• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Konstytucja marcowa - Austria

    Przeczytaj także...
    Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.Konstytucja oktrojowana (fr. la constitution octroyée) – konstytucja nadana przez władzę zwierzchnią (panującego) z pominięciem wcześniejszych procedur ustawodawczych; konstytucja narzucona.
    Rada Państwa (niem. Reichsrat) – istniejący w latach 1861–1918 dwuizbowy parlament austriacki, od 1867 obejmujący wyłącznie austriacką część monarchii austro-węgierskiej – tzw. Przedlitawię.

    Konstytucja marcowa (zwana też ołomuniecką, od miejsca jej nadania) – popularne określenie konstytucji oktrojowanej Austrii nadanej patentem cesarza Franciszka Józefa I w marcu 1849 (została ogłoszona 7 marca, nosiła datę 4 marca), formalnie obowiązującej do 31 grudnia 1851, faktycznie przez cały ten okres zawieszonej (nigdy nie weszła w życie).

    Oswald Marian Balzer (ur. 23 stycznia 1858 w Chodorowie, zm. 11 stycznia 1933 we Lwowie) – polski historyk ustroju i prawa polskiego.Cenzus (łac. census: oszacowanie majątku; obliczenie, spis ludności; por. censor) – ograniczenie w prawie wyborczym, wobec służby wojskowej, administracyjnej, publicznej, etc., relatywne do określonej grupy społeczeństwa.

    Nadanie konstytucji marcowej stanowiło wyraźną reakcję austriackich kół rządowych wobec wypadków Wiosny Ludów w Cesarstwie Austriackim. Wraz z jej nadaniem został rozwiązany obradujący w Kromieryżu sejm, powołany w 1848 w celu opracowania projektu konstytucji. Projekt ten zakładał ograniczenie władzy centralnej na rzecz szerokiej samodzielności poszczególnych prowincji monarchii (szczególnie Węgier), co nie było na rękę cesarzowi i rządowi. Nadanie konstytucji marcowej, niepochodzącej od sejmu, a oktrojowanej, oraz oznaczającej odejście od federalistycznych założeń sejmowych (choć cesarz w tym momencie nie mógł pozwolić sobie na całkowite zerwanie z ideami sejmu kromieryskiego) zaostrzyło konflikt wewnętrzny w Austrii, w szczególności wywołało ostateczny rozłam z Węgrami, których odrębność konstytucja likwidowała. W efekcie krótko potem Węgry ogłosiły niepodległość. Duży wkład w powstanie konstytucji miał były gubernator Galicji, a ówczesny minister spraw wewnętrznych Franz Stadion.

    Franciszek Józef I, niem. Franz Joseph I, węg. I. Ferenc József (ur. 18 sierpnia 1830 w pałacu Schönbrunn koło Wiednia, zm. 21 listopada 1916 tamże) – przedstawiciel domu habsbursko-lotaryńskiego, od 1848 cesarz Austrii i apostolski król Węgier (koronowany w 1867).Stan wyjątkowy – jeden z stanów nadzwyczajnych państwa, którego wprowadzenie powoduje w szczególności ograniczenie określonych praw i swobód obywatelskich. W Polsce instytucja stanu wyjątkowego była w regulacjach konstytucyjnych w latach 1952-1983 wchłonięta przez instytucję stanu wojennego.

    Konstytucja, choć uwzględniała w pewnej mierze demokratyczne prawa obywatelskie, przewidywała dużą centralizację państwa. Oddzielne ustawodawstwo węgierskie (z konstytucją na czele) zostało uchylone, a Węgry stawały się zwyczajnym krajem koronnym (zresztą podzielone, osobną prowincją miał być m.in. Siedmiogród). Poszczególne prowincje austriackie co prawda miały dysponować swoim organem samorządowym w postaci sejmów krajowych, jednak ich kompetencje w praktyce zawężono do spraw kultury krajowej. Organem centralnym obok cesarza i rządu miał być dwuizbowy parlament o kompetencjach ustawodawczych (Reichstag). Jego Izba Wyższa (Oberhaus) miała się składać z delegatów wybieranych przez sejmy krajowe (po dwóch posłów z każdego sejmu oraz dodatkowi deputowani wybierani przez sejmy spośród osób wypełniających bardzo wysoki cenzus majątkowy). Izba Niższa (Unterhaus) miała pochodzić z wyboru (czynne prawo wyborcze uzależnione było od cenzusu majątkowego). Reichstag miał się zbierać raz do roku, a w okresie pomiędzy jego obradami nieograniczone prawo ustawodawstwa tymczasowego w sprawach „nagłej potrzeby” należało do cesarza. Miała też istnieć Rada Państwa (Reichsrat), której członkowie mieli pochodzić z wyboru cesarskiego, posiadająca jednak tylko kompetencje doradcze.

    Henryk Wereszycki (właściwie Henryk Vorzimmer) (ur. 13 grudnia 1898 we Lwowie, zm. 27 lutego 1990 w Krakowie) – polski historyk, znawca dziejów Polski porozbiorowej, historii dyplomacji europejskiej w XIX w. i monarchii habsburskiej. Jeden z niewielu historyków polskich, czynnych w PRL, który kwestionował publicznie podstawy marksistowskiej wykładni dziejów.Sejm krajowy (niem. Landtag) – jednoizbowy sejm prowincjonalny istniejący w latach 1861–1918 w każdym kraju koronnym Cesarstwa Austriackiego, (od 1867 – w austriackiej części Austro-Węgier, tj. Przedlitawii).

    Konstytucja marcowa nigdy nie weszła w życie. Mimo iż mocno w niej podkreślano, że cała władza pochodzi od cesarza, który ma szeroką kontrolę nad sferą ustawodawczą i pełnię władzy wykonawczej, stanowiła w oczach cesarza i rządu i tak zbyt duże ograniczenie władzy centralnej. Przewidzianych w niej instytucji parlamentu i sejmów krajowych nie powołano. Początkowo obowiązywanie konstytucji było zawieszone z uwagi na przedłużający się stan wyjątkowy, natomiast 31 grudnia 1851 (gdy sytuacja w kraju była już opanowana i można było bez uszczerbku wycofać się z wcześniejszych ustępstw) została formalnie uchylona przez cesarza „patentem sylwestrowym”, otwierając w ten sposób okres neoabsolutystycznych rządów tzw. „ery Bacha”.

    Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureș. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.Aleksander Freiherr von Bach (ur. 4 stycznia 1813 r. w Loosdorf, zm. 12 grudnia 1893 r., Unterwaldersdorf, Austria) - austriacki polityk, adwokat, jeden z przywódców burżuazji austriackiej.

    Literatura[]

  • H. Wereszycki, Historia Austrii, Wrocław 1986, s. 212.
  • H. Wereszycki, Pod berłem Habsburgów. Zagadnienia narodowościowe, Kraków 1986, s. 160-161.
  • O. Balzer, Historya ustroju Austryi w zarysie, Lwów 1899, s. 481-483.
  • F.K. d’Abancourt, Era konstytucyjna Austro-Węgierskiej Monarchii od 1848 do 1881 r. omówiona z uwzględnieniem walki autonomistów z centralistami, Kraków 1881, s. 20-22.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Konstytucja marcowa – treść (de)
  • Rozporządzenie cesarskie o rozwiązaniu parlamentu i nadaniu konstytucji (de)
  • Märzverfassung w: Österreich-Lexikon (de)
  • Cesarstwo Austrii niem. Kaisertum Österreich (dawniej pisane Kaiserthum Oesterreich) – państwo powstałe w 1804 w reakcji na proklamowanie przez Napoleona I Cesarstwa Francuskiego.Franz Stadion, hrabia Warthausen (ur. 27 lipca 1806 w Wiedniu, zm. 8 czerwca 1853 tamże) – polityk i urzędnik austriacki, 1841-1846 gubernator Pobrzeża, 1847-1848 gubernator Galicji, 1848-1849 minister spraw wewnętrznych i minister edukacji Cesarstwa Austriackiego.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Węgry (węg. Magyarország) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej, od 1955 członek ONZ, od 1999 członek NATO, od 2004 członek Unii Europejskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.02 sek.