• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kulparków

    Przeczytaj także...
    Obrona Lwowa 1939 – działania zbrojne prowadzone w dniach 12-22 września 1939 r. podczas wojny obronnej 1939 r. mające doprowadzić do obrony miasta przed wojskami niemieckimi, a następnie sowieckimi.II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.
    Sejm Krajowy – istniejący w Galicji w latach 1861–1918 organ przedstawicielski, kompetentny w niektórych sprawach wewnętrznych Galicji (gospodarka, oświata i kultura).

    Kulparków (ukr. Кульпарків, Kulparkiw) – dzielnica Lwowa w rejonie frankowskim. Jej granice wyznaczają ulice Księżnej Olgi, Włodzimierza Wielkiego i Kulparkowska.

    Okolice Lwowa, mapa topograficzna, 1937
    Park Bodnarówka z cerkwią Św. Męczenników Borysa i Gleba
    Wiadukt tramwajowy nad skrzyżowaniem ulic Księżnej Olgi i Włodzimierza Wielkiego

    Historia[]

    1426-1944[]

    Kulparków był położony poza obszarami, które polski król Kazimierz III Wielki w 1356 roku podarował miastu Lwów. Podatki z tego terenu przeznaczano na utrzymanie fortyfikacji miejskich. Pierwsze wzmianki na temat Kulparkowa pochodzą z 1426 roku, zapisano wówczas, że wieś powstała na karczowisku i należała podobnie jak wycięty las do Pawła Goldberga. Patrycjat posiadał wówczas prawo do zakładania wsi, ogrodów i czerpania z nich zysku. Pierwsza nazwa pochodziła od nazwiska wspomnianego założyciela i brzmiała Goldberghof. Kolejny zapis z 1571 roku wymienia Kulparków w związku z pożyczką na sumę 1100 złotych, której udzielił radzie miasta Konstanty Korniakt. Kwota ta została przeznaczona na wykupienie folwarku (majątku) Goldberghof od znanego wówczas mieszczanina Stanisława Szolca. Kolejnym właścicielem wsi był Stanisław Doliwa Starzyński, polski poeta i dramatopisarz.

    Galicja Wschodnia – określenie używane w latach 1795-1809 na określenie całej Galicji, w opozycji do Nowej Galicji, zwanej niekiedy Zachodnią. Później, do roku 1850, do Galicji Wschodniej wliczano zaś wszystkie tereny na wschód od Tarnowa (z samym miastem włącznie). Po roku 1850 określenie to stosowano dla wschodnich terenów Królestwa Galicji i Lodomerii ze Lwowem, Stanisławowem, Tarnopolem, Przemyślem i Sanokiem, jej zachodni kres stanowiła granica okręgu sądu apelacyjnego we Lwowie - zachodnie granice powiatów: jarosławskiego, brzozowskiego i sanockiego. Stolicą tego regionu był Lwów.Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.

    W 1875 roku Sejm Krajowy Galicji ustanowił, że w Kulparkowie powstanie klinika psychiatryczna, w której mieli być leczeni pacjenci z całej wschodniej Galicji. Klinika prowadziła własną uprawę roślin oraz hodowlę zwierząt, przy których w ramach terapii pracowali chorzy. Pod tym względem była samowystarczalna. W tym okresie miejscowy folwark należał do Stanisława Doliwy-Starzyńskiego. W 1899 roku powstał w Kulparkowie urząd pocztowy.

    Stanisław Starzyński h. Doliwa, (ur. 1784, zm. 1851 w Zbrzyżu na Podolu), poeta, dramatopisarz, tłumacz, prozaik. Znany jako pierwszy adorator Delfiny Potockiej.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    W 1918 roku o Kulparków toczyły się walki polsko-ukraińskie. W II Rzeczypospolitej, do momentu przyłączenia do Lwowa, gmina wiejska Kulparków należała do powiatu lwowskiego w województwie lwowskim. W 1921 roku gmina liczyła 2961 mieszkańców (1554 kobiety i 1407 mężczyzn) i znajdowało się w niej 176 budynków mieszkalnych. 2216 osób deklarowało narodowość polską, 555 – rusińską, 142 – żydowską, 23 – niemiecką, 20 – inną, 5 – niewiadomą. 1872 osoby deklarowały przynależność do wyznania rzymskokatolickiego, 690 – do greckokatolickiego, 343 – do mojżeszowego, 27 – do ewangelickiego, 21 – do innego chrześcijańskiego, 7 – do niewiadomego, 1 – do innego. Dodatkowo obszar dworski Kulparkowa liczył 18 mieszkańców (8 kobiet i 10 mężczyzn) i znajdowały się w nim 2 budynki mieszkalne. 8 osób deklarowało narodowość niemiecką, 7 – polską, 3 – rusińską. 8 osób deklarowało przynależność do wyznania do ewangelickiego, 7 – do rzymskokatolickiego, 3 – do greckokatolickiego. W latach 1926-1927 wybudowano według projektu Ludomiła Gyurkovicha niewielki kościół Najświętszej Marii Panny w stylu neobarokowym, w tym czasie powstał również przystanek kolejowy. 11 kwietnia 1930 roku wieś przyłączono do Lwowa. Bezimienne dotychczas drogi otrzymały wówczas nazwy związane z morzem – Bałtycka, Żeglarska, Statkowa, Morska. Planowano budowę kolonii domków jednorodzinnych dla policjantów i urzędników rządowych. W 1938 obszar dzielnicy wynosił 603 ha.

    Konstanty Korniakt (Kornak, Korniak, Korniat, Korneadi, Korneades, Carneadi, Coretho, Carinacto) herbu Crucini (ur. około 1520, zm. 1 sierpnia 1603) − najbogatszy kupiec lwowski, dzierżawca ceł ruskich, hurtowy handlarz bawełny i małmazji, założyciel rodu Korniakt.Język ukraiński (ukr. українська мова, ukrajinśka mowa) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego. Używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

    Podczas obrony Lwowa we wrześniu 1939 roku Niemcom udało się wedrzeć do miasta od strony Kulparkowa, ale atak ten został odparty. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali cmentarz żydowski, po wojnie w tym miejscu powstała fabryka elementów żelbetonowych.

    Okres władzy radzieckiej[]

    W 1953 roku do Kulparkowa doprowadzono trakcję trolejbusową, od tego czasu kursuje tu linia numer 2 (obecnie również linie 3 i 10). W drugiej połowie lat 50. zaczęto budować bloki, od 1960 roku powstawała zabudowa ulicy Włodzimierza Wielkiego. Wybudowano bloki od pięciu do dziewięciu kondygnacji, najwyższym jest dwunastopiętrowy biurowiec wydawnictwa „Wilna Ukrajina”. Powstał w 1975 roku u zbiegu ulic Stryjskiej i Włodzimierza Wielkiego według projektu B. Haby i W. Doroszenki. Wcześniej na wschód od Kulparkowa była niewielka osada Lipniki, jej główną drogą jest obecna ulica Wołodymyra Janewa. W tej okolicy wybudowano nowy stadion klubu Dynamo (w miejscu jego poprzedniej lokalizacji powstał zespół budynków, w których obecnie mieści się urząd podatkowy). W 1964 roku wzdłuż ulicy Naukowej powstały liczne budynki organizacji oświatowych i naukowych m.in. Instytut Fizyko-Mechaniczny im. Heorhija Karpenki, Instytut Geologii i Geochemii Minerałów Kopalnych, Instytut Problemów Stosowanych Mechaniki i Matematyki im. Jarosława Pidstryhacza, Stowarzyszenie Naukowo-Produkcyjne „Termopryład”, Instytut Radiotechniczny. W 1972 roku ukończono urządzanie parku im. 50-lecia ZSRR (obecnie Bodnarówka), który znajduje się we wschodniej części dzielnicy i przylega do ulicy Stryjskiej. W jego centrum w kadłubie samolotu An-10 działał teatr dziecięcy „Litak”, obecnie w tym miejscu stoi cerkiew Świętych Męczenników Borysa i Gleba. W 1973 roku zburzono kościół Najświętszej Marii Panny przy ulicy Zakładowej (wybudowany w latach 1926-1927), wcześniej, w 1960 zdewastowano położony u zbiegu ulic Włodzimierza Wielkiego i Wasyla Symonenki Cmentarz Kulparkowski, nagrobki zburzono, a teren zniwelowano. W 1975 roku rozpoczęto budowę centrum handlowego „Lwiw” (ukończono w 1988 roku), a rok później pałacu sportów wodnych (ukończono w 1985 roku). Nigdy nie ukończono budowy domu kultury z kinem, w 2004 roku zburzono nieskończony budynek i wybudowano w jego miejscu centrum handlowe „Fokstrot”. W 1977 roku ukończono budowę ulicy Radzieckiej Konstytucji (obecnie Wasyla Symonenki), powstał przy niej II szpital polikliniczny. Po zmianie ustroju po drugiej stronie ulicy powstała największa lwowska cerkiew św. Włodzimierza i Olgi.

    Park Bodnarówka (j.ukr. Парк Боднарі́вка) – park we Lwowie, położony w dzielnicy Kulparków, w rejonie frankowskim.Ludomił Klemens Gyurkovich (ur. 23 listopada 1899 w Stanisławowie, zm. 20 lipca 1980 w Kielcach) – polski architekt, obrońca Lwowa. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Złotą Odznaką Stowarzyszenia Architektów Polskich. Jego projekty były realizowane głównie na obszarach dzisiejszych województw: lwowskiego, świętokrzyskiego i podkarpackiego.

    Współczesność[]

    Współczesny Kulparków to rozległa dzielnica bloków mieszkaniowych z wielkiej płyty, w północnej części znajduje się klinika psychiatryczna, we wschodniej tereny zielone otaczające stadion Dynama Lwów. Wybudowano hotele – „Suputnyk”, „Helikon” i „Het´man”. W miejscu Cmentarza Kulparkowskiego znajduje się stacja paliw, a centralnym punktem dzielnicy jest rondo u zbiegu ulic Włodzimierza Wielkiego i Księżnej Olgi. Od 1987 roku do Kulparkowa kursują tramwaje (3, 5, 8), zarzucono plan budowy szybkiego tramwaju.

    Dzielnica miasta – część miasta wyróżniająca się pod względem: pełnionych funkcji, zabudowy i układu urbanistycznego, zamieszkującej ją określonej grupy społecznej, odrębnych kompetencji władz administracyjnych i samorządu terytorialnego (np. dzielnice willowe, portowe, handlowe, przemysłowe, mieszkaniowe, slumsy). Neobarok – nurt w architekturze historyzmu, nawiązujący formalnie do baroku, szczególnie w dekoracji elewacji, rozpowszechniony w końcu XIX wieku (od 1880).

    Przypisy

    1. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom XIII. Województwo lwowskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924, s. 25-26.
    2. Kronika miejska. Obszar Lwowa i jego dzielnic. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 210 z 16 września 1938. 

    Bibliografia[]

  • Mieczysław Orłowicz "Ilustrowany przewodnik po Lwowie". Wydanie drugie rozszerzone. Lwów-Warszawa: Zjednoczone Zakłady Kartograficzne i Wydawnicze Towarzystwa Nauczania Szkolnictwa Średniego i Wyższego, 1925. s. 236;
  • Мельник Ігор "Було колись село Кульпарків" Новий погляд 08.10.2010
  • Grzegorz Rąkowski: LWÓW. Przewodnik krajoznawczo-historyczny po Ukrainie Zachodniej. Część IV. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2008, s. 317-318. ISBN 978-83-89188-70-8 (formalnie błędny numer ISBN);
  • Przemysław Włodek, Adam Kulewski: Lwów. Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2006, s. 298-299. ISBN 83-89188-53-8;
  • Plan miasta Lwowa, Wyd. Kartografia Kijów 2010 ISBN 978-966-475-748-2;
  • Kulparków w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  • Ryszard Chanas, Janusz Czerwiński: Lwów, Przewodnik turystyczny. Wrocław: Ossolineum, 1992, s. 162. ISBN 83-04-03913-3
  • Rejon frankowski Lwowa - jeden z sześciu rejonów miejskiej rady Lwowa, obejmujący centralno-południowy obszar Lwowa: Nowy Świat, część Bogdanówki, Kulparków, Kastelówkę oraz Wulkę ze Wzgórzami Wuleckimi.Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich – słownik encyklopedyczny wydany w latach 1880–1902 w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; rejestrował toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niektórych terenów ościennych (m.in. części Śląska, czy Prus Książęcych); wielokrotnie wznawiany, stanowi cenne źródło wiadomości geograficznych, historycznych, gospodarczych, demograficznych i biograficznych.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Dynamo Lwów (ukr. Футбольний клуб «Динамо» Львів, Futbolnyj Kłub "Dynamo" Lwiw) - ukraiński klub piłkarski z siedzibą we Lwowie.
    Województwo lwowskie – polskie województwo ze stolicą we Lwowie istniejące od 23 grudnia 1920 roku (od 1944 r. w okrojonej postaci) do 18 sierpnia 1945 roku, gdy zostało przekształcone w województwo rzeszowskie. Do 1944 r. głównymi miastami województwa były Lwów, Borysław, Drohobycz, Jarosław, Krosno, Przemyśl, Rawa Ruska, Rzeszów, Sambor, Sanok i Żółkiew, a po 1944 r. Rzeszów, Jarosław, Krosno, Przemyśl, Sanok, Gorlice, Jasło, Mielec. Powierzchnia województwa wynosiła 28,4 tys. km². Województwo liczyło 27 powiatów, 58 miast, 252 gminy wiejskie (stan na 30.9.1934).
    Kazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – najmłodszy syn Władysława I Łokietka i Jadwigi Bolesławówny, król Polski w latach 1333–1370, ostatni monarcha z dynastii Piastów na tronie polskim.
    Powiat lwowski - powiat województwa lwowskiego II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Lwów. 1 sierpnia 1934 r. dokonano nowego podziału powiatu na gminy wiejskie .

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.036 sek.