• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kreodonty



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Zofia Kielan-Jaworowska (ur. 25 kwietnia 1925 w Sokołowie Podlaskim) – polska paleobiolog, emerytowana profesor w Instytucie Paleobiologii PAN w Warszawie.Cimolesta – rząd lub takson o randze wyższej od rzędu ssaków żyworodnych z grupy Eutheria. W zależności od przyjmowanej klasyfikacji żyły od późnej kredy do wczesnego miocenu, lub też żyją do dziś (jeśli należą do nich łuskowce – patrz niżej).

    Kreodonty, pradrapieżne, pramięsożerne (†Creodonta) – rząd kopalnych ssaków drapieżnych różnej wielkości. Pierwsze kreodonty przypominały ssaki owadożerne. U późniejszych rozwinęły się łamacze, ale w odmiennej formie niż u ssaków drapieżnych (Carnivora).

    Pojawiły się w paleocenie, zaczęły wymierać w oligocenie, nieliczne dotrwały do miocenu.

    Zęby trzonowe (łac. dentes molares) – rodzaj zębów występujących u ssaków, w tym człowieka – w uzębieniu stałym. Położone są najbardziej z tyłu ze wszystkich zębów jamy ustnej. Górne i dolne zęby trzonowe różnią się znacznie. Posiadają 2 lub 3 korzenie i wiele guzków. Ostatni trzonowiec, często niewystępujący i bardzo zmienny, to tzw. ząb mądrości.Psowate (Canidae) – rodzina lądowych ssaków drapieżnych (Carnivora) obejmująca między innymi psy, wilki, lisy, kojoty i szakale – łącznie ponad 30 współcześnie żyjących gatunków rozprzestrzenionych na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. W Polsce występuje wilk szary (Canis lupus), lis pospolity (Vulpes vulpes) i jenot (Nyctereutes procyonoides) – introdukowany w 1955. Udomowioną formą wilka jest pies domowy, który od tysięcy lat towarzyszy ludziom jako zwierzę użytkowe, a także domowe. W zapisie kopalnym Canidae znane są od eocenu.

    Była to ważna grupa drapieżników żyjących 55–33 milionów lat temu w Afryce, Europie, Azji i Ameryce Północnej. W oligoceńskiej Afryce była to dominująca grupa drapieżników. Rywalizowały z grupą Mesonychia, a także entelodontami, które przeżyły na przełomie oligocenu i miocenu, by w końcu ustąpić właściwym drapieżnym (Carnivora). Ostatni rodzaj, Dissopsalis, wyginął 8 milionów lat temu, po czym wszystkie ich nisze ekologiczne zostały zajęte przez przedstawicieli Carnivora.

    Łasicowate, kunowate (Mustelidae) – najliczniejsza w gatunki rodzina ssaków z rzędu drapieżnych obejmująca zwierzęta małe lub średniej wielkości, o wysmukłym ciele i krótkich nogach, doskonale przystosowane do drapieżnego trybu życia w różnych środowiskach. Zalicza się do niej około 60 gatunków, w tym łasice, kuny, wydry, norki i borsuki. Łasicowate są blisko spokrewnione z pandami, skunksami i szopami, z którymi są wspólnie zaliczane do drapieżnych ssaków łasicokształtnych (Musteloidea). Są bardzo sprawnymi i wytrwałymi łowcami. Niektóre są hodowane dla futra lub oswajane i trzymane jako zwierzęta domowe. W zapisie kopalnym łasicowate są znane od oligocenu. Analiza zasięgu występowania sugeruje, że współcześnie żyjące łasicowate wywodzą się z Eurazji, a następnie skolonizowały Afrykę, Amerykę Północną i Południową.Mesonychidae ("średnie szpony") – wymarła rodzina z rzędu Mesonychia. Zaliczane są do niej średniej wielkości i duże mięsożerne ssaki, najbliższymi żyjącymi ich krewnymi prawdopodobnie są parzystokopyne.

    Historia klasyfikacji[ | edytuj kod]

    Kreodonty zostały wyróżnione w 1875 roku przez Edwarda Drinkera Cope’a; Cope sklasyfikował Creodonta jako podrząd w obrębie Insectivora. Od czasu wyróżnienia tej grupy różni autorzy zaliczali do niej lub wykluczali z niej różne ssaki, z których nie wszystkie są obecnie uznawane za blisko spokrewnione. Cope (1875) zaliczał do Creodonta rodzaje Ambloctonus, Oxyaena, Palaeonictis (obecnie zaliczane do Oxyaenidae), Stypolophus , Pterodon (Hyaenodontidae) i Didymictis (przedstawiciela spokrewnionej z Carnivora rodziny Viverravidae); za możliwych przedstawicieli tej grupy uznał też rodzaje Synoplotherium (obecnie zaliczany do rodziny Mesonychidae) i Diacodon (zaliczany do Erinaceomorpha lub do Leptictidae). Ponadto według Cope’a do kreodontów należały też eoceńskie mięsożerne ssaki z Wyoming, które według Othniela Marsha były przedstawicielami Carnivora spokrewnionymi z łaszowatymi; Cope nie sprecyzował, do jakich ssaków odnosiła się ta uwaga, jednak według Williama Matthew (1909) chodzi tu o rodzaje Viverravus (Viverravidae), Limnocyon (Hyaenodontidae) i Harpalodon (młodszy synonim rodzaju Miacis z rodziny Miacidae).

    Tenrekowate, kretojeże (Tenrecidae) – rodzina ssaków z podrzędu tenrekokształtnych (Tenrecomorpha) w rzędzie afrosorkowców (Afrosoricida).George Gaylord Simpson (ur. 16 czerwca 1902, zm. 6 października 1984) — amerykański paleontolog, specjalista od wymarłych ssaków oraz ich wędrówek między kontynentami.

    W 1880 roku Cope zaliczał do Creodonta już pięć rodzin: Oxyaenidae, Amblyctonidae (obecnie uznawana za młodszy synonim Oxyaenidae), Miacidae, Arctocyonidae i Mesonychidae. W roku 1883 Cope wydzielił Creodonta z Insectivora, klasyfikując obie te grupy jako podrzędy w obrębie wyróżnianego przez niego rzędu Bunotheria (obecnie nie jest wyróżniany ze względu na jego polifiletyzm). Jako cechy łączące przedstawicieli kreodontów Cope wskazał wówczas obecność trzech lub dwóch guzków na górnych zębach trzonowych, siekacze, które nie cechowały się stałym wzrostem oraz paluch, który nie był przeciwstawny do pozostałych palców. Cechy te są obecne o wielu grup ssaków, nie uznawanych obecnie za blisko spokrewnione; Cope (1883) zaliczył do kreodontów te same rodziny, co w 1880 roku (z wyjątkiem Arctocyonidae, przeniesionych przez niego do Insectivora), a dodatkowo także rodzinę Centetidae (= Leptictidae), Esthonychidae (obecnie zaliczane do tilodontów), kretowate i złotokrety. Rok później Cope włączył też do Creodonta rodzinę Mythomyidae (obecnie uznawana za młodszy synonim podrodziny wodnic w obrębie rodziny tenrekowatych) oraz rodzinę Hyaenodontidae. Cope uważał Creodonta za prawdopodobnych przodków Carnivora i być może także Insectivora.

    Złotokrety (Chrysochloridae) – rodzina małych, afrykańskich ssaków z rzędu Afrosoricida, do niedawna zaliczana do rzędu owadożernych (Insectivora). Prowadzą tryb życia podobny do kretowatych (Talpidae) i kretów workowatych (Notoryctidae). W zapisie kopalnym są znane z pokładów miocenu.Łaszowate, łasze (Viverridae) – rodzina ssaków z rzędu drapieżnych, występująca głównie w leśnych ekosystemach południowej i południowo-wschodniej Azji, w Afryce i w południowo-zachodniej Europie, głównie poprzez lasy tropikalne, aż do RPA. Genetta servalina zamieszkuje wyspę Zanzibar. Spokrewnione z łaszowatymi gatunki z rodziny Eupleridae występują na Madagaskarze, a Nandiniidae w Afryce. Łaszowate są blisko spokrewnione z hienowatymi, mangustowatymi i kotowatymi.

    Scott (1892) zaliczał do Creodonta Miacidae, wydzieloną z Oxyaenidae rodzinę Palaeonictidae, rodzinę Hyaenodontidae (w jego klasyfikacji synonim Oxyaenidae) i wydzieloną z niej rodzinę Proviverridae, Mesonychidae i wydzieloną z niej rodzinę Triisodontidae, a także nową rodzinę Oxyclaenidae (do której, poza rodzajami zaliczanymi do niej obecnie, zaliczał też rodzaj Loxolophus, obecnie zaliczany do Arctocyonidae, oraz Pentacodon, obecnie zaliczany do Pantolestidae). Matthew (1909) zaliczał do kreodontów już tylko rodziny Hyaenodontidae, Oxyaenidae, Miacidae, Arctocyonidae i Mesonychidae; za możliwych przedstawicieli Creodonta uznał ponadto rodzinę Oxyclaenidae (do której zaliczał też rodzaj Deltatherium, obecnie zaliczany do tilodontów). Matthew uznał tak rozumiane kreodonty, a w ich obrębie zwłaszcza Miacidae, za bliskich krewnych współczesnych ssaków drapieżnych, sklasyfikował też Creodonta jako podrząd w obrębie Carnivora.

    William Diller Matthew (ur. 19 lutego 1871 w Saint John, zm. 24 września 1930 w Berkeley) – amerykański zoogeograf i paleontolog specjalizujący się w paleontologii kręgowców.Takson monofiletyczny – takson, który obejmuje wszystkich potomków wspólnego przodka, znanego lub hipotetycznego. Przykładami są ssaki lub gąbki.

    Późniejsi autorzy stopniowo wykluczali kolejne z wyżej wymienionych rodzin z Creodonta. Simpson (1945) nie zaliczał już do kreodontów rodziny Miacidae; autor ten w dalszym ciągu zaliczał jednak do Creodonta pozostałe rodziny włączane do tej grupy przez Matthew, w dalszym ciągu też klasyfikował kreodonty jako podrząd w obrębie Carnivora. Leigh Van Valen (1966) stwierdził, że rodziny Arctocyonidae i Mesonychidae nie są blisko spokrewnione z rodzinami Hyaenodontidae i Oxyaenidae; jednocześnie jednak autor postulował by w ogóle przestać wyróżniać Creodonta ze względu na prawdopodobny polifiletyzm tej grupy i zaliczył rodziny Hyaenodontidae i Oxyaenidae, wraz z rodzinami Palaeoryctidae (do której Van Valen zaliczał też taksony obecnie zaliczane do rodzin Cimolestidae, Deltatheridiidae i Micropternodontidae) i Didymoconidae do nowego rzędu Deltatheridia. Nie uznawał też za potwierdzone szczególnie bliskiego pokrewieństwa przedstawicieli tego rzędu z Carnivora. W późniejszej publikacji Van Valen dodatkowo zaliczył do Deltatheridia rodziny tenrekowatych, almikowatych i złotokretów. Percy Butler i Zofia Kielan-Jaworowska (1973) stwierdzili jednak, że Deltatheridium był przedstawicielem kladu Theria o niepewnej pozycji filogenetycznej, mogącym być wczesnym przedstawicielem grupy Metatheria (obejmującej torbacze) lub Eutheria (obejmującej łożyskowce); zdaniem autorów nie ma dowodów na jego bliskie pokrewieństwo z innymi ssakami zaliczonymi przez Van Valena do Deltatheridia. Obecnie Deltatheridium jest zaliczane do Metatheria. Malcolm McKenna (1975) w swojej klasyfikacji ssaków zamiast Deltatheridia wyróżnił rząd Creodonta, do którego zaliczał już tylko grupy Hyaenodontoidea i Oxyaenoidea, i który wraz z drapieżnymi zaliczał do nadrzędu Ferae; Palaeoryctidae i Cimolestidae McKenna włączył do nowego rzędu Cimolesta. Savage (1977) zaliczył do Creodonta jedną nadrodzinę Oxyaenoidea obejmującą tylko dwie rodziny: Hyaenodontidae i Oxyaenidae.

    Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.Erinaceomorpha – rząd ssaków łożyskowych zaliczanych w tradycyjnej klasyfikacji biologicznej do owadożernych (Insectivora), a w kladystyce do Laurasiatheria.

    W znaczeniu zaproponowanym przez McKennę i Savage'a Creodonta są wyróżniane przez część autorów do dziś. Pozostaje jednak sporne, czy grupa ta jest monofiletyczna oraz jaką pozycję filogenetyczną zajmuje w obrębie Eutheria i czy faktycznie wszyscy lub przynajmniej część jej przedstawicieli jest blisko spokrewniona z Carnivora. Niektórzy autorzy wskazują na podobieństwa w budowie szkieletu łączące Hyaenodontidae z Oxyaenidae oraz Creodonta z Carnivora, inni jednak kwestionują ich znaczenie, wskazując, że cechy te występują też innych ssaków z grupy Eutheria lub że nie występują one u wszystkich drapieżnych i kreodontów. Zarówno u kreodontów, jak i u drapieżnych występują łamacze, jednak u drapieżnych łamaczami są tylko: czwarty górny ząb przedtrzonowy i pierwszy dolny ząb trzonowy, podczas gdy u kreodontów łamaczami są także pierwszy górny i drugi dolny ząb trzonowy, a u Hyaenodontidae (poza przedstawicielami podrodziny Limnocyoninae) – jeszcze dodatkowo drugi górny i trzeci dolny ząb trzonowy; u Oxyaenidae i Limnocyoninae najbardziej rozwiniętymi łamaczami były te wykształcone z pierwszego górnego i drugiego dolnego zęba trzonowego, u pozostałych przedstawicieli Hyaenodontidae – te wykształcone z drugiego górnego i trzeciego dolnego zęba trzonowego. Te różnice mogą dowodzić, że łamacze drapieżnych i kreodontów nie są homologiczne, a ich występowanie u przedstawicieli obu grup jest tylko rezultatem konwergencji.

    Hyaenodon − rodzaj wymarłego ssaka z rzędu kreodontów (Creodonta). Przedstawiciele tego rodzaju zamieszkiwali tereny Europy, Azji i Ameryki Północnej. Hyaenodon pojawił się w środkowym eocenie i wymarł ostatecznie pod koniec oligocenu.Miocen – najstarsza epoka neogenu. Epoka wielkich przemian geologicznych skorupy ziemskiej. Wypiętrzenie nowych łańcuchów górskich zmieniło cyrkulację powietrza w atmosferze i wód w morzach. Trwał od 23,03 mln do 5,333 mln lat temu.

    Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Spaulding, O’Leary i Gatesy’ego (2009), uwzględniająca cztery kreodonty (Hyaenodon, Sinopa i Thinocyon z rodziny Hyaenodontidae oraz Patriofelis z rodziny Oxyaenidae) wykazała monofiletyzm Creodonta oraz bliskie pokrewieństwo tej grupy z Carnivora – z analizy tej wynika bowiem, że kreodonty i drapieżne są taksonami siostrzanymi; analiza nie potwierdziła natomiast monofiletycznego charakteru rodziny Hyaenodontidae. W późniejszej analizie filogenetycznej O'Leary i współpracowników (2013) uwzględniono tylko jednego kreodonta – gatunek Sinopa rapax; z analizy wynikło, że był on taksonem siostrzanym do kladu obejmującego Carnivora i gatunki z rodzaju Vulpavus. Natomiast analiza Morlo, Gunnella i Polly’ego (2009) wykazała polifiletyzm kreodontów; według tej analizy taksony tradycyjnie zaliczane do Creodonta należały do trzech bliżej niespokrewnionych grup ssaków. Autorzy zakładający polifiletyzm kreodontów nie wyróżniają tej grupy, proponując zamiast niej wyróżnianie dwóch odrębnych grup Hyaenodontida i Oxyaenodonta.

    Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.Konwergencja (łac. convergere, zbierać się, upodabniać się) – w biologii proces powstawania morfologicznie i funkcjonalnie podobnych cech (czyli analogicznych) w grupach organizmów odlegle spokrewnionych (niezależnie w różnych liniach ewolucyjnych), odrębnych dla tych grup cech pierwotnych, w odpowiedzi na podobne lub takie same wymagania środowiskowe, np. podobny typ pokarmu, wymagania lokomocyjne. Źródłem konwergencji jest występowanie tych samych czynników doboru naturalnego wpływających na proces ewolucji różnych populacji. Przykładem mogą być ryby i walenie, które żyjąc w środowisku wodnym rozwinęły podobnie opływowe kształty ciała, napędową płetwę ogonową i sterujące płetwy przednie. Dobrym przykładem jest też zewnętrzne podobieństwo rekinów, ichtiozaurów i delfinów lub jaszczurek i płazów ogoniastych. Innego przykładu dostarcza porównanie skrzydeł niespokrewnionych ewolucyjnie organizmów jak np. ptaków i owadów. Nierzadko mówi się też o narządach analogicznych, które u różnych organizmów pełnią podobne funkcje.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Ssaki niższe (Metatheria) – infragromada ssaków żyworodnych, do której zaliczane są torbacze (Marsupialia) oraz spokrewnione z nimi taksony kopalne. Nazwa Metatheria została wprowadzona w 1880 przez T. H. Huxleya.
    Azja (gr. Ἀσία Asía, łac. Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).
    Owadożerne – niewielkie ssaki łożyskowe o prymitywnej budowie, żywiące się głównie owadami. Zasiedlają licznie wszystkie kontynenty z wyjątkiem Australii i Antarktydy. Prowadzą podziemny lub naziemny tryb życia.
    Edward Drinker Cope (ur. 28 lipca 1840 w Filadelfii, zm. 12 kwietnia 1897 tamże) – amerykański paleontolog, zoolog i ewolucjonista.
    Terminem homologia (gr. homólogos – zgodny) w biologii określa się wspólne ewolucyjne pochodzenie struktur organizmów z różnych grup taksonomicznych, istotne podobieństwo organów lub ich części (nawet genów), a u zwierząt także podobieństwo sposobów zachowania się (homologie behawioralne), wynikające z odziedziczenia po wspólnym przodku. Pojęcie homologii w biologii porównawczej wprowadził w połowie XIX wieku Richard Owen, a dla potrzeb biologii ewolucyjnej przedefiniował Karl Gegenbaur w roku 1870. Zasady homologii i analogii narządów stanowią podstawowe kryteria w anatomii porównawczej.
    Dissopsalis – rodzaj wymarłego mięsożernego ssaka z rzędu pradrapieżnych. Jest to ostatni znany rodzaj należący do tego rzędu. Żył on obok swego krewnego o nazwie łacińskiej Hyaenodon weilini, także występującego w mioceńskich Chinach, ale ten gatunek hienodonta nie przetrwał do końca miocenu, jak Dissopsalis.
    Miacis – rodzaj ssaków z rzędu drapieżnych (Carnivora) i rodziny Miacidae. Żył od wczesnego do późnego eocenu (iprez – lutet) na terenie Ameryki Północnej i Europy. Według Gingericha (1983) z Miacis zsynonimizowany powinien zostać Xinuictis tenius Zheng et al., 1975 – co wpłynęłoby na zwiększenie zasięgu występowania rodzaju o Chiny – jednak Heinrich, Strait i Houde (2008) uznają Xinuictis za odrębny rodzaj. Według Heinricha i współpracowników, a także Gingericha, Miacis jest bazalnym przedstawicielem Miacidae, niemającym cech charakterystycznych dla bardziej zaawansowanych ewolucyjnie członków tej rodziny. Stwierdzają także, podobnie jak Gingerich, iż Miacis jest prawdopodobnie rodzajem parafiletycznym.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.048 sek.