• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Korektura Taszyckiego

    Przeczytaj także...
    Formula processus – kodyfikacja ziemskiego polskiego prawa procesowego. Jedyny dział prawa sądowego objęty kodyfikacją w Polsce przedrozbiorowej.Ruch egzekucyjny (znany także pod hasłem egzekucji praw, egzekucji dóbr, popularyści, zamoyczycy) – ruch polityczny średniej szlachty w XVI w., w Polsce (a później w Rzeczypospolitej Obojga Narodów), którego celem było przeprowadzenie reform w dziedzinie sądownictwa, skarbowości i wojska. Reformy te zmierzały do umocnienia państwa i ograniczenia wpływów magnaterii i duchowieństwa. Ruch czasowo, choć nie zawsze, stawał się ważnym sojusznikiem króla.
    Ustrój polityczny − struktura organizacyjna, kompetencje i określone prawem wzajemne zależności organów państwa. W innym ujęciu określenie dla dowolnej formy sprawowania władzy publicznej; zespół zasad dotyczących tej władzy w państwie, a także metod jej wykonywania.

    Korektura Taszyckiego. Correctura Iurium, zwana też Korekturą praw (pełna nazwa Statuta inclyti Regni Poloniae recens recognita et emendata "Statuty sławnego Królestwa Polskiego nowo przejrzane i poprawione"). Projekt opracowany przez komisję sejmową w 1532. Komisja składała się z 6 deputowanych (4 szlacheckich i 2 duchownych), po 3 z obu prowincji koronnych; zwana komisją Taszyckiego od jednego z członków, Mikołaja Taszyckiego (?-1545). Wedle ustawy sejmu krakowskiego z 20 I 1532 (Volumina Legum tom I str. 247 - 253) Wielkopolskę reprezentowali Stanisław Niemojewski sędzia inowrocławki, Mateusz Krzyżanowski podsędek poznański i Mikołaj Zamojski kanonik łęczycki, Małopolskę Jan Pieniążek sędzia krakowski, Bernard Maciejowski sędzia sandomierski, referendarz królewski i Jerzy Myszkowski kanonik krakowski, sekretarz królewski. Komisja podjęła i ukończyła pracę w innym składzie. Jan Pieniążek zmarł a z pozostałych zostali tylko Maciejowski i Myszkowski. Nowymi członkami, jak wynika z dedykacji dla Zygmunta Starego, byli Mikołaj Taszycki sędzia krakowski (Małopolska), Wojciech Policki pisarz ziemski poznański, Mikołaj Koczanowski miecznik inowrocławski i Benedykt Izdbieński kanonik gnieźnieński (Wielkopolska).

    Jakub Przyłuski inna forma nazwiska: Jacobus Priluscius, pseud.: Jessovius, Jeżowita, Jeżowita bakałarz, (ur. ok. 1512, zm. początek 1554 w Szczucinie nad Wisłą) – polski prawnik, pisarz polityczny, poeta i tłumacz, pisarz grodzki przemyski, pisarz ziemski krakowski.Demokracja szlachecka – system ustrojowy panujący w XV i XVI wieku w Królestwie Polskim, a następnie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W założeniu gwarantował masom szlacheckim prawo głosowania i decydowania o sprawach państwa, a także miał być przykładem tolerancji i formalnej równości praw w łonie samego stanu szlacheckiego.

    Projekt ten miał charakter całościowej kodyfikacji prawa o zasięgu ogólnopaństwowym, a opierał się na Statucie Łaskiego, późniejszych konstytucjach, edyktach oraz na spisanym prawie zwyczajowym ziemi krakowskiej. Twórcom chodziło głównie o usunięcie sprzeczności i powtórzeń oraz ujednolicenie i rozbudowę dotychczasowych norm. Celem było także ujednolicenie wyroków sądów do przypadków w nim przedstawionych. Zawierał on też wiele nowelizacji.

    Sejmy walne (łac. comitia generalia) – nazwa parlamentu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Było to zgromadzenie decydujące o polityce całej I Rzeczypospolitej, istniejące w okresie od XIV do XVIII wieku. W tym czasie znacząco zmieniał się jego skład i charakter.Obrona konieczna – okoliczność wyłączająca bezprawność czynu zabronionego. Obrona konieczna jest więc jednym z kontratypów. Dokonanie czynu w sytuacji obrony koniecznej oznacza, że sprawca nie będzie zań ścigany – czyn nie był bowiem bezprawny.

    Correctura iurium zawierała 930 artykułów. Została podzielona na 5 ksiąg:

  • źródła prawa
  • przepisy prawa procesowego
  • przepisy prawa rodzinnego i spadkowego
  • przepisy prawa o zobowiązaniach i prawo karne
  • zbiór formuł dla czynności karnych i procesowych
  • Zawierała też regulacje dotyczące ustroju państwa i prawa stanów. Ogólnie objęła całość ziemskiego prawa sądowego oraz wybrane przepisy z prawa stanowego. Wyraźny jest w niej podział na prawa polityczne (publiczne) i sądowe.

    Szlachta (ze starodolnoniemieckiego Slahta; współcz. niem. Geschlecht) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.Edykt (łac. edictum) – opublikowane zarządzenie lub obwieszczenie, wydawane przez rzymskich urzędników w ramach przysługującego im imperium, ważne przez cały rok urzędowy lub krótszy, z góry określony czas. W węższym znaczeniu sam przepis prawny zawarty w takim akcie.

    Była to udana próba ujednolicenia prawa w Rzeczypospolitej, świadcząca o wysokim poziomie polskiej myśli prawnej. Traktowała obronę konieczną kazuistycznie, zaliczyła ją do przedmiotowej strony przestępstwa, wyraźnie odróżniając ją od okoliczności wyłączających winę. Przewidywała wspólną, wzajemnie zależną i równą odpowiedzialność i taką samą karę dla sprawcy głównego, podżegacza i pomocnika. Kara była bezwzględnie nieokreślona. Podstawą penalizacji były kary majątkowe.

    Statut Łaskiego, Statuty Łaskiego (łac. Commune Incliti Poloniae regni privilegium constitutionum et indultuum publicitus decretorum approbatorumque), (Przesławnego Królestwa Polskiego przywileje, konstytucje i zezwolenia urzędowe oraz uznane dekrety) – dokument będący spisem wszystkich statutów i przywilejów obowiązujących w Królestwie Polskim, opracowany przez kanclerza wielkiego koronnego prymasa Jana Łaskiego na zlecenie króla i sejmu, którzy swą decyzję wyrazili w Radomiu w 1505 r..Stan – zbiorowość społeczna w europejskim społeczeństwie feudalnym (w dobie ustrojów monarchii stanowej i absolutnej), wyróżniająca się charakterystyczną pozycją ekonomiczną, społeczną i prawną swoich członków (wyraźnie wyodrębnionymi prawami i obowiązkami).

    Projekt został odrzucony, mimo częściowego poparcia, przez szlachtę (przede wszystkim przez zwolenników tzw. ruchu egzekucyjnego, którzy widzieli w nim zamach na demokrację szlachecką) zebraną na sejmie w Piotrkowie w końcu 1534 roku.

    W tych czasach oprócz tego projektu istniały też prywatne projekty kodyfikacyjne, jak i dzieła prawniczo-pisarskie. Myśl kodyfikacji powracała w późniejszych latach u Jakuba Przyłuskiego (Leges seu statuta ac privilegia Regni Poloniae 1563) czy Jana Herburta (Statua Regni Poloniae in ordinem alphabeti digesta 1563). Posiłkową rolę w prawie koronnym odgrywały III Statut Litewski (1588) oraz Korektura pruska (1598).

    Penalizacja (od łac. poena - kara) – uznanie przez ustawodawcę określonego czynu za czyn zabroniony (przestępstwo), wykroczenie lub delikt dyscyplinarny. Dla prawa karnego penalizacja czynu jest podstawą odpowiedzialności karnej i zasądzenia przez sąd kary (nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege). Przeciwieństwem penalizacji jest depenalizacja.Prawo, a ściślej prawo w ujęciu przedmiotowym – system norm prawnych, czyli ogólnych, abstrakcyjnych i jednoznacznych dyrektyw postępowania, które powstały w związku z istnieniem i funkcjonowaniem państwa lub innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowione lub uznane przez właściwe organy władzy odpowiednio publicznej lub społecznej i przez te organy stosowane, w tym z użyciem przymusu.

    Tekst oryginalny (łaciński)[]

  • Statuta inclyti Regni Poloni[a]e recens recognita emendata pierwodruk Kraków 1532 Drukarnia Hieronima Wietora [1]
  • Correctura statutorum et consuetudinum regni Poloniae anno MDXXXII decreto publico per Nicolaum Taszycki, Bernardum Macieiowski, Georgium Myszkowski, Benedictum Izdbieński, Albertum Policki et Nicolaum Koczanowski confecta et Conventoni Generali Regni anno MDXXXIV proposita wydanie w serii "Starodawne prawa polskiego pomniki" zeszyt 3, Akademia Umiejętności, Kraków 1874 [2]
  • Zobacz też[]

  • Formula processus
  • Bibliografia[]

  • Katarzyna Sójka-Zielińska "Historia prawa" Warszawa 1981 PWN str. 70 - 74
  • Władysław Rozwadowski "Prawo rzymskie" Poznań 1992 str. 47 i 55
  • Mikołaj Taszycki herbu Strzemię (ur. ?, zm. 1545) – polski prawnik i urzędnik czasów Zygmunta Starego, sędzia ziemski krakowski, podsędek ziemski krakowski i poborca w województwie krakowskim.Statuty litewskie – określenie kodyfikacji z zakresu prawa cywilnego, karnego, procesowego i w części publicznego wydanych w 1529, 1566 i 1588 w Wielkim Księstwie Litewskim.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Korektura pruska (łac. Ius Terrae Nobilitaits Prusssiae Correctum Anno MDXCVIII "Prawo Ziemskie Szlachty Pruskiej poprawione w roku 1598") – zbiór prawa obowiązującego w Prusach Królewskich.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.054 sek.