• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Krzyż Ottona i Matyldy

    Przeczytaj także...
    Krzyż Lotara (niem. Lotharkreuz) – krzyż procesyjny wykonany krótko przed 1000 rokiem najprawdopodobniej w Kolonii. Nazwa krzyża pochodzi od syna cesarza Lotara I – Lotara II, władcy Lotaryngii w latach 855-869. Jego wizerunek znajduje się w gemmie umieszczonej w dolnej części krzyża. Uważany jest za jeden z najstarszych średniowiecznych krzyży procesyjnych. Znajduje się w skarbcu katedry w Akwizgranie.Aschaffenburg (nazwa lokalna: Aschebersch) – miasto będące siedzibą jednego z powiatów bawarskiego okręgu Dolna Frankonia. Obszar ten wchodzi także w skład regionu metropolitalnego Frankfurt/Ren-Man.
    Otto I Szwabski (ur. 954, zm. 31 października 982 w Lukce) – od 973 r. książę Szwabii i od 976 r. książę Bawarii.
    Krzyż Ottona i Matyldy
    Fragment krzyża – emaliowany wizerunek Ottona i Matyldy

    Krzyż Ottona i Matyldy – krzyż procesyjny, przechowywany w skarbcu katedry w Essen, wykonany w X wieku (według jednej teorii w latach 973-982, według innej w latach 983-984). Zabytek sztuki ottońskiej.

    Krzyż łaciński – podstawowa forma krzyża chrześcijańskiego. Początkowo używany z oporami ze względu na negatywne konotacje symbolu ukrzyżowania. Jest symbolem ukrzyżowania Chrystusa, dla chrześcijan znakiem zbawienia, miłości Boga i zwycięstwa.Repusowanie (trybowanie) – zdobienie wyrobów z blachy poprzez wybijanie na zimno wgłębień, dających po drugiej stronie wypukły wzór.

    Jego nazwa pochodzi od księcia szwabskiego Ottona i jego siostry Matyldy, przełożonej klasztoru w Essen. Oboje byli wnukami cesarza Ottona I.

    Opis zabytku[]

    Krzyż o wymiarach 44,5 x 29,5 cm jest wykonany z drewna dębowego. Jest to krzyż łaciński z ramionami zakończonymi trapezowato. Zakończenia przypominają kapitele, podobnie jak w przechowywanym w Akwizgranie krzyżu Lotara, króla Franków Zachodnich, który jest datowany na 984 r. Frontowa część krzyża jest pokryta złotą blachą wysadzaną perłami. W dolnej części znajduje się plakieta fundacyjna z emalii przedstawiająca fundatorów trzymających wspólnie krzyż. Postacie są podpisane: Mathild Abba (Opatka Matylda) oraz Otto Dux (Książę Otto). Przedstawiona na krucyfiksie postać umęczonego Chrystusa jest również wykonana ze złotej blachy w technice trybowania. Wystający brzuch i asymetrycznie ułożona górna część korpusu mają analogię w krucyfiksie Gerona z katedry w Kolonii, co pozwala przyjąć, że krzyż został wykonany w Kolonii. Jako miejsce powstania brany jest pod uwagę także Trewir, ponieważ w tamtejszym warsztacie pracującym dla arcybiskupa Egberta powstała emaliowana plakieta fundacyjna. Możliwe jednak, że została ona połączona w krzyżem w innej miejscowości.

    Otton I Wielki (ur. 23 listopada 912, zm. 7 maja 973 w Memleben) – książę Saksonii 936–961, król niemiecki od 936 i cesarz rzymsko-niemiecki od 962, z dynastii Ludolfingów.Bazyliszek (gr. basiliskos, łac. regulus), czasem nazywany królem węży – mityczne stworzenie, pojawiające się w legendach, podaniach i bajkach wielu narodowości (także w Polsce).

    Pomiędzy stopami Chrystusa a plakietą fundacyjną znajduje się przedstawienie węża. Nawiązuje ono do wywyższenia węża miedzianego na pustyni (Lb 21,4-9). Według innej interpretacji jest tam przedstawiony bazyliszek, co stanowi nawiązanie do zapowiedzi triumfu Zbawiciela nad złem (Ps 91,13). Nad głową Chrystusa znajduje się druga plakieta z emalii, która w trzech rzędach zawiera inskrypcję: IHC NA / ZARENVS / REX IVDEOR (Jezus Nazarejczyk Król Żydowski).

    Lotar (ur. w 941, zm. 2 marca 986) – król zachodniofrankijski w latach 954-986, syn Ludwika IV Zamorskiego, z dynastii Karolingów francuskich.Katedra Najświętszej Maryi Panny i Świętych Kosmy i Damiana w Essen (niem. Essener Münster) – główna świątynia historycznego żeńskiego opactwa, od 1958 siedziba podlegającego arcybiskupstwu kolońskiemu rzymskokatolickiego biskupstwa Essen, które obejmuje swoim zasięgiem parafie na terenie Zagłębia Ruhry. Położona w najstarszej części miasta Essen katedra jest cennym dziełem architektury ottońskiej, wczesnoromańskiej i wczesnogotyckiej.

    Tylna część krzyża jest pokryta złoconą blachą miedzianą. Na zakończeniach ramion krzyża znajdują się symbole czterech ewangelistów, a na skrzyżowaniu Baranek Boży. Wszystkie te przedstawienia łączy drzewo życia.

    Symbolika i datowanie[]

    Kluczem do datowania zabytku jest odczytanie symboliki plakiety fundacyjnej. Są na niej przedstawieni Otto i Matylda w strojach dworskich, mimo że Matylda od 973 była opatką. Ten sposób przedstawienia miał zwrócić uwagę na jej pokrewieństwo z Ottonem. Zwraca także uwagę fakt, że książę nie ma insygniów władzy, takich jak miecz i włócznia. To także podkreśla, że obie postacie zostały pokazane jako rodzeństwo, a nie jako przedstawiciele władzy. Matylda odbiera z rąk brata krzyż. Otto trzyma go obiema rękoma z rozprostowanymi palcami, podczas gdy siostra odbiera go ściskając jedną ręką. Drugą dłonią czyni gest, interpretowany jako pozdrowienie lub gest przyjęcia. Równocześnie jej palce wskazują na Ukrzyżowanego, co jest uznawane za gest zgody.

    Skarbiec katedralny w Essen (niem. Domschatz) – zbiory średniowiecznej rzeźby i rzemiosła artystycznego, należące do najbogatszych tego typu zbiorów sztuki w Niemczech.Katedra Świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (niem. Kölner Dom, oficjalnie Hohe Domkirche St. Peter und Maria) – archikatedra, największy i najważniejszy kościół niemieckiej Kolonii. W latach 313 do 782 świątynia była siedzibą biskupstwa, od 795 do dziś arcybiskupstwa kolońskiego.

    Plakieta fundacyjna, szczególnie układ dłoni rodzeństwa, był wcześniej interpretowany jako przekazanie przez Ottona krzyża siostrze jako przedstawicielce opactwa, dla którego krzyż został przez niego ufundowany. To jednak nie tłumaczy w pełni sposobu ukazania obu postaci. Obecnie próbuje się odnosić treść plakiety do dziejów dynastii Ludolfingów. Zmarły 31 października 982 r. książę Otton był ostatnim męskim potomkiem cesarzowej Edyty, pierwszej żony cesarza Ottona I. Po śmierci brata dobra rodowe przejęła jego siostra. Jako ostatnia przedstawicielka tej gałęzi rodziny miała obowiązek zadbać o jej upamiętnienie. Plakieta symbolizuje zatem przejęcie przez Matyldę dziedzictwa po bezdzietnym Ottonie. Fundacja krucyfiksu nastąpiła zapewne niedługo po śmierci księcia w 983 lub 984, prawdopodobnie wraz z fundacją krzyża triumfalnego do kościoła św. Piotra i Aleksandra w Aschaffenburgu, gdzie Otto został pochowany. Malowana rama tego krzyża wykazuje podobieństwo z obramowaniem krzyża Ottona i Matyldy.

    31 października jest 304. (w latach przestępnych 305.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 61 dni.Ludolfingowie (niem. Liudolfinger) - dynastia władców Niemiec w latach 866-1024 i cesarzy, panujących w Świętym Cesarstwie Rzymskim w latach 962-1024.

    Bibliografia[]

  • Sauerländer Willibald, Rzeźba średniowieczna, Warszawa 1978.
  • Klaus Gereon Beuckers, Das Otto-Mathildenkreuz im Essener Münsterschatz. In: Herrschaft, Liturgie und Raum – Studien zur mittelalterlichen Geschichte des Frauenstifts Essen. Klartext Verlag, Essen 2002, ISBN 3-89861-133-7.
  • Klaus Gereon Beuckers und Ulrich Knapp, Farbiges Gold - Die ottonischen Kreuze in der Domschatzkammer Essen und ihre Emails, Domschatzkammer Essen 2006, ISBN 3-00-020039-8.
  • Emalia (dawniej: szmelc, smalc) – technika zdobienia wyrobów metalowych, najczęściej złotych lub miedzianych, za pomocą szklistych powłok składających się z mieszaniny sproszkowanych minerałów (piasek, kreda, glina) oraz topników (boraks) z dodatkiem pigmentów, stopionej w temperaturze ok. 800-900°C w specjalnym piecu.Krucyfiks Gerona – rzeźba z X wieku, znajdująca się w katedrze w Kolonii, stanowiąca najstarszy zachowany monumentalny krucyfiks zachodniorzymski.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Essen – miasto na prawach powiatu w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Düsseldorf. Pełni funkcję portu nad Ruhrą i nad Kanałem Ren-Herne. Essen jest dziewiątym pod względem liczby ludności miastem w Niemczech. Siedziba biskupstwa rzymskokatolickiego założonego w 1958 r. Od roku 1972 miasto uniwersyteckie. W roku 2010 Essen wraz z sąsiednimi miastami pod nazwą RUHR.2010 było Europejską Stolicą Kultury.
    Matylda (ur. 949, zm. 5 listopada 1011) – opatka klasztoru w Essen, córka księcia szwabskiego Ludolfa i jego żony Idy, wnuczka cesarza Ottona I z dynastii Ludolfingów.
    Edyta, Ædgyth (ur. 910, zm. 26 stycznia 946 w Magdeburgu) – córka króla Anglii Edwarda Starszego, żona króla Niemiec (i późniejszego cesarza) Ottona I Wielkiego.
    Trewir (niem. Trier; fr. Trèves; luks. Tréier; łac. Augusta Treverorum) – miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, siedziba gminy związkowej Trier-Land, port nad Mozelą. Miasto uniwersyteckie.
    Sztuka ottońska – umowna nazwa, jaką określa się działalność artystyczną na obszarze Świętego Cesarstwa Rzymskiego w latach ok. 950-1050. Sztuka ottońska włączana jest do okresu przedromańskiego i uważana za jeden z przejawów tzw. renesansu ottońskiego.
    Willibald Sauerländer (ur. 1924 w Bad Waldsee) - niemiecki historyk sztuki, specjalizujący się w sztuce średniowiecznej.

    Reklama