• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Leki nootropowe

    Przeczytaj także...
    Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A. Meyer), nazywany także ginsengiem lub wszechlekiem – gatunek reliktowej byliny z rodziny araliowatych. Dziko występuje w północno-wschodnich Chinach, na północy Półwyspu Koreańskiego, w Japonii i wschodniej części Rosji (Kraj Nadmorski i zlewnia rzeki Ussuri). Nazwa rośliny na Zachodzie pochodzi od chińskiej nazwy "rénshēn" (人蔘) oznaczającej "człowieka-korzeń", co nawiązuje do kształtu kłącza. W większości języków europejskich żeń-szeń jest określany jako "ginseng" – łacińską transkrypcją chińskiej nazwy ustanowioną przez europejskich misjonarzy, którzy badali chińską medycynę i ziołolecznictwo. Polska nazwa "żeń-szeń" powstała na skutek błędnego odczytania transkrypcji rosyjskiej i stąd bierze się głoska "ń", nie występująca w języku chińskim.Lek – każda substancja, niezależnie od pochodzenia (naturalnego lub syntetycznego), nadająca się do bezpośredniego wprowadzana do organizmu w odpowiedniej postaci farmaceutycznej w celu osiągnięcia pożądanego efektu terapeutycznego, lub w celu zapobiegania chorobie, często podawana w ściśle określonej dawce. Lekiem jest substancja modyfikująca procesy fizjologiczne w taki sposób, że hamuje przyczyny lub objawy choroby, lub zapobiega jej rozwojowi. Określenie lek stosuje się też w stosunku do substancji stosowanych w celach diagnostycznych (np. metoklopramid w diagnostyce hiperprolaktynemii) oraz środków modyfikujących nie zmienione chorobowo funkcje organizmu (np. środki antykoncepcyjne).
    Dimetyloaminoetanol lub dimetyloetanoloamina (DMAE lub DMEA; deanol), Me2NCH2CH2OH – organiczny związek chemiczny z grupy aminoalkoholi, dwumetylowa pochodna aminoetanolu. W organizmach jest prekursorem do syntezy acetylocholiny. Stosowany jako lek stymulujący ośrodkowy układ nerwowy.

    Leki nootropowe (prokognitywne) (ATC N06) – zróżnicowana pod względem budowy chemicznej oraz mechanizmów działania grupa leków, których cechą wspólną jest stymulowanie przemiany materii ośrodkowego układu nerwowego, co ma dawać w efekcie aktywizację takich procesów psychicznych jak poziom świadomości i zjawiska pamięciowe.

    Centrofenoksyna, chlorowodorek meklofenoksatu - organiczny związek chemiczny, syntetyczna pochodna deanolu. Stosowana jako lek cerebroneurotropowy (nootropowy).Koncentracja – zjawisko polegające na skupieniu, ześrodkowaniu uwagi (w domyśle: świadomości), skierowaniu jej na określoną myśl, przedmiot, zagadnienie, wydarzenie, sytuację czy zjawisko i utrzymywaniu w czasie.

    Leki nootropowe wolne są od działania typu amfetaminowego (wpływ euforyzujący, hamujący apetyt). Wskazaniami do podawania leków nootropowych są zaburzenia świadomości pochodzenia metabolicznego, zespoły organiczne, zatrucia, stany rekonwalescencji po przebytych urazach głowy lub stanach zapalnych ośrodkowego układu nerwowego, upośledzenie umysłowe.

    Tianeptyna – lek przeciwdepresyjny z grupy SSRE o działaniu: poprawiającym nastrój, przeciwlękowym oraz neuroprotekcyjnym. Nie wpływa na sen i czujność. Pochodna dibenzotiazepiny.Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju kamelia (Camellia). Rośliny te są do siebie podobne, traktowane jako odrębne gatunki lub odmiany jednego gatunku – herbaty chińskiej (Camellia sinensis). Dawniej zaliczano je do rodzaju Thea, różnią się od innych kamelii zawartością substancji swoistych i kilkoma drobnymi cechami morfologicznymi. W Chinach opisuje się ją znakiem 茶, który jest jednak różnie czytany w zależności od dialektu: tê – dialekt hokkien (czego odmiany są często obecne w językach zachodniej Europy) oraz chá, w dialekcie kantońskim i mandaryńskim (z odmianami tej wymowy popularnymi na wschodzie – Indie, Iran, Turcja, Rosja, Czechy). Polska nazwa herbata to zbitka pochodząca od łac. herba thea (gdzie herba oznacza po prostu „ziele” podobnie jak yerba; wariant hierba; w hiszpańskim yerba mate). Rośliny uprawiane są w wielu krajach strefy zwrotnikowej, także poza Azją, dla pączków i liści, z których po uprzednim przygotowaniu (suszenie, czasami fermentacja) przyrządza się napar.

    Leki nootropowe lub inne substancje o działaniu nootropowych wykorzystywane są także przez osoby kognitywnie zdrowe, w celu zwiększenia wydajności pracy i poprawienia funkcji kognitywnych.

    Przegląd substancji nootropowych[]

    Do leków nootropowych należą: piracetam, aricept, centrofenoksyna, pirytynol, deanol, tianeptyna oraz alfosceran choliny.

    Wśród innych substancji o działaniu nootropowym znajdują się:

    Kofeina (Coffeinum, znana również jako teina, gdy źródłem jest herbata, guaranina (z guarany), mateina (z yerba mate)) – organiczny związek chemiczny, alkaloid purynowy znajdujący się w surowcach roślinnych. Może również być otrzymywana syntetycznie. Została odkryta przez niemieckiego chemika Friedricha Ferdinanda Rungego w 1819 roku.Tyrozyna (Tyr lub Y) − organiczny związek chemiczny. Stereoizomer L jest jednym z 20 podstawowych aminokwasów białkowych. Nazwa tyrozyna pochodzi od gr. tyros – ser. Łańcuch boczny tyrozyny stanowi niepolarny pierścień aromatyczny z przyłączoną w pozycji „para” grupę hydroksylową (−OH), połączony z atomem węgla α przez mostek metylenowy.
  • Kofeina. W racjonalnych dawkach jest substancją względnie bezpieczną, o potencjalnym pozytywnym wpływie na zdrowie. W ilości 2-3 filiżanek kawy lub 4-6 filiżanek herbaty na dobę, poprawia pamięć, zmniejsza ryzyko otępienia starczego, działa pobudzająco, poprawiając koncentrację.
  • Tyrozyna. Aminokwas, poprawia koncentrację. Występuje w żywności, np. w soi, łososiu, serku wiejskim, jajach.
  • Izoflawony. Poprawiają pamięć roboczą i funkcje kognitywne. Są to substancje fitochemiczne występujące m.in. w soi i roślinach strączkowych.
  • Kreatyna. Poprawia funkcje kognitywne. Występuje m.in. w śledziach, łososiu i tuńczyku. W połączeniu z kofeiną zwiększa ryzyko odwodnienia i udaru.
  • Nikotyna. Prawdopodobnie poprawia funkcje kognitywne i zmniejsza ryzyko choroby Parkinsona, jednakże w formie papierosów ma też sporo skutków ubocznych, zwiększa ryzyko demencji i przedwczesnej śmierci.
  • Zioła prawdopodobnie poprawiające funkcje kognitywne: Bacopa monnieri, różeniec górski, miłorząb dwuklapowy, szałwia, żeń-szeń, kozłek lekarski, melisa.
  • Przypisy

    1. Heinz Heidrich: Proof of Therapeutical Effectiveness of Nootropic and Vasoactive Drugs: Advances in Clinical and Experimental Nicergoline Research. Springer Science & Business Media, 2012-12-06. ISBN 9783642707865. [dostęp 2015-09-21]. (ang.)
    2. Henry Greely, Barbara Sahakian, John Harris, Ronald C. Kessler i inni. Towards responsible use of cognitive-enhancing drugs by the healthy. „Nature”. 456 (7223), 2008-01-01. DOI: 10.1038/456702a. 
    3. Leon Flicker, John Grimley Evans: Piracetam for dementia or cognitive impairment. John Wiley & Sons, Ltd, 2004-01-26. DOI: 10.1002/14651858.cd001011. ISBN 1465-1858. [dostęp 2015-09-21]. (ang.)
    4. Neal D. Freedman, Yikyung Park, Christian C. Abnet, Albert R. Hollenbeck i inni. Association of Coffee Drinking with Total and Cause-Specific Mortality. „New England Journal of Medicine”. 366 (20), s. 1891-1904, 2012-05-17. DOI: 10.1056/NEJMoa1112010. ISSN 0028-4793. PMID: 22591295. PMCID: PMC3439152. [dostęp 2015-09-21]. 
    5. E. J. Gardner, C. H. S. Ruxton, A. R. Leeds. Black tea – helpful or harmful? A review of the evidence. „European Journal of Clinical Nutrition”. 61 (1), s. 3-18, 2006-07-19. DOI: 10.1038/sj.ejcn.1602489. ISSN 0954-3007 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 
    6. Daniel Borota, Elizabeth Murray, Gizem Keceli, Allen Chang i inni. Post-study caffeine administration enhances memory consolidation in humans. „Nature Neuroscience”. 17 (2), 2014-01-01. DOI: 10.1038/nn.3623. 
    7. Caffeine Intake and Dementia: Systematic Review and Meta-Analysis - IOS Press. . DOI: 10.3233/jad-2010-091387. [dostęp 2015-09-21]. 
    8. Michael J. Glade. Caffeine—Not just a stimulant. „Nutrition”. 26 (10), 2010-01-01. DOI: 10.1016/j.nut.2010.08.004. [dostęp 2015-09-21]. 
    9. D. F. Neri, D. Wiegmann, R. R. Stanny, S. A. Shappell i inni. The effects of tyrosine on cognitive performance during extended wakefulness. „Aviation, Space, and Environmental Medicine”. 66 (4), s. 313-319, 1995-04-01. ISSN 0095-6562. PMID: 7794222. [dostęp 2015-09-21]. 
    10. Alicia A. Thorp, Natalie Sinn, Jonathan D. Buckley, Alison M. Coates i inni. Soya isoflavone supplementation enhances spatial working memory in men. „British Journal of Nutrition”. 102 (09), s. 1348–1354, 2009-11-01. DOI: 10.1017/S0007114509990201. ISSN 1475-2662. [dostęp 2015-09-21]. 
    11. Carey E. Gleason, Cynthia M. Carlsson, Jodi H. Barnet, Sarah A. Meade i inni. A preliminary study of the safety, feasibility and cognitive efficacy of soy isoflavone supplements in older men and women. „Age and Ageing”. 38 (1), s. 86-93, 2009-01-01. DOI: 10.1093/ageing/afn227. ISSN 0002-0729. PMID: 19054783. PMCID: PMC2720778 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 
    12. Caroline Rae, Alison L. Digney, Sally R. McEwan, Timothy C. Bates. Oral creatine monohydrate supplementation improves brain performance: a double–blind, placebo–controlled, cross–over trial. „Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences”. 270 (1529), s. 2147-2150, 2003-10-22. DOI: 10.1098/rspb.2003.2492. ISSN 0962-8452. PMID: 14561278. PMCID: PMC1691485 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 
    13. Judy A. Driskell: Sports Nutrition: Fats and Proteins. CRC Press, 2007-04-19, s. 167. ISBN 9781420008500. [dostęp 2015-09-21]. (ang.)
    14. Stephen J. Heishman, Bethea A. Kleykamp, Edward G. Singleton. Meta-analysis of the acute effects of nicotine and smoking on human performance. „Psychopharmacology”. 210 (4), s. 453-469, 2010-04-24. DOI: 10.1007/s00213-010-1848-1. ISSN 0033-3158. PMID: 20414766. PMCID: PMC3151730 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 
    15. Miguel A. Hernán, Bahi Takkouche, Francisco Caamaño-Isorna, Juan J. Gestal-Otero. A meta-analysis of coffee drinking, cigarette smoking, and the risk of Parkinson's disease. „Annals of Neurology”. 52 (3), s. 276-284, 2002-09-01. DOI: 10.1002/ana.10277. ISSN 1531-8249 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 
    16. Kaarin J. Anstey, Chwee von Sanden, Agus Salim, Richard O'Kearney. Smoking as a Risk Factor for Dementia and Cognitive Decline: A Meta-Analysis of Prospective Studies. „American Journal of Epidemiology”. 166 (4), s. 367-378, 2007-08-15. DOI: 10.1093/aje/kwm116. ISSN 0002-9262. PMID: 17573335 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 
    17. Ruth Peters, Ruth Poulter, James Warner, Nigel Beckett i inni. Smoking, dementia and cognitive decline in the elderly, a systematic review. „BMC Geriatrics”. 8 (1), s. 36, 2008-12-23. DOI: 10.1186/1471-2318-8-36. ISSN 1471-2318. PMID: 19105840. PMCID: PMC2642819 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 
    18. Richard Doll, Richard Peto, Jillian Boreham, Isabelle Sutherland. Mortality in relation to smoking: 50 years' observations on male British doctors. „BMJ”. 328 (7455), s. 1519, 2004-06-24. DOI: 10.1136/bmj.38142.554479.AE. ISSN 0959-8138. PMID: 15213107. PMCID: PMC437139 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 
    19. Matthew P. Pase, James Kean, Jerome Sarris, Chris Neale i inni. The Cognitive-Enhancing Effects of Bacopa monnieri: A Systematic Review of Randomized, Controlled Human Clinical Trials. „The Journal of Alternative and Complementary Medicine”. 18 (7), s. 647-652, 2012-07-01. DOI: 10.1089/acm.2011.0367. ISSN 1075-5535. [dostęp 2015-09-21]. 
    20. Erik Olsson, Bo von Schéele, Alexander Panossian. A Randomised, Double-Blind, Placebo-Controlled, Parallel-Group Study of the Standardised Extract SHR-5 of the Roots of Rhodiola rosea in the Treatment of Subjects with Stress-Related Fatigue. „Planta Medica”. 75 (02), 2008-01-01. DOI: 10.1055/s-0028-1088346. [dostęp 2015-09-21]. 
    21. Jacqueline Birks, John Grimley Evans: Ginkgo biloba for cognitive impairment and dementia. John Wiley & Sons, Ltd, 2009-01-21. DOI: 10.1002/14651858.cd003120.pub3. ISBN 1465-1858. [dostęp 2015-09-21]. (ang.)
    22. David O. Kennedy, Emma L. Wightman. Herbal Extracts and Phytochemicals: Plant Secondary Metabolites and the Enhancement of Human Brain Function. „Advances in Nutrition: An International Review Journal”. 2 (1), s. 32-50, 2011-01-01. DOI: 10.3945/an.110.000117. ISSN 2156-5376. PMID: 22211188. PMCID: PMC3042794 (ang.). [dostęp 2015-09-21]. 

    Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

    PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.Różeniec górski (Rhodiola rosea L.) – gatunek rośliny należący do rodziny gruboszowatych. Występuje na całym obszarze wokółbiegunowym – w Ameryce Północnej, Europie, Azji. W Polsce występuje wyłącznie w Sudetach i Karpatach, tylko na terenie parków narodowych. Gatunek rodzimy. Inna popularna nazwa złoty korzeń.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Alfosceran choliny (ang. Choline alfoscerate) – związek choliny będący prekursorem fosfatydylocholiny i nośnikiem choliny w ośrodkowym układzie nerwowym. Związek jest stosowany w lecznictwie jako lek nootropowy, głównie w zaburzeniach pamięci i funkcji poznawczych w otępieniu starczym. Znajduje także zastosowanie w leczeniu zaburzeń pamięci i trudnościach z koncentracją uwagi u ludzi młodych (tylko jako lek pomocniczy). Obecnie lek dość rzadko stosowany.
    Klasyfikacja anatomiczno-terapeutyczno-chemiczna, ATC – system porządkujący leki oraz inne środki i produkty wykorzystywane w medycynie. Klasyfikację kontroluje Centrum Współpracy nad Metodologią Statystyczną Leków (Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology) w Norwegii podlegający pod Światową Organizację Zdrowia (WHO). Pierwszy spis został opublikowany w 1976 roku.
    Kozłek lekarski (Valeriana officinalis) – gatunek zbiorowy obejmujący kilka do kilkunastu (lub kilkudziesięciu zależnie od autora) gatunków (podgatunków) o podobnym działaniu leczniczym. Nazwy zwyczajowe: waleriana, baldrian, biedrzan (Pomorze), biełdrzan (Śląsk), kocia trawa, odolan, stoniebo. W naturze (bylina), jako uprawna dwuletnia. Występuje w całej Eurazji z wyjątkiem stref arktycznych i pustynnych. Uprawiany i dziczejący w Ameryce Północnej. W Polsce pospolity.
    Udar mózgu, incydent mózgowo-naczyniowy (ang. cerebro-vascular accident, CVA), dawniej także apopleksja (gr. stgr. ἀποπληξία - paraliż; łac. apoplexia cerebri, insultus cerebri) – zespół objawów klinicznych związanych z nagłym wystąpieniem ogniskowego lub uogólnionego zaburzenia czynności mózgu, powstały w wyniku zaburzenia krążenia mózgowego i utrzymujący się ponad 24 godziny.
    Nikotyna – organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów pirydynowych. Naturalnie występuje w liściach i korzeniach tytoniu szlachetnego (Nicotiana tabacum).
    Kawa – napój sporządzany z palonych, a następnie zmielonych lub poddanych instantyzacji ziaren kawowca, zwykle podawana na gorąco. Pochodzi z Etiopii, w Europie pojawiła się około XVI wieku. Jedna z najpopularniejszych używek na świecie i główne źródło kofeiny. Działa pobudzająco i orzeźwiająco, przyspiesza przemianę materii i zwiększa sprawność myślenia. Zawiera przeciwutleniacze, które zapobiegają powstawaniu wolnych rodników. Spożywana w dużych ilościach może jednak być szkodliwa dla zdrowia. Rocznie produkuje się około 6,7 miliona ton kawy.
    PMCID (ang. PubMed Central Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego cytowanego artykułu naukowego bazy PubMed Central.

    Reklama