• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kurdystan - region autonomiczny

    Przeczytaj także...
    Muhammad Fu’ad Masum Haurami (arab. محمد فؤاد معصوم هورامي, Muḥammad Fuʾād Maʿṣūm Hawrāmī; ur. w 1938 roku w prowincji Irbil) – iracki i kurdyjski polityk, prezydent Iraku od 24 lipca 2014.Dahuk (arab. دهوك, kurd. Duhok, asyr. Nohadra) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się w północnej części kraju, stanowi część Kurdyjskiego Okręgu Autonomicznego.
    Kirkuk (kurd. Kerkûk, arab. كركوك), w latach 1976-2006 At-Tamim (arab. التأميم, kurd. Temîm) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się w centralno-północnej części kraju. Stolicą prowincji jest miasto Kirkuk.

    Kurdystan (arab. کردستان – Kurdistān, kurd. كوردستان – Kurdistan), pełna nazwa: Region Kurdystanu (arab. إقليم كردستان – Iqlīmi Kurdistān, kurd. هەرێمی كوردستان – Herêmî Kurdistan) – autonomiczna jednostka administracyjna będąca federalnym podmiotem Iraku. Kurdystan znajduje się na północy tego kraju i obejmuje jego trzy prowincje w całości (As-Sulajmanijja, Dahuk i Irbil) i trzy częściowo (Dijala, Niniwa i Kirkuk). Stolicą autonomii jest Irbil, zwany po kurdyjsku Hewlêr.

    Demokratyczna Partia Kurdystanu, KDP - ugrupowanie polityczne założone w Kurdystanie irackim w 1946 roku przez Mustafę Barzaniego i związane z jego wpływowym klanem. Obecnie partii przewodzi syn Mustafy, Masud Barzani.As-Sulajmanijja (arab. محافظة السليمانية, kurd. Parêzgay Silêmanî) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, stanowi część Kurdyjskiego Okręgu Autonomicznego.

    Historia[ | edytuj kod]

    Kurdyjski region autonomiczny został początkowo utworzony w 1970 roku w wyniku porozumienia iracko-kurdyjskiego. W praktyce autonomia ta była fikcyjna aż do roku 1991, kiedy to w wyniku przegranej przez Irak wojny w Zatoce Perskiej ustanowiono na północy i południu kraju strefy wyłączone dla lotnictwa irackiego. Do października 1991 roku siły kurdyjskie wyparły wojska irackie z Kurdystanu, ustanawiając de facto niezależne państwo kurdyjskie (nigdy jednak nie ogłoszono niepodległości Kurdystanu). Władzą w regionie podzieliły się dwie konkurujące ze sobą partie: Demokratyczna Partia Kurdystanu (Mustafy Barzaniego) i Patriotyczna Unia Kurdystanu (Dżalala Talabaniego).

    Niniwa (akad. Ninua) – starożytne miasto w północnej Mezopotamii, leżące nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu; jedna ze stolic Asyrii. Obecnie stanowisko archeologiczne Ninawa w Iraku, na północny wschód od Mosulu.Peszmergowie (kurd. wojownicy śmierci) – tradycyjna nazwa kurdyjskich bojowników walczących w partyzantce i powstaniach o niepodległość Kurdystanu.

    Po wojnie z 2003 roku i ustanowieniu nowych władz irackich, podpisano nowe porozumienia z władzami kurdyjskimi. Nowa konstytucja Iraku z 2005 roku usankcjonowała istnienie Kurdyjskiego Rządu Regionalnego posiadającego pełną wewnętrzną autonomię na obszarze Kurdystanu oraz przekazywanie Kurdom 20% zysków z wydobycia ropy w polach naftowych Iraku. 7 kwietnia 2005 parlament Iraku wybrał na urząd prezydenta kraju Dżalala Talabaniego. W latach 2014–2018 prezydentem Iraku był inny kurdyjski polityk – Fu’ad Masum. Region kurdyjski uznał zwierzchnictwo Iraku, ale de facto budował samodzielne państwo, a na granicach regionu z resztą kraju wyznaczono przejścia graniczne.

    Obecna konstytucja Iraku została uchwalona przez parlament 15 września 2005 i zatwierdzona przez referendum 15 października 2005 roku. Uchwalenie konstytucji było problematyczne w związku z problemami wewnętrznymi i żądaniami różnych grup.Kirkuk (كركوك) – miasto w północnym Iraku, w Kurdystanie, na zachodnim pogórzu Gór Kurdystańskich, ośrodek administracyjny muhafazy At-Tamim. Około 755,7 tys. mieszkańców. Miasto Kirkuk i otaczające je roponośne obszary stanowią od dziesięcioleci przedmiot kurdyjskich roszczeń terytorialnych. W latach 30. XX wieku rozpoczęła się stymulowana przez władze centralne migracja ludności arabskiej na zamieszkane przez Kurdów i chrześcijan tereny wokół miasta. Napływ Arabów związany był przede wszystkim z odkryciem ropy naftowej w Kirkuku w 1927 roku i realizacją rządowego projektu irygacji równiny Hawidża. Spośród potomków pierwszych arabskich osadników sprowadzonych w tamtym czasie do Kirkuku (wielu z nich należało do koczowniczego plemienia al-Obeid) reżim partii BAAS rekrutował w latach 60. członków prorządowych, paramilitarnych grup zwanych „Rycerzami Chalida ben Ualida”, których głównych zajęciem było terroryzowanie okolicznych wsi kurdyjskich.

    Region Kurdystanu, w odróżnieniu od reszty Iraku był obszarem spokojnym i dobrze prosperującym gospodarczo. Po wybuchu sunnickiej rebelii w 2014 roku i ogłoszeniu przez dzihadystów Państwa Islamskiego na północy Iraku i wschodzie Syrii, Kurdowie opanowali opuszczony przez armię rządową region Kirkuku, do którego rościli sobie pretensje. Rząd Iraku, oskarżając autonomię kurdyjską o wsparcie dżihadystów, zaprzestał przekazywania Kurdystanowi dochodów z ropy naftowej, przez co Kurdowie wycofali ministrów z koalicyjnego rządu Iraku.

    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG) – komisja odpowiedzialna za ustalanie polskich nazw geograficznych świata (egzonimów) oraz za reprezentowanie Polski w kwestiach nazewnictwa geograficznego na arenie międzynarodowej.

    Armia kurdyjska (tzw. peszmergowie) skutecznie odparła ataki Państwa Islamskiego i aktualnie sprawuje pełną kontrolę nad niemal całym północnym Irakiem.

    We wrześniu 2017 r. prezydent Kurdystanu Masud Barzani ogłosił zamiar zorganizowania referendum w sprawie niepodległości. 25 września 2017 roku odbyło się referendum niepodległościowe, do którego uprawnionych było 4,58 mln mieszkańców. Frekwencja wyniosła 72,16%, za niepodległością zagłosowało 92,7% wyborców. Chociaż sam rząd kurdyjski podkreślał niewiążący i konsultacyjny charakter referendum, Irak uznał je za pretekst do zaostrzenia kursu wobec autonomii kurdyjskiej. Krótko po referendum iracka armia i szyickie milicje po kilkudniowej kampanii opanowały większość terenów, które Kurdowie zdobyli w trakcie kampanii przeciwko ISIS. Wobec zakończenia wojny z ISIS, USA poparły rząd iracki i integralność terytorialną państwa.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

    Iracka inwazja wywołała konflikt pomiędzy kurdyjskimi ugrupowaniami. PUK skrytykowała referendum jako przyczynę irackiej inwazji, w odpowiedzi DPK oskarżyła ją o zdradę i wycofanie się bez walki z terenów okupowanych w Iraku.

  • Kurdistan 1975.png
  • Kurdistan 1998.png
  • Kurdistan 2009.png
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju: NAZEWNICTWO GEOGRAFICZNE ŚWIATA; Zeszyt 2; Bliski Wschód (pol.). W: Irak [on-line]. ksng.gugik.gov.pl, 2004. [dostęp 2020-09-17].
    2. Protokół z 42. posiedzenia Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (pol.). W: Ad. 3. [on-line]. ksng.gugik.gov.pl, 2008-10-12. [dostęp 2020-09-17].
    3. Obecna sytuacja Kurdów. Portal Spraw Zagranicznych psz.pl. [dostęp 2016-03-01].
    4. Mariusz Zawadzki: Irak się rozpada. Teraz już naprawdę. W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2014-07-15. [dostęp 2014-07-15].
    5. Opis sytuacji w Irackim Kurdystanie.
    6. Peszmergowie walczą za nas [dostęp 2016-08-01].
    7. Aziz Ahmad, No Kurd Will Die to Restore Iraqi Unity [dostęp 2016-08-01] (ang.).
    8. Institute For The Study Of War, ISW Blog: Iraq Control of Terrain Map: February 9, 2016, ISW Blog, 9 lutego 2016 [dostęp 2016-08-01].
    9. Robert Stefanicki, Groźny koniec zgody między Kurdami w Iraku, „wyborcza.pl”, 9 października 2018 [dostęp 2018-10-09] (pol.).
    10. Na świecie pojawi się państwo Kurdystanu.
    11. Wyniki referendum niepodległościowego w Kurdystanie i sondaż obecnej sytuacji politycznej.
    Dijala (arab. ديالى) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się we wschodniej części kraju. Stolicą prowincji jest miasto Bakuba.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.




    Warto wiedzieć że... beta

    I wojna w Zatoce Perskiej – konflikt zbrojny zapoczątkowany 2 sierpnia 1990 roku zbrojnym najazdem Iraku na Kuwejt, zakończony wyzwoleniem Kuwejtu przez międzynarodową koalicję wiosną 1991 roku, w ramach wojskowej operacji Desert Storm („Pustynna Burza”).
    Irbil (arab. أربيل, kurd. Hewlêr) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się w północnej części kraju, stanowi część Kurdyjskiego Okręgu Autonomicznego. Stolicą prowincji, jak i również całego Okręgu Autonomicznego, jest miasto Irbil.
    Język kurdyjski należy do rodziny języków indoeuropejskich. Językiem tym posługują się Kurdowie na obszarach wschodniej Turcji, północnego i północno-wschodniego Iraku i Syrii, a także w Iranie na Kaukazie i Armenii (zob. też Kurdystan). Ocenia się, że jest on językiem ojczystym ok. 22 mln osób.
    Patriotyczna Unia Kurdystanu, PUK (kurd. Yaketi Nishtimani Kurdistan) - ugrupowanie polityczne założone w Kurdystanie irackim przez Dżalala Talabaniego w czerwcu 1975 roku.
    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.
    Region – umownie wydzielony obszar, względnie jednorodny, różniący się od terenów sąsiednich cechami naturalnymi bądź nabytymi na przestrzeni dziejów.
    Masud Barzani (kurd. مه‌سعوود بارزانی, Mesûd Barzanî), ur. 16 sierpnia 1946 w Mahabadzie (Iran) – prezydent autonomicznego rządu kurdyjskiego w północnym Iraku, lider Demokratycznej Partii Kurdystanu (KDP).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.034 sek.