• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kostaryka



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Zatoka – część zbiornika wodnego (oceanu, morza, jeziora) wcinająca się w ląd, ograniczona często od wód otwartych przylądkami lub małymi wyspami, przy czym rozmiary i kształt tego akwenu nie mają większego znaczenia.
    Historia[ | edytuj kod]
     Osobny artykuł: Historia Kostaryki.

    W okresie przedkolumbijskim, między 750 a 1500, na obszarze dzisiejszej Kostaryki rozwijały się kultury indiańskie. W 1502 do wybrzeża Kostaryki dotarł Krzysztof Kolumb, który spodziewał się tu odkryć legendarną krainę złota; nazwał to wybrzeże Costa Rica, czyli „bogate wybrzeże”. Obszar ten podbił w imieniu Hiszpanii Juan Vasquez de Coronado w latach 1561–1565. Założył on pierwszą stolicę Kostaryki Cartago. Już w czasie podboju de Coronado miejscowi Indianie występowali zbrojnie przeciwko Hiszpanom. Kolejne bunty w latach 1673 i 1709 spotkały się z ostrą reakcją kolonizatorów i doprowadziły do niemal całkowitej eksterminacji Indian. Kostaryka proklamowała niepodległość w 1821 i wraz z sąsiednimi republikami weszła w skład Stanów Zjednoczonych Ameryki Środkowej (lub inaczej: Zjednoczonych Prowincji Ameryki Środkowej). Od 1839 jest niezależną republiką. W 1871 przyjęta została konstytucja Kostaryki, która była później kilkakrotnie poprawiana. Pod koniec XIX wieku rząd wprowadził reformy liberalne w dziedzinie prawodawstwa i edukacji. Na początku XX wieku doszło do ustabilizowania sytuacji politycznej kraju. Po I wojnie światowej doszło do kryzysu gospodarczego, który zapoczątkował kilkuletni okres konfliktu. W latach 20. rywalizowały ze sobą organizacje katolickie, socjalistyczne, populistyczne i komunistyczne. W latach 30. sytuację w kraju pogorszył wybuch światowego kryzysu gospodarczego. Od lat 30. na znaczeniu zyskały środowiska komunistyczne, które rywalizowały z oligarchami ziemskimi i przemysłowymi. W 1940 roku prezydenturę objął Rafael Ángel Calderón Guardia z Partii Narodowo-Republikańskiej. Za jego prezydentury (1940-1944) przeprowadzono reformy społeczne i gospodarcze. Wprowadzono wówczas ograniczoną reformę rolną i system ubezpieczeń socjalnych. Politykę tę kontynuował sojusznik Guardii, Teodoro Picado Michalski, który objął rządy w 1944 roku. Polityk polskiego pochodzenia wygrał wybory z ramienia liberalnej partii Bloque de la Victoria. W 1946 stworzył Narodowy Instytut Geograficzny Kostaryki oraz niezawisły Trybunał Wyborczy. W dalszym ciągu współpracował ze swym poprzednikiem Rafaelem Ángelem Calderónem Guardią, będąc jego poplecznikiem. Sam zmagał się z ostrymi konfliktami politycznymi, które w owym czasie wstrząsały Kostaryką. Przetrwał kilka prób zamachu stanu. W końcu uzyskał poparcie partii komunistycznej, z którą w 1948 postanowił podjąć próbę przedłużenia swojej kadencji: w 1948 wybory prezydenckie wygrał Otilio Ulate Blanco, a wybory parlamentarne prokomunistyczne ugrupowanie Vanguardia, co wywołało niepokoje w armii. Guardia nakazał Picado Michalskiemu unieważnienie wyborów prezydenckich i pozostanie przy władzy, przez co w kraju wybuchła wojna domowa. Z siłami rządowymi i oddziałami komunistycznymi ścierała się Armia Wyzwolenia Narodowego. W wyniku wojny domowej prezydent Teodor Picado Michalski udał się na emigrację.

    Wybrzeże – obszar na granicy lądu i zbiornika wodnego obejmującego część nadwodną i podwodną. Pas ten jest szerszy niż brzeg i strefa brzegowa, lecz jego zasięg nie jest precyzyjnie określony granicami. Zbiornik wodny i ląd wybrzeża są rozdzielone linią brzegową.Wyżyna – obszar, którego wysokości bezwzględne przekraczają 300 metrów n.p.m., a wysokości względne są na ogół mniejsze niż 300 m. Z obszarów wyżyn wyłączane są bowiem obszary o szczególnie urozmaiconej rzeźbie i wysokościach względnych przekraczających 300 m stosunku do najbliższych den dolinnych, czyli góry. Różnice w wysokościach względnych w obrębie wyżyny są więc stosunkowo małe. W Polsce i innych krajach często przyjmuje się za dolną granicę wyżyn poziomicę 200 m n.p.m. Na mapie hipsometrycznej niższe wyżyny wyróżnione są barwami żółtymi, podobnie jak i najniższe partie gór, np. pogórza, natomiast najwyższe wyżyny - jasnymi odcieniami koloru brązowego. Nad wyżynami, powyżej 500 m n.p.m. rozciągają się góry niskie. Wyjątkiem w skali światowej jest Wyżyna Tybetańska, która znajduje się na wysokości około 4500 m n.p.m. Zalicza się ją do wyżyn, a nie do gór, ponieważ jest płaska - spełniony jest warunek deniwelacji (różnicy między dwoma wzniesieniami) mniejszej niż 300 metrów.

    W 1949 nowy prezydent José Figueres Ferrer rozwiązał armię i od tej pory Kostaryka utrzymuje jedynie paramilitarną policję. Ferrer opowiadał się za przereformowaniem Kostaryki na wzór socjalistyczny. Rząd nadał prawa wyborcze kobietom i ludności murzyńskiej (unieważnienie zakazu opuszczania przez nią prowincji Limon), zagwarantował edukację publiczną dla wszystkich obywateli, zabronił dwukrotnego z rzędu kandydowania na urząd prezydenta kraju, upaństwowił banki, a także wprowadził instytucję Trybunału Wyborczego, mającego nadzorować przebieg każdych kolejnych przyszłych wyborów prezydenckich. W 1951 Figueres Ferrer stworzył socjaldemokratyczną Partię Wyzwolenia Narodowego (PLN). Lewicowy prezydent opiekował się prywatnym sektorem przemysłowym i stymulował rozwój zakładów państwowych. Rząd występował przeciwko Stanom Zjednoczonym, obwiniając ich władze o wspomaganie latynoamerykańskich dyktatur. Dał wyraz tej krytyce zbojkotowaniem w 1954 roku Międzyamerykańskiej Konferencji w Wenezueli. W tym samym roku rząd udzielił wsparcia nikaraguańskiemu przywódcy opozycji Emilianowi Chamorro Vargasowi, który zorganizował spisek mający na celu uprowadzenie tamtejszego dyktatora, Anastasio Somozy Garcíi. Po odkryciu spisku Somoza aresztował spiskowców, a dnia 11 stycznia 1954 roku zaatakował Kostarykę. Wojna okazała się sukcesem Kostaryki, która zadała nikaraguańskiej armii katastrofalne straty. Rząd udzielał też wsparcia kubańskim ruchom walczącym z dyktaturą Fulgencio Batisty aż do dojścia do władzy Fidela Castro. W latach 70. Kostaryka zbliżyła się do krajów bloku socjalistycznego: nawiązała stosunki dyplomatyczne z ZSRR (Kostaryka stała się pierwszym środkowoamerykańskim państwem, które to uczyniło) i NRD, a w 1973 – z Kubą. Przyjęła też wizytę rumuńskiego dyktatora Nicolae Ceauşescu. Poprawka do konstytucji pozwoliła represjonowanej dotychczas partii komunistycznej na uczestnictwo w wyborach. W 1972 Kostaryka znalazła nowy rynek zbytu na kawę w ZSRR.

    Alajuela – miasto w środkowej Kostaryce, położone 23 km na zachód od stolicy kraju San José. Współrzędne geograficzne: 10°00′59″N 84°13′17″W/10,016389 -84,221389. Ośrodek administracyjny prowincji Alajuela. Ludność: 42,3 tys. (2000).Nikaragua (Nicaragua, Republika Nikaragui – República de Nicaragua) – państwo w Ameryce Środkowej, położone między Hondurasem na północy, a Kostaryką na południu. Na zachodzie na długości 320 km oblewają ją wody Oceanu Spokojnego, a na wschodzie na długości 480 km – wody Morza Karaibskiego.

    W 1978 roku rządy lewicy zostały przerwane przez zwycięstwo kandydata prawicy w wyborach prezydenckich. Nowy prezydent Rodrigo Carazo Odio zbliżył kraj do Stanów Zjednoczonych oraz prowadził politykę napięć z rządzoną przez sandinistów Nikaraguą – pozwolił na stacjonowanie na terytorium Kostaryki oddziałów antyrządowej partyzantki contras, a także poparł akcje dyplomatycznej izolacji Nikaragui. Prezydent ograniczył ponadto zakres opieki socjalnej. Pod koniec lat 80. z kraju wydalono oddziały contras, a wsparcia udzielono pokojowej opozycji nikaraguańskiej. W latach 1990–1994 rządy sprawowali chadecy, po których do władzy wróciła Partia Wyzwolenia Narodowego.

    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkuli zachodniej oraz w większej części na półkuli południowej, a w mniejszej – na półkuli północnej. Niekiedy uważana jest również za subkontynent Ameryki.

    Podział administracyjny[ | edytuj kod]

    Kostaryka dzieli się na 7 prowincji:

    Gospodarka[ | edytuj kod]

    Market Wal-Mart w Cartago

    Napędzana przez ukierunkowaną na zewnątrz strategię wzrostu w latach 80. gospodarka Kostaryki w ciągu ostatnich 15 lat, rosła o ok. 4,2% rocznie, przekraczając średni wzrost wielu innych gospodarek w regionie (INEC, 2016). Bezrobocie było niskie, średnio do 5% (do 2008 r.), ale gwałtownie wzrosło po globalnym kryzysie gospodarczym, następnie konsekwentnie utrzymywało się na poziomie ok. 8%.

    Wojna domowa – konflikt zbrojny, w którym stronami są obywatele jednego państwa, plemienia lub grupy etnicznej. Wojna domowa jest częstą przyczyną osłabienia państwa czy plemienia. Jest rodzajem wojny.Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

    Niezależnie od wpływu kryzysu Kostaryka osiągnęła wyższy poziom życia i niższy poziom ubóstwa niż inne kraje w regionie, z dochodem na mieszkańca w wysokości 15 377 USD – według parytetu siły nabywczej (PPP) – w roku 2015. Jednak nierówności, mierzone współczynnikiem Giniego, wzrosły w ciągu ostatnich 20 lat, osiągając 0,49 w roku 2012.

    Syrop – (z arabskiego شراب sherab – napój, via łacina sirupus) – w medycynie: płynna postać leku przeznaczona do podawania doustnego, charakteryzująca się słodkim smakiem oraz zwiększoną lepkością i gęstością.Kotlina – rozległa, niezbyt mocno wydłużona, wklęsła forma terenu, ze wszystkich stron otoczona wzniesieniami. Może być w postaci zamkniętej (bezodpływowej) lub otwartej. Kotliny powstają na skutek ruchów górotwórczych (czyli orogenezy) lub w wyniku erozji.

    Kostaryka ma solidne perspektywy inwestycyjne głównie dzięki wysokiemu poziomowi kapitału ludzkiego. Ponad dwie trzecie napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) pochodzi z USA. Amerykańskie firmy spożywcze, restauracje i sieci supermarketów odniosły duży sukces w Kostaryce i mają silną obecność w tym kraju. Odnotowano również wzrost importu produktów konsumpcyjnych o wysokiej wartości z USA. W Kostaryce istnieje pięć głównych sieci supermarketów, w tym Wal-Mart (Stany Zjednoczone), Gessa (Kostaryka) ), AutoMercado (Kostaryka), Price Smart (Stany Zjednoczone) i Megasuper (Kolumbia).

    Podział administracyjny Kostaryki istnieje w obecnej formie, poza niewielkimi korektami, od początku XX wieku. Obejmuje on 7 prowincji, które dalej dzielą się na kantony i dystrykty.Konstytucja (od łac. constituo, -ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.

    Turystyka[ | edytuj kod]

    Turystyka jest największą branżą w kraju, zatrudniającą ponad 13% siły roboczej. Ekoturystyka stanowi prawie 40% przychodów branży w typowym roku. Szacuje się, że 26% obszarów Kostaryki składa się z rezerwatów przyrody i systemów parkowych, które pomagają chronić znaczną część światowej różnorodności biologicznej i rozwijającego się przemysłu ekoturystycznego. Rzeczywista wartość przychodów z turystyki wzrosła o 3,6% w 2015 r., a w 2016 r. oczekiwano wzrostu o 2,3%. Sektor turystyczny był odpowiedzialny za ponad 2,8 miliarda USD przychodów w 2015 roku i zatrudnia około 600 tys. osób poprzez bezpośrednie i pośrednie zatrudnienie.

    Contras – antyrządowa, antykomunistyczna partyzantka i organizacja terrorystyczna walcząca w Nikaragui przeciwko reformom, które wprowadzali sandiniści i ich sojusznicy. Wspierani nielegalnie przez USA (Kongres USA w 1985 roku zabronił administracji Reagana ich wspierania) mieli swoje bazy w Hondurasie i Kostaryce. W swoich działaniach Contras atakowali nie tylko samych sandinistów, ale i sprzyjającą im ludność cywilną. Nazwa Contras jest skrótem hiszpańskiego słowa contrarevolucionario.Koncentrat to forma substancji, z której usunięto większość rozpuszczalnika. Zazwyczaj jest to usunięcie wody z roztworu lub zawiesiny, np. wody z soku owocowego. Jedną z korzyści produkcji koncentratu jest zmniejszenie masy i objętości do transportu. Koncentrat może być przywrócony do pierwotnej formy poprzez dodanie rozpuszczalnika, np. przed użyciem.

    Rolnictwo[ | edytuj kod]

    Plantacja bananów

    Udział rolnictwa w PKB, z powodu przemian strukturalnych w gospodarce kraju spadł w ciągu ostatnich dwóch dekad – z 13,7% w 1995 roku, do 5,6% w roku 2013. W tym samym okresie z 21,4% do 12,7% zmniejszył się również udział rolnictwa w zatrudnieniu. Pomimo tego spadku sektor rolny pozostaje drugim co do wielkości źródłem zatrudnienia w Kostaryce, co podkreśla jego centralną rolę na obszarach wiejskich.

    Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – odłam chrześcijaństwa wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie.Tempisque (Rio Tempisque) – rzeka w Kostaryce o długości 144 kilometrów. Wypływa z gór Cordillera de Guanacaste blisko wulkanu Orosi i wpływa do zatoki Nicoya. Przepływa przez Park Narodowy Palo Verde i jest ważnym siedliskiem różnorodnych gatunków małp, ptaków, krokodyli i iguan.

    Kostaryka odnosi szczególne sukcesy w eksporcie nowych upraw, takich jak ananasy, gdzie jest wiodącym eksporterem z udziałem na rynku światowym wynoszącym 55% w roku 2015. A także nadal skutecznie eksportuje bardziej tradycyjne uprawy, takie jak: banany, kawa i cukier. Produkty przetworzone – w szczególności sok ananasowy (19,5% w 2015), syropy i koncentraty – są również powszechne.

    Jezioro – naturalny śródlądowy zbiornik wodny, którego występowanie uwarunkowane jest istnieniem zagłębienia (misy jeziornej), w którym mogą gromadzić się wody powierzchniowe, oraz zasilaniem przewyższającym straty wody wskutek parowania lub odpływu. Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec. Woda z topniejącego lodowca wypełniała doliny i tworzyła jeziora. Powstanie mis jeziornych wiąże się przede wszystkim z procesami geologicznymi. Zasilanie należy natomiast przede wszystkim od warunków klimatycznych. Jezioro różni się od stawu występowaniem strefy afotycznej – światło nie dociera do dna uniemożliwiając tam rozwój roślinności.Kostaryka jest niewielkim państwem leżącym w Ameryce Środkowej, na przesmyku środkowoamerykańskim, między Oceanem Spokojnym na południowym zachodzie i Morzem Karaibskim na północnym wschodzie. Ten górzysto-wyżynny kraj dostał się pod panowanie Hiszpanii w 1502 roku i cechuje się tropikalnym klimatem.

    Głównym miejscem przeznaczenia eksportu rolno-spożywczego Kostaryki są Stany Zjednoczone (35% w 2015 r.). Szybko rośnie również eksport do krajów Ameryki Łacińskiej (26%).

    Transport[ | edytuj kod]

    Mapa lokalizacyjna Kostaryki
    Barra del Colorado
    Barra del Colorado
    Coto 47
    Coto 47
    Liberia
    Liberia
    Golfito
    Golfito
    San José-Santamaria
    San José-Santamaria
    Limon
    Limon
    Nosara
    Nosara
    Palmar Sur
    Palmar Sur
    Quepos
    Quepos
    San José-Bolanos
    San José-Bolanos
    Tortuguero
    Tortuguero
    Upala
    Upala
    Geographylogo.svg
    Porty lotnicze w Kostaryce

    Emisja gazów cieplarnianych[ | edytuj kod]

    Emisja równoważnika dwutlenku węgla z Kostaryki wyniosła w 1990 roku 8,963 Mt, z czego tylko 2,913 Mt stanowił dwutlenek węgla, a resztę metan i w mniejszym stopniu podtlenek azotu. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 941 kg dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 121 kg. W następnych latach emisje gazów stopniowo, choć nierównomiernie, rosły. W niektórych latach emisje głównych gazów, zwłaszcza metanu, malały, przez co ogólny wzrost emisji jest stosunkowo niewielki. Przez cały czas przytłaczająca większość emisji dwutlenku węgla była emitowana przez transport, podczas gdy emisje z energetyki były marginalne. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 8,825 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 1,782 t i w przeliczeniu na 1000 dolarów PKB 113 kg.

    Kordyliera Środkowa (hiszp. Cordillera Central) - pasmo gór wulkanicznych w środkowej części Kostaryce. Najwyższym szczytem jest wulkan Irazú - 3432 m n.p.m. Na południe od niego znajduje się śródgórskie obniżenie Valle Central.Ananas (Ananas Mill.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny bromeliowatych (Bromeliaceae). W stanie naturalnym rośnie w Ameryce Południowej.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Międzynarodowy Fundusz Walutowy, MFW (ang. International Monetary Fund, IMF) – międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących.
    Cañas - miasto w Kostaryce. Według danych z 2006 mieszkało tu 21 900 ludzi. Rozwinięte są przemysł spożywczy i włókienniczy.
    Banan – jadalny owoc tropikalny, z botanicznego punktu widzenia – jagoda, produkowany przez kilka gatunków roślin okrytonasiennych z rodzaju banan (Musa), najczęściej są to owoce banana zwyczajnego.
    Wybrzeże lagunowe – wybrzeże wyróżniające się piaszczystym wałem, zwanym lido, nadbudowanym od strony morza przez fale. Lido, wynurzając się z morza, odcina część zatoki, powstaje wówczas płytka i słabo zasolona laguna (np. Zatoka Wenecka). Z czasem laguna wypłyca się i tworzą się na niej wyspy. Przykładem takiego obszaru jest Wenecja, miasto położone na lagunie, z licznymi kanałami zamiast ulic.
    Golfo Dulce – niewielka zatoka Oceanu Spokojnego u południowych wybrzeży Kostaryki. Od wód pełnego oceanu oddziela ją niewielki półwysep Osa. Za granicę wód zatoki uznaje się linię łączącą przylądki Cabo Matapalo i Punto Banco.
    Cukier – potoczna nazwa sacharozy, występującej pod nazwami handlowymi m.in. cukier spożywczy, cukier konsumpcyjny. Sacharoza to słodki dwucukier otrzymywany w procesie rafinacji w cukrowni, przede wszystkim z trzciny cukrowej w klimacie umiarkowanym z buraka cukrowego.
    International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.128 sek.