• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kwarcyt

    Przeczytaj także...
    Góry Świętokrzyskie (342.34) – masyw górski położony w południowo-wschodniej Polsce, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Najwyższy szczyt to Łysica (612 m n.p.m.) w paśmie Łysogór. Nazwa gór pochodzi od relikwii Krzyża Świętego przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze.Skały – duże skupiska minerałów jednorodnych lub różnorodnych. Ze względu na sposób powstania wyróżnia się skały magmowe, osadowe i metamorficzne.
    Mezozona lub mezo – średnia strefa metamorfizmu występująca na głębokości ok. 10–18 km. Charakteryzuje się wysokimi temperaturami od 300 do 500 °C oraz umiarkowanym ciśnieniem hydrostatycznym i silnym ciśnieniem kierunkowym. Stopień przeobrażenia skał jest średni, jednak z silnym zaznaczeniem deformacji tektonicznych jak w strefie epi. W strefie tej przeważają jednak zmiany chemiczne. Do tej strefy włącza się także średniotemperaturowe odmiany metamorfizmu kontaktowego i metasomatycznego.
    Kwarcyt osadowy, górny kambr, kopalnia Wiśniówka Duża, woj. świętokrzyskie

    Kwarcytzwięzła skała, której dominującym składnikiem ziarnistym jest kwarc frakcji piaskowej, a spoiwem rekrystalizowana krzemionka. Kwarcyty charakteryzują się bardzo dużą twardością, spoistością i tym, że ziarna kwarcu nie są dostrzegalne makroskopowo (gołym okiem). Kwarcyty mogą być osadowe (ortokwarcyty) lub metamorficzne (metakwarcyty).

    Tłuczeń, szuter, szaber – rodzaj kruszywa naturalnego łamanego ze skały. Jego ziarna charakteryzuje szorstka powierzchnia; kształtem zbliżone są do ostrosłupa lub sześcianu.Piaskowiec jest to drobnoziarnista skała osadowa. Występuje jako jedna z najczęstszych skał tego typu. Występuje zwykle w warstwie wodonośnej lub w miejscach występowania złóż ropy oraz gazu ziemnego.

    Kwarcyty o genezie metamorficznej powstają na drodze metamorfizmu piaskowców kwarcowych (zbudowanych niemal wyłączne z ziaren kwarcu). Kwarcyty powstają już przy słabym metamorfizmie i przy silniejszym metamorfizmie (w mezozonie i katazonie) nie przechodzą w inny rodzaj skały. W Polsce metakwarcyty występują głównie w masywach metamorficznych Sudetów.

    Diageneza – proces tworzenia skały zwięzłej ze skał luźnych polegający na łączeniu (zlepianiu) spoiwem ziaren skalnych.Frakcja, frakcja granulometryczna – populacja ziaren (cząstek) o określonej wielkości (średnicy zastępczej) występująca w osadzie lub skale osadowej (gruncie).

    Kwarcyty o genezie osadowej (ortokwarcyty) powstają na drodze silnej rekrystalizacji pierwotnego spoiwa krzemionkowego piasków lub piaskowców kwarcowych w trakcie diagenezy. Gdy rekrystalizacja spoiwa zaszła tylko częściowo, takie mniej twarde skały nazywa się piaskowcem kwarcytowym.

    Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.Sudety (332) – łańcuch górski na obszarze południowo-zachodniej Polski i północnych Czech, stosunkowo niewielki skrawek znajduje się w Niemczech; najwyższy szczyt Śnieżka, 1602 m n.p.m.; są najwyższą częścią Masywu Czeskiego oraz najwyższymi górami Czech. Ciągną się od Doliny Łaby po Bramę Morawską. Od północnego wschodu obcięte są wyraźnym uskokiem – uskokiem sudeckim brzeżnym od Przedgórza Sudeckiego. Północna granica z Niziną Śląsko-Łużycką na linii Złotoryja – Bolesławiec – Zgorzelec jest umowna. Również południowa granica na obszarze Czech i Moraw jest dość zawikłana.

    Do kwarcytów osadowych należą górnokambryjskie kwarcyty Gór Świętokrzyskich (formacja piaskowców z Wiśniówki), tworzące główne partie Łysogór i tamtejsze gołoborza.

    Złoża kwarcytu w Polsce

    Kwarcyty bywają jasnoszare, szaroniebieskie, brązowe lub żółto-czerwone.

    Kwarcyty są odporne na obróbkę mechaniczną, przewyższając granit.

    Katazona lub kata – najgłębsza strefa metamorfizmu występująca na głębokości ok. 18–30 km. Charakteryzuje się bardzo wysokimi temperaturami od 500 do 900 °C oraz wysokim ciśnieniem hydrostatycznym przy braku lub bardzo słabym ciśnieniu kierunkowym. Stopień przeobrażenia skał jest bardzo silny. Mogą się zazębiać (zob. → anateksis) bądź ulec granityzacji. Zmiany te maja głównie charakter zmian na polu krystalograficznym i chemicznym. Wysokie ciśnienia nie sprzyjają deformacjom tektonicznym, w tym powstawaniu struktury kierunkowej. Do tej strefy włącza się także wysokotemperaturowe odmiany metamorfizmu kontaktowego i metasomatycznego. Poniżej strefy kata zachodzą zjawiska określane jako ultrametamorfizm.Łysogóry – najwyższe pasmo Gór Świętokrzyskich o długości ok. 25 km. Jedno z nielicznych w Górach Świętokrzyskich pasm, których wysokości względem otaczających je dolin są większe niż 300 m. Rozpoczyna się na północnym zachodzie od przełomu rzeki Lubrzanki, a kończy się na południowym wschodzie w okolicach Nowej Słupi.

    Mają zastosowanie w przemyśle materiałów ogniotrwałych oraz jako tłuczeń w budownictwie drogowym.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Niemczynow i Burchart 1966 ↓, s. 109.
    2. Roniewicz 1986 ↓, s. 91, 92.
    3. Roniewicz 1986 ↓, s. 91, 92, 124, 125.
    4. Roniewicz 1986 ↓, s. 124–125.
    5. Roniewicz 1986 ↓, s. 125.
    6. Roniewicz 1986 ↓, s. 92.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • P. Roniewicz, Skały okruchowe, [w:] W. Jaroszewski (red.), Przewodnik do ćwiczeń z geologii dynamicznej, Warszawa: Wydawnictwa Geologiczne, 1986, ISBN 83-220-0180-0.
  • G. Niemczynow, J. Burchart, Mały słownik geologiczny, Warszawa: Wiedza Powszechna, 1966.
  • Epizona lub epi – najpłytsza strefa metamorfizmu występująca na głębokości ok. 6–10 km. Charakteryzuje się stosunkowo niskimi temperaturami od 100 do 300 °C, jednak dużym ciśnieniem kierunkowym potocznie zwanym stressem. Stopień przeobrażenia skał jest najmniejszy jednak z silnym zaznaczeniem deformacji tektonicznych. W strefie tej przeważa metamorfizm dyslokacyjny, czego skutkiem jest częste złupkowanie (zob. → łupek). Do tej strefy włącza się także niskotemperaturowy metamorfizm kontaktowy i metasomatozę.Piaskowiec kwarcytowy lub ortokwarcyt - zwięzła, twarda, przeobrażona metamorficznie skała osadowa, zawierająca ponad 80% krzemionki SiO2, o lepiszczu kwarcowym lub chalcedonowym, powstała w wyniku rekrystalizacji piaskowca kwarcowego o spoiwie krzemionkowym. Skała należy do grupy skał okruchowych.




    Warto wiedzieć że... beta

    Rekrystalizacja - wtórna krystalizacja minerałów, polega najczęściej na przekształceniu się drobnokrystalicznych skupień mineralnych w grubokrystaliczne. Zachodzi głównie podczas diagenezy i metamorfizmu.
    Metamorfizm – jest to zespół procesów prowadzących do zmiany skał, tekstury, struktury, składu mineralnego oraz chemicznego. Typowym środowiskiem metamorfizmu jest wnętrze skorupy ziemskiej, może on wystąpić również na powierzchni Ziemi. Należy mieć jednak na uwadze, że metamorfizmem nazywamy tylko przemiany zachodzące w stanie stałym.
    Ditlenek krzemu (nazwa Stocka: tlenek krzemu(IV); krzemionka), SiO2 – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków, w którym krzem występuje na IV stopniu utlenienia.
    Skały metamorficzne (skały przeobrażone) – jeden z trzech głównych typów skał budujących skorupę ziemską, powstałe ze skał magmowych bądź osadowych (jak również niekiedy innych metamorficznych) na skutek przeobrażenia (metamorfizmu) pod wpływem wysokich temperatur (np. w pobliżu ognisk magmy) lub wysokiego ciśnienia (np. w wyniku pogrążania skał), oraz związanych z nimi procesów chemicznych. Metamorfizm powoduje zmiany składu mineralnego, czasami też chemicznego skał oraz ich struktury i tekstury.
    Spoiwo (lepiszcze, materiał zespalający) – substancja zgromadzona pomiędzy okruchami ziarn skały, powodująca związanie składników a tym samym przejście postaci luźnej (sypkiej) w zwięzłą. Przykładowo w wyniku pojawienia się lepiszcza między ziarnami piasku tworzy się piaskowiec.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Granit – głębinowa kwaśna skała o budowie jawnokrystalicznej, zbudowana z kwarcu, skalenia potasowego i plagioklazu oraz biotytu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.