• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kurucowie

    Przeczytaj także...
    Austriacy – naród pochodzenia germańskiego, zamieszkujący głównie Austrię oraz włoski region Trydent-Tyrol Południowy. Ich językiem ojczystym jest język niemiecki – na terenie Austrii występuje kilka dialektów języka niemieckiego, a w powszechnym użyciu jest odrębny wariant tego języka (język niemiecki w Austrii). Dominującym wśród nich wyznaniem jest katolicyzm.Powstanie Thökölyego – jedno z węgierskich tzw. powstań kuruców; miało miejsce w latach 1672−1685, w okresie walk Węgrów z dominacją Habsburgów.
    Powstanie Rakoczego miało miejsce na Węgrzech w latach 1703-1711 w trakcie walk Węgrów z Habsburgami. W literaturze węgierskiej i słowackiej często określane jako ostatnie powstanie kuruców.
    Kuruc w pojedynku z labancem na obrazie Georga Philippa Rugendasa
    Typy kuruców

    Kurucowie, kurucy (węg. kurucok) – zbrojni powstańcy występujący na Węgrzech przeciw panowaniu Habsburgów. Główne wystąpienia kuruców to powstanie Thökölyego (1672) i Rakoczego (1703–1711).

    Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.Eger (chorw. Jegar, pol. Jagier, niem. Erlau, tur. Eğri, łac. Agria, czes. Jager, słow. Jáger) – historyczne miasto (56,5 tys. mieszkańców w I 2011 r.) na Węgrzech, położone nad potokiem Eger, między Górami Bukowymi i górami Mátra. Stolica komitatu Heves. Znane przede wszystkim z wina Egri Bikavér oraz z obrony zamku przed Turkami. Uzdrowisko – źródła wód termalnych.

    Ich wojska składały się przede wszystkim z węgierskich chłopów pańszczyźnianych, w mniejszym stopniu z ludności zależnej innych narodowości (głównie słowiańskich).

    Nazwa[ | edytuj kod]

    Według XVIII-wiecznego uczonego węgierskiego Mátyása Béla, określenia kuruc użyto po raz pierwszy w 1514 w odniesieniu do zbrojnych chłopów dowodzonych przez György Dózsę. Béli przypuszczał, że słowo to pochodzi od łacińskiego cruciatus, czyli krzyżowiec, co miało łączyć się z faktem, że powstanie Dozsy rozwinęło się z oficjalnie przygotowywanej krucjaty przeciw napadającym na ziemie węgierskie Turkom.

    Labancowie - (węg. labancok) określenie zwolenników dworu austriackiego oraz węgierskich żołnierzy wiernych cesarzowi w XVI-XVIII w., stosowane głównie w czasie powstania Imre Thökölya oraz podczas powstania Rakoczego w latach 1703-1711. Przeciwieństwem labanców byli kurucowie.Słowianie – gałąź ludów indoeuropejskich posługujących się językami słowiańskimi, o wspólnym pochodzeniu, podobnych zwyczajach, obrzędach i wierzeniach. Zamieszkują Europę wschodnią, środkową i południową oraz pas północnej Azji od Uralu po Ocean Spokojny. Stanowią najliczniejszą grupę ludności indoeuropejskiej w Europie.

    Współcześnie językoznawcy nie akceptują hipotezy Béli, gdyż nazwa ta pojawiła się dopiero około 1660 w formach kurus, kuroc lub kurudsch, i jest nieznanego pochodzenia. Pierwotne znaczenie słowa to rebeliant, powstaniec, dysydent.

    Poza tym znaczenie jego ulegało pewnej zmianie w różnych okresach. Na przykład w 1671 pasza Meni, bejlerbej Egeru, używał go dla określenia uchodźców (głównie szlacheckiego pochodzenia) z terytorium dawnego Królestwa Węgier. Wkrótce potem określenie to spopularyzowało się i w latach 1671–1711 występowało w tekstach pisanych po węgiersku lub turecku dla oznaczenia wszelkiego rodzaju rebeliantów z obszaru Węgier i północnego Siedmiogrodu walczących przeciwko władzy Habsburgów.

    Franciszek II Rakoczy (węg. II. Rákóczi Ferenc) (ur. 27 marca 1676 roku, Borša - zm. 8 kwietnia 1735 roku, Rodostó) – największy węgierski magnat początku XVIII w., w latach 1703 – 1711 przywódca wielkiego powstania antyhabsburskiego na Węgrzech (tzw. Powstanie Rakoczego), od 1704 do 1711 r. książę Siedmiogrodu.Krucjaty (łac. crux, krzyż) – określenie religijnie sankcjonowanych wypraw zbrojnych w średniowieczu, podejmowanych przez państwa i rycerstwo głównie katolickiej Europy. Wojny te były prowadzone przede wszystkim przeciw muzułmanom, ale także przeciw poganom, chrześcijańskim heretykom, a czasami nawet przeciw samym katolikom. Choć powody tych wojen były w dużym stopniu religijne, to mieszały się one również z czynnikami politycznymi i ekonomicznymi. Krucjaty ogłaszane były głównie przez papieży, jednak czasami również przez innych władców, wspieranych przez papiestwo.

    Uczestnicy pierwszego powstania kuruców sami siebie nazywali bújdosók (zbieg, uciekinier). Nie używał tego określenia także Franciszek II Rakoczy, przywódca ostatniego powstania kuruców.

    Przeciwstawny termin, rozpowszechniony po 1678, to labancowie, pochodzący od węgierskiego „lobonc” (dosłownie „długie włosy”), co nawiązywało do peruk noszonych w wojsku i administracji austriackiej. Ogólnie oznaczało ono Austriaków oraz ich (nie tylko węgierskich) stronników.

    Matej Bel (łac. Belius Matthias, węg. Bél Mátyás, niem. Matthias Bél; ur. 22 marca 1684 w miejscowości Očová koło Zwolenia, zm. 29 sierpnia 1749 w Altenburgu w Austrii, pochowany w Bratysławie) – słowacki kaznodzieja ewangelicki, polihistor, filozof, pedagog, encyklopedysta. Prekursor słowackiego oświecenia, pionier nowoczesnych nauk historyczno-geograficznych na Węgrzech, jeden z najwybitniejszych uczonych XVIII w. w tej części Europy. Członek wielu zagranicznych towarzystw naukowych i akademii.Arcyksięstwo Austriackie (niem. Erzherzogtum Österreich) – jedno z państw tworzących Święte Cesarstwo Rzymskie, centrum monarchii Habsburgów, ich pierwsza rodowa domena i rdzeń tworzonego przez nich imperium.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Sándor Bonkáló: The Rusyns. Carpatho-Rusyn Research Center, 1990, s. 22.
    2. Július Bartl: Slovak history: chronology & lexicon. Bolchazy-Carducci Publishers, 2002, s. 257.
    3. Jadwiga Plucińska-Piksa: Kuruc najpierw był krzyżowcem. „Na Spiszu” numer 4, 2009
    4. István Tótfalusi (red.): Magyar Etimológiai Nagyszótár.
    Szlachta (ze starodolnoniemieckiego Slahta; współcz. niem. Geschlecht) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.Królestwo Węgier (1538–1699 dla odróżnienia od Węgier nieznajdujących się pod wpływem osmańskim znane jako Królewskie Węgry, węg. Királyi Magyarország) – Królestwo Węgier znajdujące się pod rządami Habsburgów jako królów Węgier. Wchodziło w skład Monarchii Habsburgów.




    Warto wiedzieć że... beta

    Pańszczyzna – przymusowa i darmowa praca w formie renty feudalnej wykonywana przez chłopów na rzecz właściciela ziemskiego w wymiarze ustalonym jednostronie przez niego bądź według norm zwyczajowych lub prawnych. Wykształciła się w Europie w okresie feudalnym, po czym powoli zaczęła zamierać w wyniku przechodzenia na czynsz.
    Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureș. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.
    Bejlerbej, (beglerbeg, beglerbej) – tytuł szlachecki w Imperium osmańskim odpowiadający tytułowi wielkoksiążęcemu. W wolnym tłumaczeniu słowo to oznacza "bej bejów".
    György Dózsa (także György Székely, rum. Gheorghe Doja, pol. Jerzy Doża; ur. w 1470 r. w Dálnok, zm. 20 lipca 1514 r. w Temeszwarze) – Szekler, siedmiogrodzki żołnierz, przywódca powstania chłopskiego na Węgrzech i w Siedmiogrodzie w 1514 r.
    Pasza (basza; tur. paşa) – słowo pochodzące od perskiego padyszacha, oznaczające wysokiego urzędnika w Turcji osmańskiej; tytuł ten zazwyczaj był przyznawany gubernatorom i generałom. Jako zwrot grzecznościowy "pasza" odpowiada polskiemu tytułowi "pan".
    Język węgierski (węg. magyar nyelv) – należy do podgrupy języków ugryjskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej (z rodziny uralskiej). Językiem tym posługuje się co najmniej 14 mln osób – przede wszystkim na Węgrzech, ale także w południowej Słowacji, środkowej Rumunii (Siedmiogród), północnej Serbii (Wojwodina), zachodniej Ukrainie (Zakarpacie), wschodniej Słowenii (Prekmurje) i wschodniej Austrii (Burgenland). Język węgierski ma status języka urzędowego na Węgrzech, w Słowenii (lokalnie) i w Wojwodinie. Jest to język aglutynacyjny. Współczesny węgierski język literacki powstał w XVI w. Do jego zapisu stosuje się pismo oparte na alfabecie łacińskim.
    Turcy – najliczniejszy spośród ludów tureckich. Obecnie stanowią większość mieszkańców Azji Mniejszej. Ich liczebność ocenia się na około 70 mln, z tego w samej Turcji 50+ mln. Na Cyprze znani jako Turcy cypryjscy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.736 sek.