• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Księstwo Siedmiogrodu

    Przeczytaj także...
    Ludwik II Jagiellończyk (ur. 1 lipca 1506 w Budzie, zm. 29 sierpnia 1526 pod Mohaczem) – król Czech (jako Ludwik I) i Węgier panujący samodzielnie w latach 1516-1526.Układ wiedeński – traktat polityczny między Jagiellonami (Zygmuntem I Starym i Władysławem II Jagiellończykiem, królem Czech i Węgier) a Habsburgami (cesarzem Maksymilianem I), zawarty 22 lipca 1515 w Wiedniu, podczas zjazdu wiedeńskiego.
    Sulejman Wspaniały (turecki: Süleyman; arabski Sulaymān, ur. 6 listopada 1494, zm. 5/6 września 1566) – sułtan osmański w latach 1520–1566. Był synem Selima I Groźnego i Hafsy (Hafizy). Zwany był również Prawodawcą (turecki: Kanuni, arabski: al-Qānūnī).

    Księstwo Siedmiogrodu (łac. Principatus Transsilvaniae, węg. Erdélyi Fejedelemség, niem. Fürstentum Siebenbürgen, rum. Principatul Transilvaniei) − państwo zależne od imperium osmańskiego, powstałe z przekształcenia Wschodniego Królestwa Węgier i istniejące w latach 1570-1711.

    Gábor Bethlen węg. Bethlen Gábor, słow. Gabriel Betlen (ur. w 1580 w Marosillye – dziś rum. Ilia, zm. 15 listopada 1629 w Gyulafehérvár – dziś rum. Alba Iulia) – książę Siedmiogrodu w latach 1613–1629 (po wymarciu rodu Batorych), książę opolski 1622-1625 i przywódca powstania antyhabsburskiego w Królestwie Węgier na terenie dzisiejszej Słowacji podczas wojny trzydziestoletniej. Obrany królem Węgier (1620-1621).Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego (około 900) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.

    Tło powstania[]

    29 sierpnia 1526 roku wojska sułtana Sulejmana Wspaniałego zadały w bitwie pod Mohaczem armii węgierskiej dotkliwe straty, zginął także młody król Ludwik II Jagiellończyk. Z niewyjaśnionych powodów posiłki węgierskie Jana Zápolyi nie dotarły na pole bitwy. Po klęsce szlachta węgierska ogłosiła Jana Zápolyę, jako najsilniejszego i najbardziej szanowanego magnata, królem Węgier. Po tym wydarzeniu zaprotestował szwagier Ludwika, Ferdynand I Habsburg, który miał zgodnie z układem wiedeńskim objąć tron węgierski po Jagiellonach. Zápolya uzyskał wsparcie u niedawnego wroga, Sulejmana, który wmieszał się w konflikt węgierski. Ostatecznie Ferdynand uznał Zápolyę za dożywotniego króla Węgier, samemu zadowalając się zobowiązaniem Węgier do zostania jego następcą. Po śmierci Zápolyi szlachta obwołała jednak królem syna Zápolyi, Jana II, co spowodowało inwazję austriacką, a następnie turecką. Sulejman zajął Budę i centralne Węgry w 1541 roku. Jan II, pod zwierzchnictwem tureckim, zachował władzę nad częścią wschodnią (Wschodnie Królestwo Węgier), natomiast Habsburgowie uzyskali zachodnią (Królewskie Węgry). Na mocy [Układ w Spierze|układu w Spirze]] z 1570 roku Jan Zygmunt zrzekł się tytułu królewskiego i jako władca wschodniej części Królestwa Węgier został pierwszym księciem Siedmiogrodu.

    Batory (węg. Báthory) – dynastia książąt Siedmiogrodu na przełomie XVI i XVII w. Jej najbardziej znanymi przedstawicielami byli król Polski Stefan Batory oraz księżna Elżbieta Batory.Kontrreformacja – nurt w Kościele katolickim, który był okresem odnowy zapoczątkowanym soborem trydenckim oraz zakończonym wraz z wojną trzydziestoletnią. Czasami jest on uznawany jako odpowiedź na reformację.

    Księstwo Siedmiogrodu[]

    Podział i zmiany granic Siedmiogrodu na przestrzeni wieków

    Po śmierci Jana II władzę nad Siedmiogrodem przejął ród Báthory, który panował do roku 1601. Pierwszym z książąt został późniejszy polski król Stefan Batory. Siedmiogrodzki parlament edyktem z Turdy wprowadził swobodę religijną i tolerancję dla wszystkich głównych wyznań obecnych w państwie siedmiogrodzkim. W 1601 roku księstwo przejściowo znalazło się pod władzą Rudolfa II Habsburga, który usiłował zaprowadzić w księstwie kontrreformację. W latach 1604-1606 Stefan Bocskay przeprowadził udane powstanie przeciwko panowaniu austriackiemu i został wybrany 5 kwietnia 1603 roku księciem Siedmiogrodu. 23 czerwca 1606 roku zawarł tzw. traktat wiedeński, który przywracał swobodę religijną i polityczną autonomię, ustanawiał zwrot skonfiskowanych majątków, "naprawę krzywd", amnestię dla Węgrów na Królewskich Węgrzech oraz uznawał władcę za suwerennego księcia w powiększonym terytorialnie księstwie.

    Jan Zápolya (węg. Szapolyai János) (ur. 2 lutego 1487 na Zamku Spiskim, zm. 22 lipca 1540) − król Węgier od 1526, przywódca stronnictwa antyhabsburskiego na Węgrzech.Wschodnie Królestwo Węgier (węg. Kelet Magyar Királyság) − nazwa wschodniej, zależnej od Turcji części Królestwa Węgier w latach 1538-1551 oraz 1556-1570, która po układzie w Wielkim Waradynie znalazła się pod rządami Zapolyów: początkowo Jana Zápolyi jako dożywotniego króla Węgier, a po jego śmierci pod panowaniem jego syna, aż do zrzeczenia się przez niego tytułu królewskiego i przyjęciu tytułu księcia Siedmiogrodu.

    Pod rządami następców Bocskaya Siedmiogród przeżywał swój złoty wiek, głównie w okresie rządów Gábora Bethlena i Jerzego I Rakoczego. Gábor Bethlen, który rządził od 1613 do 1629 roku, odpierał kilkukrotnie ataki cesarskie, był także dwukrotnie obwoływany królem Węgier. Sukcesami polityki siedmiogrodzkiej były ustępstwa cesarza zawarte w Nikolsburgu i Linzu. Bethlen i Jerzy I kładli duży nacisk na rozwój nauki i kultury.

    Bitwa pod Mohaczem – bitwa stoczona 29 sierpnia 1526 roku, w której wojska węgierskie dowodzone przez króla Ludwika Jagiellończyka zostały rozgromione przez armię osmańską pod dowództwem sułtana Sulejmana Wspaniałego.Janos Kemeny (węg. János Kemény, ur. 14 grudnia 1607 - zm. 23 stycznia 1662 w Wielkim Sewluczu) − książę Siedmiogrodu w latach 1660-1662.

    Od upadku Nagyváradu w 1660 roku rozpoczął się wzrost znaczenia Habsburgów w Siedmiogrodzie. W kwietniu 1661 roku, za rządów księcia Janosa Kemenyego, parlament ogłosił zerwanie z Turcją i zwrócił się o pomoc do Habsburgów. Po klęsce Turków w bitwie wiedeńskiej (1683), Habsburgowie stopniowo zwiększali swoją władzę nad formalnie autonomicznym Siedmiogrodem.

    Budapeszt (węg. Budapest; przymiotnik: budapeszteński) – stolica i największe miasto Węgier, położone w północnej części kraju, nad Dunajem. Formalnie stworzony został w latach 1872-73 z trzech połączonych ze sobą miast: Budy i Óbudy na prawym brzegu Dunaju (geograficznie – Średniogórze Zadunajskie) oraz Pesztu – na lewym (geograficznie – Średniogórze Północnowęgierskie i Wielka Nizina Węgierska).Ferdynand I Habsburg (ur. 10 marca 1503 w Alcalá de Henares, zm. 25 lipca 1564 w Wiedniu) – arcyksiążę Austrii oraz książę Styrii, Krainy i Karyntii od 1521, hrabia Tyrolu w latach od 1522, król Czech i Węgier od 1526, król niemiecki od 1531, Święty Cesarz Rzymski od 1556 z dynastii Habsburgów.

    W 1711 roku Habsburgowie wprowadzili do Siedmiogrodu własnego gubernatora, likwidując jego autonomię.

    Zobacz też[]

  • Władcy Siedmiogrodu
  • Bibliografia[]

  • Encyclopædia Britannica



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Rudolf II Habsburg (ur. 18 lipca 1552 w Wiedniu, zm. 20 stycznia 1612 w Pradze) – cesarz rzymski, król Czech w latach 1576-1611, król Węgier (jako Rudolf I) i arcyksiążę Austrii (jako Rudolf V) w latach 1576-1608 z dynastii Habsburgów.
    Bitwa pod Wiedniem została stoczona 12 września 1683 roku między wojskami polsko-austriacko-niemieckimi pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego, a armią Imperium osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przeszli do defensywy i przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej części Europy.
    Jerzy I Rakoczy (węg. I. Rákóczi György, ur. 8 czerwca 1593 w Szerencs, zm. 11 października 1648 w Gyulafehérvár (obecnie Alba Iulia)) – książę Siedmiogrodu 1630-1648.
    Oradea (węg. Nagyvárad) - miasto w Rumunii w okręgu Bihor, stolica krainy historycznej Kriszana. Miasto liczy, zgodnie ze spisem ludności z 2002 roku, 206 614 mieszkańców. Natomiast liczba mieszkańców całego zespołu miejskiego wynosi ok. 241 tys. Oradea należy do najlepiej rozwiniętych miast w Rumunii. Merem miasta jest Ilie Bolojan.
    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.
    Jan Zygmunt (ur. 7 lipca 1540 w Budzie, zm. 14 marca 1571 w Gyulafehérvár, obecnie Alba Iulia) – pierwszy książę Siedmiogrodu, antykról Węgier w latach 1559-1571.
    Stefan II Bocskay (ur. 1 stycznia 1557 w Kluż-Napoka, zm. 29 grudnia 1606 w Koszycach) – przywódca antyhabsburskiego powstania na Węgrzech, szwagier Krzysztofa Batorego, książę Siedmiogrodu w latach 1605-1606.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.023 sek.