• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kurdystan - region autonomiczny

    Przeczytaj także...
    Muhammad Fu’ad Masum Haurami (arab. محمد فؤاد معصوم هورامي, Muḥammad Fuʾād Maʿṣūm Hawrāmī; ur. w 1938 roku w prowincji Irbil) – iracki i kurdyjski polityk, prezydent Iraku od 24 lipca 2014.As-Sulajmanijja (arab. محافظة السليمانية, kurd. Parêzgay Silêmanî) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju.
    Demokratyczna Partia Kurdystanu, KDP - ugrupowanie polityczne założone w Kurdystanie irackim w 1946 roku przez Mustafę Barzaniego i związane z jego wpływowym klanem. Obecnie partii przewodzi syn Mustafy, Masud Barzani.

    Kurdystan (arabski: کردستان - Kurdistān, kurdyjski: كوردستان - Kurdistan), pełna nazwa: Region Kurdystanu (arab.: إقليم كردستان - Iqlīmi Kurdistān, kurd.: هەرێمی كوردستان - Herêmî Kurdistan) – autonomiczna jednostka administracyjna, będąca federalnym podmiotem Iraku. Kurdystan znajduje się na północnym wschodzie kraju i obejmuje 3 prowincje: As-Sulajmanijja, Dahuk i Irbil oraz częściowo prowincje: Dijala, Niniwa i Kirkuk. Stolicą autonomii jest Irbil, zwany po kurdyjsku Hewlêr.

    Niniwa (akad. Ninua) – starożytne miasto w północnej Mezopotamii, leżące nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu; jedna ze stolic Asyrii. Obecnie stanowisko archeologiczne Ninawa w Iraku, na północny wschód od Mosulu.Obecna konstytucja Iraku została uchwalona przez parlament 15 września 2005 i zatwierdzona przez referendum 15 października 2005 roku. Uchwalenie konstytucji było problematyczne w związku z problemami wewnętrznymi i żądaniami różnych grup.
     Zapoznaj się również z: Kurdowie.

    Historia[]

    Kurdyjski region autonomiczny został początkowo utworzony w 1970 roku w wyniku porozumienia iracko-kurdyjskiego. W praktyce autonomia ta była fikcyjna aż do roku 1991, kiedy to w wyniku przegranej przez Irak wojny w Zatoce ustanowiono na północy i południu kraju strefy wyłączone dla lotnictwa irackiego. Do października 1991 roku siły kurdyjskie wyparły wojska irackie z Kurdystanu, ustanawiając de facto niezależne państwo kurdyjskie (nigdy jednak nie ogłoszono niepodległości Kurdystanu). Władzą w regionie podzieliły się dwie konkurujące ze sobą partie: Demokratyczna Partia Kurdystanu Mustafy Barzaniego (KDP) i Patriotyczna Unia Kurdystanu Dżalal Talabaniego (PUK).

    Kurdowie – lud pochodzenia indoeuropejskiego, zamieszkujący przede wszystkim krainę zwaną Kurdystanem podzieloną pomiędzy Turcję, Irak, Iran i Syrię. Odosobnione enklawy Kurdów żyją także w tureckiej Anatolii, wschodnim Iranie (tzw. enklawa chorezmijska), w korytarzu oddzielającym Armenię od okręgu Górskiego Karabachu (tzw. Czerwony Kurdystan) oraz Afganistanie. Spora diaspora kurdyjska rozsiana jest po świecie, większe skupiska znajdują się w Niemczech, Francji, Szwecji i Izraelu. Błędnie uważani są za największy naród bez własnej państwowości. Są inne większe narody bez własnych państw, jak choćby Tamilowie w Indiach i na Sri Lance. Kurdowie są jednak największym tak aktywnie działającym na rzecz separacji narodem.Kirkuk (كركوك) – miasto w północnym Iraku, w Kurdystanie, na zachodnim pogórzu Gór Kurdystańskich, ośrodek administracyjny muhafazy At-Tamim. Około 755,7 tys. mieszkańców. Miasto Kirkuk i otaczające je roponośne obszary stanowią od dziesięcioleci przedmiot kurdyjskich roszczeń terytorialnych. W latach 30. XX wieku rozpoczęła się stymulowana przez władze centralne migracja ludności arabskiej na zamieszkane przez Kurdów i chrześcijan tereny wokół miasta. Napływ Arabów związany był przede wszystkim z odkryciem ropy naftowej w Kirkuku w 1927 roku i realizacją rządowego projektu irygacji równiny Hawidża. Spośród potomków pierwszych arabskich osadników sprowadzonych w tamtym czasie do Kirkuku (wielu z nich należało do koczowniczego plemienia al-Obeid) reżim partii BAAS rekrutował w latach 60. członków prorządowych, paramilitarnych grup zwanych „Rycerzami Chalida ben Ualida”, których głównych zajęciem było terroryzowanie okolicznych wsi kurdyjskich.

    Po wojnie 2003 roku i ustanowieniu nowych władz irackich podpisano nowe porozumienia z władzami kurdyjskimi. Nowa konstytucja Iraku z 2005 roku usankcjonowała istnienie Kurdyjskiego Rządu Regionalnego posiadającego pełną wewnętrzną autonomię na obszarze Kurdystanu oraz przekazywanie Kurdom 20% zysków z wydobycia ropy w polach naftowych Iraku. 7 kwietnia 2005 roku Prezydentem Iraku został przez parlament wybrany Kurdyjski polityk Dżalal Talabani. Od 24 lipca 2014 roku prezydentem Iraku jest następny Kurdyjski polityk Fu’ad Masum. Region kurdyjski uznał zwierzchnictwo Iraku, ale de facto budował samodzielne państwo, a na granicach regionu z resztą kraju wyznaczono przejścia graniczne.

    Dijala (arab. ديالى) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się we wschodniej części kraju. Stolicą prowincji jest miasto Bakuba.I wojna w Zatoce Perskiej – konflikt zbrojny zapoczątkowany 2 sierpnia 1990 roku zbrojnym najazdem Iraku na Kuwejt, zakończony wyzwoleniem Kuwejtu przez międzynarodową koalicję wiosną 1991 roku, w ramach wojskowej operacji Desert Storm („Pustynna Burza”).

    Po wybuchu sunnickiej rebelii w 2014 roku i ogłoszeniu przez dzihadystów Państwa Islamskiego na północy Iraku i wschodzie Syrii, Kurdowie opanowali opuszczony przez armię rządową region Kirkuku, do którego rościli sobie pretensje. Rząd Iraku oskarżając autonomię kurdyjską o wsparcie dżihadystów zaprzestał przekazywania Kurdystanowi dochodów z ropy naftowej. Kurdowie wycofali ministrów z koalicyjnego rządu Iraku, a prezydent Dżalal Talabani zaprzestał wykonywania swoich obowiązków. Kurdyjscy wojownicy skutecznie walczą z Państwem Islamskim.

    Język kurdyjski należy do rodziny języków indoeuropejskich. Językiem tym posługują się Kurdowie na obszarach wschodniej Turcji, północnego i północno-wschodniego Iraku i Syrii, a także w Iranie na Kaukazie i Armenii (zob. też Kurdystan). Ocenia się, że jest on językiem ojczystym ok. 22 mln osób.Patriotyczna Unia Kurdystanu, PUK (kurd. Yaketi Nishtimani Kurdistan) - ugrupowanie polityczne założone w Kurdystanie irackim przez Dżalala Talabaniego w czerwcu 1975 roku.

    Współczesność[]

    Prezydent Kurdystanu Masud Barzani ogłosił zamiar zorganizowania referendum w sprawie niepodległości, region Kurdystanu jest obecnie terenem pokojowym i dobrze prosperujący gospodarczo.

  • Kurdistan 1975.png
  • Kurdistan 1998.png
  • Kurdistan 2009.png
  • Zobacz[]

  • Rożawa
  • Kurdystan (ostan)
  • Przypisy

    1. Zmiany wprowadzone na XLII posiedzeniu Komisji (10 grudnia 2008 roku). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP. [dostęp 2011-08-13].
    2. Obecna sytuacja Kurdów. Portal Spraw Zagranicznych psz.pl. [dostęp 2016-03-01].
    3. Mariusz Zawadzki: Irak się rozpada. Teraz już naprawdę (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2014-07-15. [dostęp 2014-07-15].
    4. Na świecie pojawi się państwo Kurdystanu
    5. Opis sytuacji w Irackim Kurdystanie
    Irbil (arab. أربيل, kurd. Hewlêr) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się w północnej części kraju. Stolicą prowincji jest miasto Irbil.Rożawa, Zachodni Kurdystan (kurd. Rojavayê Kurdistanê, ang. Rojava z kurd. Rojava – zachód) – de facto autonomiczny region w północnej i północnowschodniej Syrii, zamieszkały przez ok. 2,5 mln ludzi (w listopadzie 2014 wskutek napływu uchodźców, populację szacowano na 4,6 mln), kontrolowany przez Kurdów.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Dahuk – miasto w północnym Iraku, w Kurdyjskim Okręgu Autonomicznym, w pobliżu granicy z Syrią i Turcją, ośrodek mihafazy Dahuk. Około 500 tys. mieszkańców.
    Język arabski należy do rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim, typu abdżad, od strony prawej do lewej.
    Mustafa Barzani (ur. 14 marca 1903 w Barzan, południowy Kurdystan, zm. 1 marca 1979 w Georgetown Hospital, Waszyngton) – kurdyjski polityk, założyciel Demokratycznej Partii Kurdystanu (KDP) (1946), przywódca Kurdów w walce przeciwko rządom Iraku i Iranu o utworzenie niezależnego państwa kurdyjskiego.
    Dżalal Talabani (ar.جلال طالباني, Jalāl Tālabānī; soranî جەلال تاڵەبانی, Celal Tallebanî; ur. 12 listopada 1933 w Kelkanu) – polityk iracki narodowości kurdyjskiej, twórca i przewodniczący jednej z dwóch głównych partii kurdyjskich w Iraku – Patriotycznej Unii Kurdystanu (PUK), prezydent Republiki Iraku od 7 kwietnia 2005.
    Państwo Islamskie (IS; wcześniej Islamskie Państwo w Iraku i Lewancie, arab. الدولة الاسلامية في العراق والشام, Ad-Daula al-Islamijja fi al-Irak wa-asz-Szam; ang. Islamic State of Iraq and Sham – ISIS lub Islamic State of Iraq and the Levant – ISIL) – salaficka organizacja terrorystyczna oraz samozwańczy kalifat istniejący na terenie Iraku i Syrii. Celem ugrupowania, które jest spadkobiercą sunnickich ekstremistów z okresu okupacji Iraku przez siły zachodnie, jest ustanowienie państwa wyznaniowego opartego na zasadach prawa koranicznego na terenie Iraku, Syrii oraz Libanu. 29 czerwca 2014 roku ugrupowanie proklamowało na ziemiach okupowanych powstanie kalifatu pod nazwą „Państwo Islamskie”.
    Kirkuk (kurd. Kerkûk, arab. كركوك), w latach 1976-2006 At-Tamim (arab. التأميم, kurd. Temîm) – jedna z 18 prowincji Iraku. Znajduje się w centralno-północnej części kraju. Stolicą prowincji jest miasto Kirkuk.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.025 sek.