• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców

    Przeczytaj także...
    Osijek (węg. Eszék, niem. Esseg, Essegg) – miasto we wschodniej Chorwacji, w historycznej krainie Slawonii, nad rzeką Drawą. Zamieszkuje je 130 tys. mieszkańców i jest czwartą co do wielkości aglomeracją kraju. Jest stolicą administracyjną żupanii osijecko-barańskiej.Valjevo (serb. - cyrylica Ваљево) – miasto w Serbii, nad Kolubarą (dopłwem Sawy). Około 59 tys. mieszkańców (2011).
    Dubrownik (chorw. Dubrovnik, do 1909 r. Ragusa) – miasto i port na południu Chorwacji (Dalmacja), nad Morzem Adriatyckim.

    Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (skr. „Królestwo SHS”; serb.-chorw. Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца) – państwo europejskie powstałe 1 grudnia 1918 po zakończeniu I wojny światowej i po rozpadzie Austro-Węgier. W obiegu nieoficjalnym nazywane „Jugosławią” – krajem południowych Słowian. W 1929 formalnie przemianowane na Królestwo Jugosławii.

    Požarevac (serb.-cyrylica Пожаревац, węg. Pozsarevác, niem. Passarowitz) – miasto w północno-wschodniej Serbii, położone pomiędzy trzema rzekami: Dunajem, Wielką Morawą i Mlavą.Konstytucja Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, konstytucja widowdańska (Vidovdanski ustav) – ustawa regulująca ustrój prawny Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w latach 1921–1929.

    W skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców weszły niepodległe dotychczas Królestwo Serbii i Królestwo Czarnogóry oraz należące do Austro-Węgier Bośnia i Hercegowina, austriackie Królestwo Dalmacji, Księstwo Krainy, południowa Styria, węgierskie Królestwo Chorwacji-Slawonii i południowe skrawki Królestwa Węgier (Prekmurje, Medimurje, południowa Baranja, Baczka i zachodni Banat). Dalmacja, Chorwacja-Slawonia, Bośnia, Hercegowina i tereny zamieszkane przez Słoweńców tworzyły wcześniej efemeryczne Państwo Słoweńców, Chorwatów i Serbów (29 października – 1 grudnia 1918).

    Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.Sztip (maced. Штип, tur. İştip, pol. Sztip) - miasto we wschodniej Macedonii, nad Bregałnicą, u zbiegu kotlin Koczansko Pole i Owcze Pole. Ośrodek administracyjny gminy Sztip.

    Stolicą Królestwa SHS został Belgrad – wcześniej stolica Królestwa Serbii.

    Historia[]

    Powstanie Królestwa SHS było efektem dążenia południowych SłowianSłoweńców, Chorwatów i Serbów do zjednoczenia w jednym państwie. W 1915 zwolennicy zjednoczenia utworzyli Komitet Jugosłowiański (Jugoslovenski odbor) z siedzibą w Londynie. Przewodniczącym komitetu został polityk chorwacki Ante Trumbić. Działacze Komitetu (poddani Austrii), poza zwalczaniem propagandy austriackiej, podjęli rokowania z rządem serbskim o utworzenie zjednoczonej Jugosławii.

    Nisz (serb. Ниш/Niš, łac. Naissus) – trzecie co do wielkości miasto w Serbii, nad rzeką Niszawą, ok. 240 tys. mieszkańców.Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

    W 1917 Ante Trumbić i premier Królestwa Serbii Nikola Pašić, podpisali na wyspie Korfu deklarację o zjednoczeniu Słowian południowych w niezależnym królestwie pod panowaniem dynastii Karadziordziewiciów.

    Pod koniec I wojny światowej, w październiku 1918, powstała w Zagrzebiu Rada Narodowa Słoweńców, Chorwatów i Serbów, której zadaniem było reprezentowanie Słowian południowych z Austro-Węgier. Po proklamowaniu 29 października 1918 Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów, Komitet Jugosłowiański stał się jego reprezentacją w Paryżu.

    Serbowie (Срби) – naród południowosłowiański mieszkający głównie w Serbii, Chorwacji, Bośni, Słowenii, Macedonii, Czarnogórze i Stanach Zjednoczonych. Jest ich ogółem około 13 mln. Mówią w swoim języku narodowym serbskim. W większości są prawosławnymi.Królestwo Jugosławii – nazwa państwa południowosłowiańskiego, używana od 1929 dla królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Rządziła nią dynastia Karadziordziewiciów (do 1945).

    W listopadzie 1918 deklaracje o zjednoczeniu z Serbią złożyły Wojwodina i Czarnogóra (nie wszyscy mieszkańcy Czarnogóry zaakceptowali ten fakt; w 1919 wybuchło powstanie niepodległościowe, stłumione ostatecznie w 1924), a zagrzebska Rada Narodowa uchwaliła zjednoczenie ziem Słowian południowych w jedno państwo.

    Užice (serb. - cyrylica Ужице) - miasto w Serbii (okręg zlatiborski), nad rzeką Dziecina w pobliżu granicy z Bośnią i Hercegowiną.Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.

    1 grudnia 1918 proklamowano zjednoczone Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (SHS) pod berłem regenta Serbii Aleksandra I Karadziordziewicia. Komitet Jugosłowiański zaprzestał działalności.

    W latach 1918–1919, po klęsce Austrii w I wojnie światowej, prowadzone były bezskuteczne wysiłki opanowania Karyntii przez Królestwo SHS. W 1919 Słowenia otrzymała niewielką część Karyntii. Południowy, również niewielki skrawek, uzyskały Włochy, pozostała część na mocy plebiscytu w 1920, wcielona została do Austrii. W 1919 Rijeka (Fiume) została przyznana Królestwu SHS.

    Wojwodina, Prowincja Autonomiczna Wojwodiny (Vojvodina, węg. Vajdaság) – autonomiczny okręg w północnej Serbii, zamieszkany przez 2,03 mln mieszkańców (2002), przede wszystkim Serbów (65% liczby ludności) i Węgrów (14%). Stolicą Wojwodiny jest Nowy Sad, inne większe miasta to Pančevo, Subotica, Zrenjanin. Obejmuje serbskie części historycznych regionów Baczki, Banatu i Sremu.Księstwo Krainy (niem. Herzogtum Krain) - istniejące w latach 1364-1918 księstwo wchodzące w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego a następnie kraj koronny Cesarstwa Austriackiego, obejmujący obszar Krainy.

    W 1920 na mocy Traktatu w Rapallo między Królestwem SHS a Włochami uregulowano częściowo spory terytorialne. Włochy zrzekły się pretensji do Dalmacji, otrzymując prawie całą Istrię z Triestem, pas wybrzeża łączący Włochy z Rijeką, miasto Zara (Zadar) i kilka wysp u wybrzeża Dalmacji. Oba państwa zobowiązały się przeciwdziałać restauracji Habsburgów na Węgrzech i w Austrii. Rijeka uznana została wolnym miastem (od 1924 należała do Włoch).

    Stjepan Radić (ur. 11 czerwca 1871 r. w Desnym Trebarjevie, zm. 8 sierpnia 1928 r. w Zagrzebiu) – chorwacki polityk, założyciel i przywódca Chorwackiej Partii Chłopskiej, czołowy przedstawiciel opozycji domagającej się federalizacji Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Jego śmierć wskutek zamachu przeprowadzonego podczas obrad sejmowych stanowiła kolejny istotny element dzielący Serbów i Chorwatów.Księstwo Styrii (niem. Herzogtum Steiermark, slow. Vojvodina Štajerska) – jedno z państw Świętego Cesarstwa Rzymskiego powstałe w 1180 poprzez podniesienie dotychczasowej marchii styryjskiej do rangi księstwa Rzeszy. Od 1804 roku kraj Cesarstwa Austriackiego, od 1849 jeden z jego krajów koronnych.

    W latach 1920–1921 Królestwo SHS utworzyło wraz z Czechosłowacją i Rumunią Małą Ententę w celu wspólnego przeciwstawiania się terytorialnym roszczeniom Węgier. Ten system wzajemnych sojuszy trwał aż do 1938.

    W 1921 nastąpiła koronacja Aleksandra I Karadziordziewicia na króla Królestwa SHS. W tym samym roku parlament (Skupsztina) nowego państwa uchwalił demokratyczną konstytucję widowdańską. Życie polityczne w Królestwie SHS od początku zdominował konflikt między dążącymi do dominacji Serbami a Chorwatami i Macedończykami. Centralistyczny system rządów w nowym państwie, zwłaszcza podział administracyjny likwidujący historyczny obszar Chorwacji, wzbudził niezadowolenie w społeczeństwie chorwackim.

    Czarnogóra (czarnogórski Црна Гора/Crna Gora, języki niesłowiańskie: Montenegro, do października 2007 r. – Republika Czarnogóry) – państwo w Europie Południowej. Leży na wybrzeżu Morza Adriatyckiego i graniczy z Serbią, Kosowem, Chorwacją, Bośnią i Hercegowiną oraz Albanią.Tuzla – miasto w północno-wschodniej Bośni i Hercegowinie, u zachodniego podnóża gór Majevica, na wysokości 239 m n.p.m. Miasto górnicze, znane z eksploatacji węgla brunatnego i soli kamiennej. Około 165 tys. mieszkańców. W mieście znajduje się Port lotniczy Tuzla oraz filia uniwersytetu w Sarajewie.

    W 1928 poseł z Czarnogóry zastrzelił w Skupsztinie dwóch posłów Chorwackiej Partii Chłopskiej, ranił też jej przywódcę Stjepana Radicia, który kilka tygodni później zmarł z ran. W zaistniałej po zamachu sytuacji, groźnej dla istnienia państwa, Aleksander I zawiesił w 1929 konstytucję i zdecydował się na rządy osobiste. Zmieniono wówczas nazwę kraju na Królestwo Jugosławii – nieoficjalnie stosowaną już wcześniej.

    Baczka (serb. Bačka, węg. Bácska, słow. Báčka, rus. Бачка) − kraina w północnej Serbii i południowych Węgrzech, część Wojwodiny położona między Dunajem i Cisą; region rolniczy.Prisztina (serb. Приштина, Priština, alb. Prishtina, Prishtinë) – największe miasto i zarazem stolica Kosowa, terytorium, które 17 lutego 2008 roku proklamowało niepodległość.
     Zapoznaj się również z: Królestwo Jugosławii.

    Podział administracyjny[]

    Konstytucja z 1921 zniosła podział państwa na historyczne krainy, wprowadzając obwody. Lista obwodów:

  • Banja Luka
  • Belgrad
  • Bihać
  • Bitola
  • Cetynia
  • Čačak
  • Ćuprija
  • Dubrownik
  • Karlovac
  • Kragujevac
  • Kruševac
  • Lublana
  • Maribor
  • Mostar
  • Nisz
  • Nowy Sad
  • Osijek
  • Požarevac
  • Prisztina
  • Sarajewo
  • Smederevo
  • Split
  • Skopje
  • Šabac
  • Sztip
  • Travnik
  • Tuzla
  • Užice
  • Valjevo
  • Vranje
  • Vukovar
  • Zagrzeb
  • Zaječar



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Aleksander I Karadziordziewić, serb. Kralj Aleksandar I Karađorđević, cyrylica Краљ Александар I Карађорђевић (ur. 16 grudnia 1888 w Cetynii, zm. 9 października 1934 w Marsylii) – król Jugosławii z dynastii Karadziordziewiciów.
    Macedonia (maced. Македонија, alb. Maqedonia), Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) – państwo powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, leżące na Półwyspie Bałkańskim i zajmujące ok. 38% regionu historycznego i geograficznego Macedonia.
    Zaječar, srb. Зајечар - miasto w Serbii, w pobliżu granicy z Bułgarią, przy ujściu rzeki Crna Rreka do rzeki Timok. Około 40 tys. mieszkańców. Stolica okręgu zajeczarskiego.
    Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
    Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
    Królestwo Czarnogóry (serbski: Краљевина Црнe Горe/Kraljevina Crne Gore) - to kraj istniejący na Bałkanach w latach 1910-1918. Na mocy deklaracji niepodległości, którą przedstawił książę Nikola I Petrović-Njegoš 28 sierpnia 1910 roku Księstwo Czarnogóry przekształciło się w Królestwo Czarnogóry z Nikolą I jako królem.
    Londyn (ang. London) – miasto w południowo-wschodniej części Wielkiej Brytanii, stolica tego państwa, a także stolica Anglii.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.043 sek.