• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kosaćcowce

    Przeczytaj także...
    Agawowe (Agavoideae Herbert) – takson wyróżniany w różnych systemach w randze rodziny lub podrodziny (tu opisany jako podrodzina zgodnie z ujęciem systemu APG III z 2009). Obejmuje sukulenty liściowe i drzewa występujące na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, poza strefą okołobiegunową i znaczną częścią Australii oraz Azji zachodniej.Szparagowate (Asparagaceae Juss.) – rodzina roślin jednoliściennych. W różnych systemach klasyfikacyjnych roślin do początków XXI wieku była wąsko definiowana, zwykle z jednym rodzajem – szparag (Asparagus), występującym w Eurazji i Afryce, a także na niewielkich obszarach Australii i Meksyku. Znaczne zmiany w systematyce rodziny nastąpiły w 2009 roku. W systemie APG III zmniejszono liczbę rodzin w rzędzie szparagowców (Asparagales) i znacznie rozszerzono zakres rodziny szparagowatych. W tym samym roku ukazała się publikacja przedstawiająca klasyfikację podrodzin w nowym ujęciu tego taksonu.
    Żółtakowate (Xanthorrhoeaceae Dumort.) – rodzina roślin jednoliściennych. Ujęcie systematyczne tego taksonu w XXI wieku zostało istotnie zmienione. W dawniejszych systemach klasyfikacyjnych była to rodzina monotypowa z jednym rodzajem – żółtak (Xanthorrhoea). W systemie APG III z 2009 rodzina została zdefiniowana szeroko, jako takson monofiletyczny obejmujący podrodziny żółtakowe (Xanthorrhoeoideae), złotogłowowe (Asphodeloideae) i liliowcowe (Hemerocallidoideae). W dawniejszych systemach (jeszcze w systemie APG II z 2003) taksony te stanowiły odrębne rodziny. Przedstawiciele występują głównie w Eurazji (z wyjątkiem strefy chłodnej i arktycznej) oraz w Australii, Afryce i w zachodniej części Ameryki Południowej.

    Kosaćcowce (Iridales Raf.) – rząd roślin należący do podklasy liliowych. Rząd ten był wyróżniany m.in. w systemie Takhtajana i w systemie Reveala. W wyniku udziału Reveala w pracach nad systemem APG, autor dokonał w roku 2010 modyfikacji swojego systemu, rezygnując z wyróżnienia tego rzędu i odnosząc go do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae). W systemie APG III rząd kosaćcowców jest uznany za synonim rzędu szparagowców.

    Kosaćcowate (Iridaceae Juss.) – rodzina jednoliściennych roślin lądowych lub bagiennych. Obejmuje ponad 2 tysiące gatunków zebranych w 66 rodzajów. Do rodziny należą liczne rośliny ozdobne. Zasięg występowania obejmuje oba kontynenty amerykańskie, Europę, Afrykę, Azję zachodnią i wschodnią oraz Australię z Oceanią.Liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.) – podklasa roślin należąca do klasy jednoliściennych. Nazwa podklasy pochodzi od typowego przedstawiciela – lilii (Lilium).

    Pozycja rzędu w systemie Takhtajana[]

    Rząd kosaćcowców został wyróżniony w systemie Takhtajana z lat 50. XX wieku w nadrzędzie Lilianae Takht., w podklasie liliowych (Liliidae J. H. Schaffn.), w klasie jednoliściennych (Liliopsida Brongn.), w gromadzie roślin okrytonasiennych (Magnoliophyta Cronquist, Takht. & Zimmerm.).

    Złotogłowowe, asfodelowate (Asphodeloideae Juss.) – podrodzina żółtakowatych (Xanthorrhoeaceae ) w systemie APG III z 2009, w starszych systemach zwykle rodzina roślin jednoliściennych. Należą tu przeważnie rośliny rozetowe o spichrzowych (gruboszowatych) liściach i mięsistych korzeniach lub kłączach. Cechą charakterystyczną jest występowanie antrachinonów gromadzących się w komórkach aloinowych wiązek naczyniowych liści oraz obecność mięsistych osnówek. Należy tu 15 rodzajów rozdzielanych na dwie podrodziny, dawniej rozdzielane w odrębne rodziny. Występują w rejonie Morza Śródziemnego, w Afryce, Azji zachodniej i środowej oraz w Australii.Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).

    Pozycja rzędu w systemie Reveala[]

    Rząd kosaćcowców został wyróżniony w systemie Reveala z lat 1994-1999 w nadrzędzie Lilianae Takht., w podklasie liliowych (Liliidae J. H. Schaffn.), w klasie jednoliściennych (Liliopsida Brongn.), w podgromadzie Magnoliophytina Frohne & U. Jensen, w gromadzie roślin okrytonasiennych (Magnoliophyta Cronquist, Takht. & Zimmerm.). W aktualizowanej wersji systemu z roku 2008 Reveal uznał liliowe za podklasę klasy Magnoliopsida Brongn.

    Xeronemataceae – monotypowa rodzina roślin jednoliściennych z rzędu szparagowców (Asparagales) z jednym rodzajem Xeronema Brongn. & Gris (1865). Do rodzaju należą tylko dwa gatunki występujące na wyspie Poor Knights na północ od nowozelandzkiej Wyspy Północnej oraz na Nowej Kaledonii. Tworzą okazałe kępy lancetowatych liści wyrastających z kłącza. Liczne, duże kwiaty zebrane są w gęste kwiatostany (kłosy) wyrastające na długich pędach. Kwiaty jaskrawe, wzniesione, promieniste.System APG – nowoczesny, aktualizowany system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Nazwa pochodzi od akronimu międzynarodowej grupy systematyków roślin (ang. Angiosperm Phylogeny Group) zajmującej się klasyfikacją roślin okrytonasiennych z zastosowaniem metod systematyki molekularnej. W systemie tym rośliny porządkowane są według pokrewieństwa ustalanego przede wszystkim na podstawie danych molekularnych (analizie poddawane są dwa geny DNA chloroplastowego i jeden gen kodujący rybosomy), także z wykorzystaniem danych z zakresu morfologii i anatomii, chemotaksonomii, fitogeografii.

    Podział rzędu według systemu Takhtajana[]

    Takhtajan zaliczył do kosaćcowców 3 rodziny:

  • Isophysidaceae (Hutch.) F.A. Barkley
  • Geosiridaceae Jonker
  • Iridaceae Juss. – kosaćcowate
  • Podział rzędu według systemu Reveala (1994-1999)[]

    W pierwotnej wersji systemu Reveal wyróżnił w rzędzie kosaćcowców jedynie podrząd Iridineae Engl. z jedną rodziną kosaćcowate (Iridaceae Juss.).

    Magnoliopsida Brongn., 1843 – klasa roślin wydzielona w systemie Reveala (1999) z dawnej klasy dwuliściennych. Z założenia miała skupiać najstarsze linie rozwojowe okrytonasiennych z wyłączeniem jednoliściennych. W systemach Cronquista (1988) i Takhtajana (1997) klasa Magnoliopsida obejmowała wszystkie rośliny dwuliścienne.Hiacyntowate (Hyacinthaceae Batsch) – rodzina wyróżniana w niektórych systemach klasyfikacyjnych roślin, obejmująca byliny występujące w Eurazji i Afryce (jeden rodzaj w Ameryce Południowej). W systemie APG III z 2009 grupa ta włączona została do szparagowatych (Asparagaceae s.l.). Podział tej grupy na rodzaje pozostaje wciąż przedmiotem badań i dyskusji taksonomów. W samym tylko obszarze subsaharyjskim według różnych autorów wyróżnianych jest 15 lub 45 rodzajów z tej grupy.

    Podział rzędu według systemu Reveala (2008)[]

    W roku 2008 Reveal zaliczył do rzędu kosaćcowców 30 rodzin:

  • Tecophilaeaceae Leyb.
  • Doryanthaceae R. Dahlgren & Clifford
  • Ixiolirionaceae Nakai
  • Iridaceae Juss. – kosaćcowate
  • Xeronemataceae M. W. Chase
  • Xanthorrhoeaceae Dumort. – żółtakowate
  • Hemerocallidaceae R. Br.
  • Johnsoniaceae Lotsy
  • Asphodelaceae Juss.– złotogłowowate
  • Amaryllidaceae J. St.-Hil. – amarylkowate
  • Agapanthaceae F. Voigt
  • Anthericaceae J. Agardh
  • Alliaceae Borkh. – czosnkowate
  • Aphyllanthaceae Burnett
  • Laxmanniaceae Bubani
  • Asparagaceae Juss. – szparagowate
  • Ruscaceae M. Roem. – myszopłochowate
  • Convallariaceae Horan. – konwaliowate
  • Dracaenaceae Salisb. – dracenowate
  • Nolinaceae Nakai
  • Eriospermaceae Lem.
  • Hesperocallidaceae Traub
  • Agavaceae Dumort. – agawowate
  • Hostaceae B. Mathew
  • Chlorogalaceae Doweld & Reveal
  • Themidaceae Salisb.
  • Behniaceae Conran
  • Anemarrhenaceae Conran
  • Herreriaceae Kunth
  • Hyacinthaceae Batsch ex Borkh. – hiacyntowate
  • Przypisy

    1. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme. 2008. [dostęp 2011-01-22].
    2. James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – I. 2010. [dostęp 2011-01-22].
    3. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website. 2001–. [dostęp 2011-01-22].
    4. Takhtajan System of Angiosperm Classification. [dostęp 2011-01-22].
    5. Crescent Bloom: Lilianae. [dostęp 2011-01-22].
    Amarylkowate (Amaryllidaceae J. St.-Hil.) – rodzina bylin jednoliściennych. Systematyka rodziny jest przedmiotem daleko idących zmian w ostatnich latach. W najnowszych ujęciach taksonomicznych rodzina obejmuje w randze podrodzin czosnkowe i agapantowe (do niedawna jeszcze opisywane jako odrębne rodziny). Należą tu 73 rodzaje, których przedstawiciele występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem obszarów okołobiegunowych. Do rodziny należy wiele roślin ozdobnych i użytkowych.System Reveala – nowoczesny system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez amerykańskiego botanika Jamesa L. Reveala (ur. 1941), profesora Uniwersytetu w Maryland (USA). Po 1992 roku, kiedy to swój system opublikował Robert F. Thorne, Reveal zajął się jego korektą nomenklatoryczną. W tym też czasie zaproponował kilka nowych rozwiązań klasyfikacyjnych, początkowo na poziomie rzędów i podklas. W 1994 r. zaproponował wyróżnienie wśród okrytonasiennych 5 klas, co zaowocowało całkowicie oryginalnym ujęciem systematycznym tej grupy roślin. System ten Reveal publikował na swoich stronach internetowych i aktualizował do roku 1999. W następnych latach autor systemu wszedł w skład Angiosperm Phylogeny Group i brał udział w tworzeniu systemu APG II.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Czosnkowe (Allioideae Herbert) – podrodzina roślin zielnych zaliczana do amarylkowatych (Amaryllidaceae), do niedawna zwykle w randze rodziny czosnkowate (Alliaceae J. G. Agardh). Należy tu 13 rodzajów łączonych w 3 plemiona. Spośród 795 gatunków aż 690 należy do rodzaju czosnek (Allium). Występują w Holarktyce, Neotropis i Paleotropis. Mało gatunków w Australazji.
    Tecophilaeaceae – rodzina roślin jednoliściennych z rzędu szparagowców (Asparagales). Reprezentowana jest przez 7 rodzajów obejmujących 23 gatunki występujące w Kalifornii, Chile oraz Afryce środkowej i południowej. Są to cebulowe geofity z ogonkowymi liśćmi o szerokich blaszkach liściowych. Kwiaty niewielkie, zebrane w kwiatostany, z rozpostartymi promieniście listkami okwiatu ale z jedną osią symetrii z powodu budowy pręcików i słupkowia.
    Konwaliowate (Convallariaceae Horan.) – rodzina roślin z rzędu szparagowców według systemu Reveala (1994-1999) i plemię Convallarieae w obrębie rodziny myszopłochowatych Ruscaceae według Angiosperm Phylogeny Website (2001...). W dawniejszych klasyfikacjach (np. system Cronquista 1981) gatunki tworzące tę grupę zaliczane były do rodziny liliowatych Liliaceae.
    Okrytonasienne, okrytozalążkowe (Magnoliophyta; syn. Angiospermae) – grupa (klad) roślin naczyniowych pochodzących od wspólnego przodka żyjącego prawdopodobnie w okresie karbonu (350-275 mln lat temu) i stanowiących siostrzaną linię rozwojową w stosunku do nagonasiennych. Okrytonasienne charakteryzują się zredukowanym gametofitem oraz brakiem rodni i plemni. Sporofity są pokaźne, a kwiat jest często obupłciowy. Części wytwarzające gamety to słupki i pręciki. Słupki powstają ze zrośniętych owocolistków. Pręciki zbudowane są z nitki i główki. W główce występują najczęściej 2 pylniki. W pylnikach powstają mikrospory, z których następnie rozwijają się ziarna pyłku, które wytwarzają tzw. jądra plemnikowe (nieruchome plemniki).
    Doryanthaceae – monotypowa rodzina roślin jednoliściennych z rzędu szparagowców (Asparagales) z jednym rodzajem Doryanthes Correa (1802). Do rodzaju należą tylko dwa gatunki występujące we wschodniej Australii. Są to masywne rośliny, tworzące okazałe kępy lancetowatych liści. Ich brzegi są całe na szczycie liście strzępią się na włókna. Liczne kwiaty zebrane są w okazały kwiatostan wyrastający na masywnym, ulistnionym pędzie. Kwiaty jaskrawo czerwone, promieniste, z dolną zalążnią.
    System Takhtajana, system Tachtadżana – system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez rosyjsko-ormiańskiego botanika Armena Takhtajana (1910-2009). System jest rozwijany od lat 50. XX w. i doczekał się kilku wersji.
    Dracenowate (Dracaenaceae Salisb.) – rodzina jednoliściennych wyróżniana w niektórych systemach klasyfikacyjnych (np. system Reveala 1999, system Takhtajana 1997), w innych (np. Angiosperm Phylogeny Website) takson nie jest wyróżniany, a przedstawiciele grupy włączani są do rodziny myszopłochowatych Ruscaceae.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.022 sek.