale – Spytko. Pisownia z kończowym -rz prawdopodobnie jest zapisem imienia zdrobniałego, uformowanego przy użyciu przyrostka -jь, pod wpływem którego wygłosowe -r przeszło w -rz.
    Hrabia – tytuł szlachecki, w Polsce od wyrazu grabia i graf, wyraz pochodzenia czeskiego i niemieckiego, w czasach wczesnośredniowiecznych comes, jednakże średniowieczni comites byli wyższymi urzędnikami, kasztelanami oraz wojewodami.
    Tarnobrzeg – miasto na prawach powiatu w województwie podkarpackim. Siedziba władz powiatu tarnobrzeskiego w latach 1867-1975 oraz od 1999. Siedziba władz województwa tarnobrzeskiego w latach 1975-1998. W latach 1973-1976 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Tarnobrzeg. Jeden z większych ośrodków przetwórstwa siarki w Polsce.
    Ewaryst Andrzej Kuropatnicki herbu Nieczuja (ur. 26 października 1734 w Obrowcu, zm. 21 lutego 1788 w Tarnowcu) – hrabia, kasztelan buski, bełski, nieprzeciętna osobowość oświecenia: geograf i heraldyk, fundator renowacji kościoła w Lipinkach, mieszkaniec Lipinek, bibliofil, autor książek o Galicji i o uzdrowiskach oraz "Wiersza nad śmiercią Kajetana Sapiehy poległego 23 maja 1771 r. pod Lanckoroną".
    Mach II (Księżyc odmienny) − kaszubski herb szlachecki, odmiana herbu Mach. Według Przemysława Pragerta część spośród jego wielu wariantów to odmiany herbu Księżyc lub Leliwa.
    Repka (Rebke, Repke, Riepke, Roepke, Röpcke, Röpecke, Röpke, błędnie Leliwa odmienny) − polski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta błędnie opisywany jako odmiana herbu Leliwa.
    Półksiężyc (arab. hilal) – symbol islamu od XIX wieku, zarazem jeden z mniej powszechnych symboli w symbolice europejskiej czasów średniowiecza.

    Reklama