• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kriszana

    Przeczytaj także...
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
    Arad (węg i niem. Arad, łac. Aradinum) – miasto w zachodniej Rumunii, w regionie Kriszana, nad rzeką Mureş. Stolica okręgu Arad.
    Kriszana na mapie Rumunii
    Granica rumuńsko-węgierska dzieląca m.in. Kriszanę

    Kriszana (rum. Crișana, węg. Körösvidék, niem. Kreischgebiet) – kraina historyczna w zachodniej części Rumunii i wschodnich Węgrzech, niekiedy traktowana jako część Siedmiogrodu. Leży na terenie okręgów Bihor i Arad, mniejsze fragmenty na terenie okręgów Satu Mare, Sălaj i Hunedoara, a na Węgrzech na terenie komitatu Békés oraz komitatu Hajdú-Bihar. Główne miasta to Oradea, Arad i Salonta w Rumunii oraz Gyula, Debreczyn i Békéscsaba na Węgrzech. W Rumunii zamieszkuje ją oprócz Rumunów liczna mniejszość węgierska.

    Bihor (węg. Bihar) – okręg w Rumunii, obejmujący północną część Kriszany, ze stolicą w mieście Oradea. Znajduje się w regionie północno-zachodnim i graniczy z Węgrami oraz z okręgami Satu Mare, Sǎlaj, Kluż, Alba i Arad.Arpadowie (rzadziej Arpadzi, czasem: dynastia Arpadowiczów) – dynastia książąt (889-1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.

    Historia[]

    W X wieku na ziemiach tych istniało niewielkie państewko, wkrótce opanowane przez Arpadów – odtąd Kriszana pozostawała pod władaniem węgierskim. W XVI wieku Kriszana została przyłączona do Księstwa Siedmiogrodzkiego (jako jednak formalnie osobna jego część, nazywana Partium – od łacińskiego słowa "część", w znaczeniu części Węgier oderwanej od Królestwa Węgier), w którego granicach pozostawała do 1664 roku, kiedy wcielona została bezpośrednio do Turcji. W 1699 roku dostała się pod panowanie Habsburgów, początkowo ponownie w granicach Siedmiogrodu, wkrótce potem na powrót bezpośrednio w granicach Królestwa Węgier. Na mocy traktatu z Trianon w 1920 roku większość Kriszany została przyłączona do Rumunii. W czasie II wojny światowej na mocy drugiego arbitrażu wiedeńskiego większa część Kriszany przez pewien czas znajdowała się ponownie w granicach Węgier. Po wojnie powrócono do granic sprzed 1940 roku.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Rumuni (rum. români, dawniej rumâni) – liczący ok. 23,5 mln osób naród wschodnioromański zamieszkujący przede wszystkim Rumunię. W większości posługują się językiem rumuńskim. Duża diaspora, głównie w Hiszpanii, USA, we Włoszech i na Ukrainie.

    Przypisy

    Gyula (rum. Giula, niem. Julau, serb. Ðula) – miasto w południowo-wschodnich Węgrzech, w komitacie Békés, na Wielkiej Nizinie Węgierskiej, nad rzeką Biały Keresz, w pobliżu granicy z Rumunią. Liczy 31 928 mieszkańców (I 2011 r.).Drugi arbitraż wiedeński – traktat zawarty 30 sierpnia 1940, w wyniku którego Niemcy i Włochy przyznały Węgrom północną część Siedmiogrodu oraz fragmenty Marmaroszu i Kriszany o powierzchni 43 104 km², należące do Węgier do 1918/1920 roku i zamieszkane przez 2,5 mln osób. Arbitraż postanowił też o przekazaniu Bułgarii południowej Dobrudży potwierdzonym układem rumuńsko-bułgarskim w Krajowej zawartym 7 września 1940 r.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Partium albo Részek to łacińska i węgierska nazwa regionu położonego na północny zachód od Siedmiogrodu. Dzisiaj używana często jako określenie tej części Kriszany, która po traktacie trianońskim wciąż należy do Węgier.
    Békéscsaba – miasto (64,1 tys. mieszkańców - I 2011 r.) na Węgrzech, położone w południowo-wschodniej części Wielkiej Niziny Węgierskiej. Stolica komitatu Békés.
    Kraina historyczna – region rozwijający się od setek lub tysięcy lat, obejmujący obszary powiązane wspólną historią i kulturą, niekiedy także więzami gospodarczymi. Bardzo często podział kraju na krainy historyczne staje się podstawą wydzielenia współczesnych jednostek podziału administracyjnego.
    Békés – jeden z komitatów współczesnych Węgier. Na północy graniczy z komitatem Hajdú-Bihar, od zachodu z komitatami Jász-Nagykun-Szolnok i Csongrád, od południa i wschodu z Rumunią. Komitat wchodzi w skład regionu unijnego "Południowa Nizina Węgierska" (Dél-Alföld).
    Traktat w Trianon – podpisany 4 czerwca 1920 w pałacu Grand Trianon w Wersalu traktat pokojowy między Węgrami a państwami Ententy: USA (które go nigdy nie ratyfikowały), Wielką Brytanią, Francją, Włochami, Rumunią, Królestwem SHS (późniejsza Jugosławia), Czechosłowacją i Polską.
    Salonta (węg. Nagyszalonta) – miasto i gmina w Rumunii, w okręgu Bihor. Liczy 18 137 mieszkańców, ponad połowa z nich to Węgrzy. Pierwsze wzmianki o mieście pojawiły się w 1214 roku. Merem Salonty jest od 2000 László Török z Unii Węgierskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.046 sek.