• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Konstytucja grudniowa



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.Kraje Korony Świętego Stefana to oficjalna nazwa węgierskiej części dualistycznych Austro-Węgier, używana po austriacko-węgierskim porozumieniu w 1867. Potoczna nazwa to Zalitawia. Nazwa wywodzi się od symbolu Królestwa Węgier, Korony Świętego Stefana według tradycji przesłanej w roku 1000 św. Stefanowi przez papieża Sylwestra II (obecnie przechowywanej w Budapeszcie, w budynku parlamentu).
    Ustrój Przedlitawii[ | edytuj kod]

    Na mocy tych ustaw władzę ustawodawczą w Przedlitawii otrzymała istniejąca już od 1861 r. (na mocy patentu lutowego) Rada Państwa, z tym, że wskutek powołania odrębnego parlamentu węgierskiego zniknęło rozróżnienie na Radę Państwa ścisłą (bez posłów z krajów Korony św. Stefana) i pełną (wraz z Węgrami i Chorwatami). Rada złożona z Izby Panów (w której zasiadali wiryliści oraz osoby z nominacji cesarskiej) oraz Izby Poselskiej (obsadzonej delegatami sejmów krajowych) miała w swoich kompetencjach ustawodawstwo we wszelkich sprawach ogólnopaństwowych (przedlitawskich) oraz sprawach lokalnych poszczególnych krajów koronnych niezastrzeżonych wprost do kompetencji sejmów krajowych. Każda ustawa musiała zyskać akceptację obu izb Rady oraz sankcję cesarską. Radzie Państwa przyznano jednak pewne uprawnienia kontrolne wobec rządu, m.in. prawo do interpelacji.

    Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .Rada Państwa (niem. Reichsrat) – istniejący w latach 1861–1918 dwuizbowy parlament austriacki, od 1867 obejmujący wyłącznie austriacką część monarchii austro-węgierskiej – tzw. Przedlitawię.

    Sejmy krajowe były jednoizbowymi organami samorządowymi w każdym z przedlitawskich krajów koronnych (istniały już od 1861 r., wybierane w wyborach bezpośrednich, ale nie powszechnych i równych – obowiązywał system kurialny oraz cenzus majątkowy). Zakres spraw im powierzonych był jednak dość wąski, były to sprawy dotyczące kultury, społeczne oraz szkolne. Przyznano im także prawo do zgłaszania wniosków do Rady Państwa o zajęcie się pewnymi sprawami oraz pewne ograniczone kompetencje w kwestiach podatków lokalnych. Wszelkie akty prawa lokalnego wymagały sankcji cesarskiej. Przez pewien czas (do 1873 r.) sejmy krajowe wybierały ze swoich składów członków Izby Poselskiej Rady Państwa, później posłowie pochodzili już z wyborów bezpośrednich. Niektóre sejmy (m.in. galicyjski) w toku obowiązywania konstytucji zyskiwały rozszerzenie swoich uprawnień.

    Oswald Marian Balzer (ur. 23 stycznia 1858 w Chodorowie, zm. 11 stycznia 1933 we Lwowie) – polski historyk ustroju i prawa polskiego.Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.

    Cesarzowi przyznano prawo do wprowadzania rozporządzeń w przypadku, gdyby nie obradowała Rada Państwa, a sprawa nie cierpiała zwłoki. Zarządzenia te musiały jednak zyskać zatwierdzenie Rady Państwa, gdy ta już się zbierze, a także miały pewne ograniczenia nieobecne we wcześniejszym ustawodawstwie (np. w konstytucji marcowej z 1849 r.) – m.in. nie mogły prowadzić do zmiany ustaw konstytucyjnych.

    Cenzus (łac. census: oszacowanie majątku; obliczenie, spis ludności; por. censor) – ograniczenie w prawie wyborczym, wobec służby wojskowej, administracyjnej, publicznej, etc., relatywne do określonej grupy społeczeństwa.Równość wobec prawa – norma konstytucyjna wymagająca, aby prawodawstwo traktowało na równi osoby znajdujące się w podobnej sytuacji. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zabrania m.in. dyskryminowania lub wprowadzania szczególnych uprawnień dla osób ze względu na płeć, urodzenie, rasę, narodowość, wykształcenie, zawód i wyznanie.

    Konstytucja precyzowała liczne prawa obywatelskie – m.in.: prawo do ochrony wolności osobistej, nienaruszalności własności, wolności wyznania (prawo kultu publicznego dla kościołów uznanych przez państwo, oraz prywatnego dla pozostałych), prawo do zrzeszania się, równość wobec prawa i wolność prasy. Istotnym elementem konstytucji był art. 19 ustawy o prawach obywatelskich, dotyczący kwestii narodowościowych. Zawierał on zasadę równouprawnienia narodowości zamieszkujących państwo i dawał im prawo do używania swoich języków narodowych w szkole i w życiu publicznym (m.in. prawo do wykształcenia w języku narodowym).

    Budapeszt (węg. Budapest; przymiotnik: budapeszteński) – stolica i największe miasto Węgier, położone w północnej części kraju, nad Dunajem. Formalnie stworzony został w latach 1872-73 z trzech połączonych ze sobą miast: Budy i Óbudy na prawym brzegu Dunaju (geograficznie – Średniogórze Zadunajskie) oraz Pesztu – na lewym (geograficznie – Średniogórze Północnowęgierskie i Wielka Nizina Węgierska).Wolność religijna – prawo do wyznawania wybranej religii bądź niewyznawania żadnej, wykluczając zarówno uprzywilejowanie jak i prześladowania czy dyskryminację na tym tle. Wiąże się z tolerancją i szacunkiem wobec wyznawców innych religii oraz niewierzących. W sytuacji przestrzegania zasad wolności religijnej niedozwolone jest zabranianie wiernym swobodnego uzewnętrzniania swoich przekonań religijnych, nakłanianie do wyboru wyznania lub łamania zasad już wybranej wiary.

    W kwestiach sądowych konstytucja ustalała oddzielenie administracji od sądownictwa i niezawisłość sądów. Wprowadzono instytucję sądów administracyjnych, a także powołano Trybunał Państwa (Reichsgericht), który miał rozstrzygać spory kompetencyjne między organami państwa i reagować na zarzuty wobec naruszenia praw konstytucyjnych przez organy państwa.

    Kraj koronny (niem. Kronland) – terytorium składowe Cesarstwa Austrii w latach 1849-1867 i austriackiej części Austro-Węgier w latach 1867-1918. Głową kraju koronnego był cesarz, w którego imieniu działał Landeshauptmann (zarządca kraju) albo Statthalter (gubernator).Federalna Ustawa Konstytucyjna Republiki Austrii (niem. Bundes-Verfassungsgesetz) - Ustawa Zasadnicza Republiki Austrii. Akt prawny określający podstawy ustroju Republiki. Podzielona na 8 części:

    Sprawy wspólne Austrii i Węgier[ | edytuj kod]

    Ustawa o sprawach wspólnych regulowała zakres tychże oraz sposób ich rozstrzygania. Wyróżniono dwie grupy spraw wspólnych.

    Do spraw wspólnych obu części monarchii miały należeć w pierwszym rzędzie sprawy zagraniczne (z wyjątkiem zatwierdzania traktatów międzynarodowych), wojskowe oraz kwestie finansowe związane z wydatkami wspólnymi. Zarząd nad tymi zagadnieniami miały sprawować tzw. Delegacje (Delegationen), zwoływane corocznie przez cesarza, na zmianę w Wiedniu i Budapeszcie. Delegacje liczyły po 60 członków obu parlamentów (20 z izby wyższej i 40 z niższej, przy czym przy podziale miejsc z izb niższych obowiązywał parytet terytorialny) i obradowały nad tymi samymi sprawami, ale osobno, porozumiewając się na piśmie aż do osiągnięcia zgody. Dopiero w przypadku braku zgody po trzykrotnej wymianie pism możliwe było głosowanie członków obu delegacji wspólnie.

    Henryk Wereszycki (właściwie Henryk Vorzimmer) (ur. 13 grudnia 1898 we Lwowie, zm. 27 lutego 1990 w Krakowie) – polski historyk, znawca dziejów Polski porozbiorowej, historii dyplomacji europejskiej w XIX w. i monarchii habsburskiej. Jeden z niewielu historyków polskich, czynnych w PRL, który kwestionował publicznie podstawy marksistowskiej wykładni dziejów.Sejm krajowy (niem. Landtag) – jednoizbowy sejm prowincjonalny istniejący w latach 1861–1918 w każdym kraju koronnym Cesarstwa Austriackiego, (od 1867 – w austriackiej części Austro-Węgier, tj. Przedlitawii).

    Ponadto sprawami wspólnymi były także kwestie handlowe (w szczególności celne), podatki pośrednie, sprawy monetarne oraz sprawy kolejowe (o ile dotyczyły obu części monarchii). Postępowanie w tych sprawach także miało na celu wypracowanie zgody obu części monarchii, tutaj jednak porozumienie powinno nastąpić na szczeblu rządowym, a następnie stosowne uchwały oba rządy miały przekazywać swoim parlamentom. Możliwy był także wybór tzw. deputacji (na tych samych zasadach z obu parlamentów) do rozstrzygania tych spraw (szczególnie w kwestii ustalenia stosunku obu części monarchii w wydatkach wspólnych). W przypadku braku zgody pomiędzy parlamentami, monarcha zyskiwał prawo do podjęcia samodzielnej decyzji, jednak obowiązującej w tym wypadku tylko przez rok.

    Wiedeń (niem. Wien, dialekt Wean) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.Konstytucja marcowa (zwana też ołomuniecką, od miejsca jej nadania) – popularne określenie konstytucji oktrojowanej Austrii nadanej patentem cesarza Franciszka Józefa I w marcu 1849 (została ogłoszona 7 marca, nosiła datę 4 marca), formalnie obowiązującej do 31 grudnia 1851, faktycznie przez cały ten okres zawieszonej (nigdy nie weszła w życie).

    Uzupełnieniem konstytucji w tych kwestiach były trzy traktaty austro-węgierskie z 24 grudnia 1867 r. o stosunkach handlowych (utrzymujące jednolity obszar celny monarchii, wprowadzony w 1850 r.), o finansowaniu wydatków wspólnych (miało pochodzić z dochodów celnych, a w pozostałym zakresie w 70 proc. z Austrii, w 30 proc. z Węgier) oraz o pokryciu istniejącego długu państwowego i sposobie postępowania z zaciąganym w przyszłości. Dwa pierwsze traktaty zostały zawarte na okres 10 lat, a następnie były przedłużane (z pewnymi zmianami).

    Trybunał Państwa — trybunał prawa publicznego istniejący w Austrii w latach: 1869 – 1918, uważany za pierwszy Trybunał Konstytucyjny.Podatek pośredni – danina publiczna płacona w pieniądzu, przymusowa, bezzwrotna, niezwiązana, zasilająca budżet państwa. Do podatków pośrednich zaliczamy: podatek akcyzowy, VAT i podatek od gier losowych.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Wirylista (łac. virilis) – osoba piastująca pewną funkcję z racji piastowanej przez siebie innej funkcji; na przykład w monarchii członek izby wyższej parlamentu, zasiadający w niej z racji piastowanej przez siebie funkcji lub urzędu, a nie wybierany w wyborach; do Sejmu Krajowego w autonomii galicyjskiej jako wiryliści wchodzili rektorzy uniwersytetów w Krakowie i Lwowie.
    Królestwa i Kraje w Radzie Państwa Reprezentowane (niem. Die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder), Przedlitawia, Cislitawia (niem. Cisleithanien, węg. Lajtántúl) – nazwy - oficjalna i potoczne - używane na określenie "austriackiej", cesarskiej części Austro-Węgier. Stolicą Przedlitawii był Wiedeń.
    Wolność prasy (wolność druku, wolność mediów) – jedna z podstawowych wolności obywatelskich, oznaczająca funkcjonowanie prasy i druku bez prawnych i politycznych restrykcji czy ingerencji cenzury.
    Sejm Krajowy – istniejący w Galicji w latach 1861–1918 organ przedstawicielski, kompetentny w niektórych sprawach wewnętrznych Galicji (gospodarka, oświata i kultura).
    System kurialny - sposób wyboru przedstawicieli do zgromadzenia, charakteryzujący się podziałem wyborców na tzw. kurie. Liczba deputowanych pochodzących z wyboru danej kurii zależeć może od cenzusu majątkowego, wykształcenia, bądź też statusu społecznego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.