• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Krakowiacy i Górale

    Przeczytaj także...
    Fryderyk Franciszek Chopin (ur. 22 lutego lub 1 marca 1810 roku w Żelazowej Woli, zm. 17 października 1849 roku w Paryżu) – polski kompozytor i pianista. Od roku 1830 zamieszkały we Francji.Nowa Huta – historyczna, wschodnia część obszaru Krakowa. Zaprojektowane i zbudowane od podstaw miasto, którego budowę rozpoczęto w 1949 roku. W latach 1949–1951 samodzielne, od 1 stycznia 1951 włączone do Krakowa jako jedna z jego dzielnic.
    Don Giovanni, pełny tytuł: Il dissoluto punito ossia il Don Giovanni (Rozpustnik ukarany, czyli Don Giovanni) - opera w dwóch aktach Wolfganga Amadeusza Mozarta z librettem Lorenzo da Ponte na podstawie sztuki Moliera Don Juan. Premiera odbyła się 29 października 1787 w Pradze, natomiast premiera zmienionej nieco przez Mozarta wersji miała miejsce w Wiedniu 7 maja 1788 roku. Opera należy do gatunku dramma giocoso, czyli dramatu zawierającego elementy komiczne i nadnaturalne. Sam Mozart określił ją w manuskrypcie jako opera buffa.
    Scena z opery Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale. Teatr Wojska Polskiego w Łodzi w 1946 roku pod dyrekcja Leona Schillera

    Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Góralewodewil z muzyką Jana Stefaniego do libretta Wojciecha Bogusławskiego, wystawiony w niedzielę 1 marca 1794 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie. Uważany za pierwszą operę narodową.

    Teatr Ludowy – krakowski teatr, znajdujący się w Nowej Hucie na osiedlu Teatralnym 34, działający od 3 grudnia 1955 roku.Moralitet – gatunek dramatyczny, o tematyce religijnej, ukształtowany w XIV wieku na północy Europy. Moralitety ukazywały dzieje jednostkowego bohatera, wybierającego pomiędzy złem a dobrem, potępieniem a zbawieniem.

    Miejscem akcji są zachowane do dziś młyn i karczma obok klasztoru oo. cystersów w Mogile. W czasach gdy W. Bogusławski uczył się w Szkołach Nowodworskich w Mogile, dwa razy do roku odbywał się odpust, na który licznie przybywali zarówno mieszkańcy okolic Krakowa, jak i górale. Miejsce to mógł znać W. Bogusławski także dlatego, że Mogiła leżała na drodze do Kościelnik, gdzie w tym czasie mieszkali jego krewni ze strony matki, Linowscy. Obecnie obie te miejscowości znajdują się na terenie Nowej Huty, gdzie o W. Bogusławskim i jego wodewilu przypomina pomnik przy ul. W. Sieroszewskiego, Teatr Ludowy im. W. Bogusławskiego, osiedla Krakowiaków i Górali oraz ul. Bardosa.

    Wojciech Romuald Bogusławski herbu Świnka, pseud. i krypt.: Autor "Fraskatanki", Autor "Mieszczek modnych", Autor "Ślubu modnego", R. W... B... (ur. 9 kwietnia 1757 w Glinnie, zm. 23 lipca 1829 w Warszawie) – polski aktor, śpiewak operowy, reżyser, pisarz, dramatopisarz, tłumacz; propagator ideologii oświecenia, mason; dyrektor Teatru Narodowego w Warszawie i założyciel teatru w Kaliszu; ojciec teatru polskiego; teoretyk i historyk teatru, ojciec Stanisława.Teatr Wielki — Opera Narodowa w Warszawie – budynek zlokalizowany przy placu Teatralnym w Warszawie, będący siedzibą Opery Narodowej. W Salach Redutowych mieści się Muzeum Teatralne oraz dwie spośród trzech scen Teatru Narodowego.

    Premiera opery odbyła się na cztery tygodnie przed przysięgą Kościuszki. Zebrała elity Polski przed trzecim rozbiorem – oficerów rosyjskich, polskich, szlachtę i bogatych mieszczan, a także magnatów i innych możnych. Dekoracje przygotował Antoni Smuglewicz. Oprócz znanych śpiewaków Teatru Narodowego w operze śpiewał sam Wojciech Bogusławski.

    Topos (gr. tópos koinós miejsce wspólne) – powtarzający się motyw, który często występuje w obrębie literatury i sztuki danej kultury, cywilizacji. Wskazuje na jedność kulturową danego kontynentu czy na istnienie pierwotnych wzorców myślenia człowieka.Stanisław Moniuszko herbu Krzywda (ur. 5 maja 1819 w Ubielu, zm. 4 czerwca 1872 w Warszawie) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista; autor ok. 268 pieśni, operetek, baletów i oper. Do jego najsłynniejszych dzieł należą opery: Halka, Straszny dwór i Paria.

    Libretto do opery opiera się na typowych założeniach opery późnoklasycystycznej (jak w Czarodziejskim flecie Mozarta, Szarlatanie Kurpińskiego). Wodewil zaginął i został odnaleziony dopiero w 1929 roku przez Leona Schillera. Ten nazwał go „polską operą narodową”. Biorąc pod uwagę napiętą sytuację polityczną przed trzecim rozbiorem Polski, tekst jawi się współczesnym znawcom teatru jako mistrzostwo aluzji. W libretcie pojawiają się moralitety, które skrywają typowe elementy niepodległościowe. Na przykład Wawrzyniec w partii mówionej powiada:

    Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi – najstarszy łódzki teatr, kontynuator tradycji najstarszej stałej sceny w mieście uruchomionej 6 października 1888 z inicjatywy Łucjana Kościeleckiego przy ul. Piotrkowskiej.1 marca jest 60. (w latach przestępnych 61.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 305 dni. W starożytnym Rzymie był to pierwszy dzień w roku.

    „Zyjcie swobodnie, – mnózcie się płodnie,
    Obyście wase widzieli prawnuki,
    Obyście od dzisiejsej psewrotnej nauki
    Dalecy – poćciwe mogli wydać plemię.
    Uprawiajcie w pocie coła wasą ziemię,
    Ona jest matką wasą, ona was wyzywi;
    Nie bądźcie z nikim fałsywi,
    Kochajcie zawse bliźniego,
    Nie odpychajcie od dzwi ubogiego.
    Podzielcie się chudobą s potsebnym sąsiadem,
    I zyjcie dobrych ludzi psykładem,
    A Bóg widząc Was godnych udzieli Wam dni swobodnych”

    Leon Schiller, właściwie Leon Schiller de Schildenfeld (ur. 14 marca 1887 w Krakowie, zm. 25 marca 1954 w Warszawie) – polski reżyser, krytyk i teoretyk teatralny, autor scenariuszy teatralnych i radiowych, kompozytor i pieśniarz polski pochodzenia austriackiego, poseł na Sejm Ustawodawczy z ramienia PPR, potem PZPR.Domenico Cimarosa (ur. 17 grudnia 1749 w Aversa, zm. 11 stycznia 1801 w Wenecji) – włoski kompozytor okresu klasycyzmu.

    Nie ma wątpliwości, że zdanie to mogło dodać otuchy wielu Polakom w okresie zaborów. Poza tym w partiach chóralnych występują nieprzypadkowo słowa „Wolność” i „Całość”. „Niepodległość”, jako słowo zakazane, można bez wątpienia odnaleźć przy odpowiednim rozumieniu Swobody. Pojawia się topos „słowiańskiej gościnności” i szlacheckiego „umiłowania poprzestawania na małym” (szczególnie w moralitetowej arii „Nie ci nam dają, którzy są bogaci”).

    Antoni Smuglewicz (ur. 1740 w Warszawie, zm. 1810 w Wilnie), polski malarz teatralny i dekorator wnętrz; syn Łukasza, brat Franciszka.Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko herbu Roch III (ur. 4 lutego 1746 w Mereczowszczyźnie, zm. 15 października 1817 w Solurze) – polski i amerykański generał, inżynier fortyfikator, uczestnik wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775–1783), przywódca powstania przeciw Rosji i Prusom w Rzeczypospolitej, Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w insurekcji 1794.

    Sprawa cudu zaczerpnięta została prawdopodownie ze sztuki Der Bettelstudent, oder das Donnerwetter Paula Weidmanna. Wreszcie wątki miłosne przypominają Don Giovanniego Mozarta.

    Wodewil otwiera uwertura. Partie muzyczne, szczególnie z drugiego aktu, bardzo przypominają rozwiązania muzyczne Mozarta i Antonio Salieriego. Innowacją jest oczywiście muzyka ludowa tworząca nowy wymiar opery klasycystycznej przed romantyzmem. Aria Doroty – Rzadko to bywa na świecie – jest polonezem. Potem pojawia się słynny krakowiak Oj da da da, tańcujmy wesoło, przenoszący typowo ludową wersję krakowiaka do klasycystycznego dzieła operowego. Następnie słynna śpiewka Raz na pniu między drzewami to element czysto sentymentalny. Podobna śpiewka przypominać może Là ci darem la mano albo partie z Bastiana i Bastienne.

    Wolfgang Amadeusz Mozart (ur. 27 stycznia 1756 w Salzburgu, zm. 5 grudnia 1791 w Wiedniu) – kompozytor i wirtuoz gry na instrumentach klawiszowych. Razem z Haydnem i Beethovenem zaliczany do klasyków wiedeńskich.Czarodziejski flet (Die Zauberflöte, KV 620) – dwuaktowa opera (a ściślej: singspiel) z librettem autorstwa Emanuela Schikanedera i muzyką skomponowaną przez Wolfganga Amadeusza Mozarta.

    Basia

    „Ras na pniu między dębami
    Siedziały w paze turkawki,
    Nie wiem, dla jakiej zabawki,
    Tsepotały sią sksydłami.
    Patsąc na to ich rusanie,
    Taka mnie lubość psejena,
    Zem słodko Stasia ścisnena.
    J stąd wsceno się kochanie.”

    W pierwszym akcie pojawia się też polka i mazurek góralski. Akt drugi zawiera partie silnie nawiązujące do muzyki Mozarta, opery komicznej i opery buffa Cimarosy. Kompozytor rozwija jednak własny styl, oparty między innymi na konceptualnym traktowaniu partii muzycznych. Aria Basi „Jestem dobra jak baranek” podzielona jest na część „dobrą”, łagodną, typowo mozartowską, i część żywą, „złą”, szybką.

    Jan Nepomucen Kamiński herbu Topór, krypt.: i. n. k.; i-n-k; i... n... k...; J. N. K.; J. N. Kam., (ur. 27 października 1777 w Kutkorzu koło Lwowa, zm. 5 stycznia 1855 we Lwowie) – polski reżyser, aktor, dramatopisarz, tłumacz, poeta, redaktor, autor pism filozoficznych i językoznawczych, dyrektor teatru polskiego we Lwowie, nazywany Ojcem galicyjskiej sceny polskiej.Warszawa; miasto stołeczne Warszawa, w skrócie m.st. Warszawa – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Nizinie Środkowomazowieckiej, na Mazowszu, nad Wisłą. Od 2002 r. miasto stołeczne Warszawa jest gminą miejską mającą status miasta na prawach powiatu.

    Syntetyczność i chłonność tego wodewilu określa jego wysoki poziom. Kompozytor łączy muzyczny styl klasyczny z polską muzyką ludową, wprowadza uderzające zróżnicowanie tańców narodowych (polonez, krakowiak, czeska polka, mazur góralski i marsz), rozwija polski styl rozwiązań muzycznych, później obecnych jeszcze nawet w utworach Chopina i Moniuszki. Chłonność libretta, aluzyjność, komediowe wątki miłosne, komediowy wręcz wątek walki Krakowiaków z Góralami ukazują strukturę społeczeństwa przed trzecim rozbiorem, kiedy opera pełniła bez wątpienia ważne funkcje propagandowe i kulturalne.

    Jan Stefani (ur. 1746 w Pradze, zm. 24 lutego 1829 w Warszawie) – polski kompozytor, skrzypek i dyrygent Opery Narodowej, wolnomularz.Karol Kazimierz Kurpiński (ochrzczony 6 marca 1785 w Włoszakowicach, zm. 18 września 1857 w Warszawie) – polski kompozytor, przedstawiciel późnego klasycyzmu, dyrygent i pedagog.

    Do tego samego libretta, zaadaptowanego przez Jana Kamińskiego, muzykę napisał Karol Kurpiński, zmieniając nazwę na Zabobon, czyli Krakowiacy i Górale (też: Nowe Krakowiaki).

    Przypisy

    1. Po raz pierwszy w 1794 r. wystawiona jako Cud, czyli Krakowiacy i Górale; słowo mniemany dodane w 1796 r. Spotyka się też oboczność Krakowiacy-Krakowiaki.
    2. R. Dzieszyński, J.L. Franczyk, Encyklopedia Nowej Huty, Kraków 2006 s.: 14, 113.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Antonio Salieri (ur. 18 sierpnia 1750 w Legnano, zm. 7 maja 1825 w Wiedniu) – włosko-austriacki kompozytor, kapelmistrz i pedagog muzyczny urodzony w Republice Weneckiej, który jednak całe swe dorosłe życie spędził w Wiedniu jako poddany dynastii Habsburgów.
    Kościelniki – dawna wieś podkrakowska (teraz osiedle Krakowa), zlokalizowana w dolinie Potoku Kościelnickiego, około 20 km na wschód od centrum Krakowa. Od roku 1973 w granicach Krakowa, obecnie wchodzi w skład Dzielnicy XVIII Nowa Huta.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.