• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Konstytucja grudniowa



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.Kraje Korony Świętego Stefana to oficjalna nazwa węgierskiej części dualistycznych Austro-Węgier, używana po austriacko-węgierskim porozumieniu w 1867. Potoczna nazwa to Zalitawia. Nazwa wywodzi się od symbolu Królestwa Węgier, Korony Świętego Stefana według tradycji przesłanej w roku 1000 św. Stefanowi przez papieża Sylwestra II (obecnie przechowywanej w Budapeszcie, w budynku parlamentu).
    Okoliczności wprowadzenia konstytucji[]

    Konstytucja była efektem ugody zawartej przez cesarza i rząd austriacki z Węgrami, żądającymi samodzielności. Już w 1865 r. zawieszono obowiązywanie patentu lutowego. W lutym 1867 r. przywrócono obowiązywanie węgierskiej konstytucji z 1848 r., co pozwoliło na zebranie się ściślejszej Rady Państwa (bez delegatów z krajów Korony św. Stefana). W ten sposób zwołana Rada Państwa uchwaliła ustawę o sprawach wspólnych dla obu części monarchii, zgodną z postanowieniami konstytucji węgierskiej. W ślad za tym uchwalono pięć ustaw regulujących ustrój austriackiej części monarchii, tj. Przedlitawii:

    Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie Wschodniej, głównie w granicach Ukrainy (także w państwach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich. Ukraińcy są (obok Rosjan i Białorusinów) potomkami Rusinów, zamieszkujących Ruś Kijowską .Rada Państwa (niem. Reichsrat) – istniejący w latach 1861–1918 dwuizbowy parlament austriacki, od 1867 obejmujący wyłącznie austriacką część monarchii austro-węgierskiej – tzw. Przedlitawię.
  • o zmianie patentu lutowego (o reprezentacji państwowej),
  • o prawach obywatelskich,
  • o Trybunale Państwowym,
  • o władzy sądowniczej,
  • o sprawowaniu władzy rządowej i wykonawczej.
  • Ustawa o sprawach wspólnych obu części monarchii oraz ustawy regulujące ustrój Przedlitawii zyskały sankcję cesarską 21 grudnia 1867 r.

    Ustrój Przedlitawii[]

    Na mocy tych ustaw władzę ustawodawczą w Przedlitawii otrzymała istniejąca już od 1861 r. (na mocy patentu lutowego) Rada Państwa, z tym, że wskutek powołania odrębnego parlamentu węgierskiego zniknęło rozróżnienie na Radę Państwa ścisłą (bez posłów z krajów Korony św. Stefana) i pełną (wraz z Węgrami i Chorwatami). Rada złożona z Izby Panów (w której zasiadali wiryliści oraz osoby z nominacji cesarskiej) oraz Izby Poselskiej (obsadzonej delegatami sejmów krajowych) miała w swoich kompetencjach ustawodawstwo we wszelkich sprawach ogólnopaństwowych (przedlitawskich) oraz sprawach lokalnych poszczególnych krajów koronnych niezastrzeżonych wprost do kompetencji sejmów krajowych. Każda ustawa musiała zyskać akceptację obu izb Rady oraz sankcję cesarską. Radzie Państwa przyznano jednak pewne uprawnienia kontrolne wobec rządu, m.in. prawo do interpelacji.

    Oswald Marian Balzer (ur. 23 stycznia 1858 w Chodorowie, zm. 11 stycznia 1933 we Lwowie) – polski historyk ustroju i prawa polskiego.Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną i jednym z największych mocarstw w tamtym czasie. Państwo istniało 51 lat, od 1867 aż do rozpadu w 1918 roku i zakończenia I wojny światowej.

    Sejmy krajowe były jednoizbowymi organami samorządowymi w każdym z przedlitawskich krajów koronnych (istniały już od 1861 r., wybierane w wyborach bezpośrednich, ale nie powszechnych i równych – obowiązywał system kurialny oraz cenzus majątkowy). Zakres spraw im powierzonych był jednak dość wąski, były to sprawy dotyczące kultury, społeczne oraz szkolne. Przyznano im także prawo do zgłaszania wniosków do Rady Państwa o zajęcie się pewnymi sprawami oraz pewne ograniczone kompetencje w kwestiach podatków lokalnych. Wszelkie akty prawa lokalnego wymagały sankcji cesarskiej. Przez pewien czas (do 1873 r.) sejmy krajowe wybierały ze swoich składów członków Izby Poselskiej Rady Państwa, później posłowie pochodzili już z wyborów bezpośrednich. Niektóre sejmy (m.in. galicyjski) w toku obowiązywania konstytucji zyskiwały rozszerzenie swoich uprawnień.

    Cenzus (łac. census: oszacowanie majątku; obliczenie, spis ludności; por. censor) – ograniczenie w prawie wyborczym, wobec służby wojskowej, administracyjnej, publicznej, etc., relatywne do określonej grupy społeczeństwa.Równość wobec prawa – norma konstytucyjna wymagająca, aby prawodawstwo traktowało na równi osoby znajdujące się w podobnej sytuacji. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zabrania m.in. dyskryminowania lub wprowadzania szczególnych uprawnień dla osób ze względu na płeć, urodzenie, rasę, narodowość, wykształcenie, zawód i wyznanie.

    Cesarzowi przyznano prawo do wprowadzania rozporządzeń w przypadku, gdyby nie obradowała Rada Państwa, a sprawa nie cierpiała zwłoki. Zarządzenia te musiały jednak zyskać zatwierdzenie Rady Państwa, gdy ta już się zbierze, a także miały pewne ograniczenia nieobecne we wcześniejszym ustawodawstwie (np. w konstytucji marcowej z 1849 r.) – m.in. nie mogły prowadzić do zmiany ustaw konstytucyjnych.

    Budapeszt (węg. Budapest; przymiotnik: budapeszteński) – stolica i największe miasto Węgier, położone w północnej części kraju, nad Dunajem. Formalnie stworzony został w latach 1872-73 z trzech połączonych ze sobą miast: Budy i Óbudy na prawym brzegu Dunaju (geograficznie – Średniogórze Zadunajskie) oraz Pesztu – na lewym (geograficznie – Średniogórze Północnowęgierskie i Wielka Nizina Węgierska).Wolność religijna – prawo do wyznawania wybranej religii bądź niewyznawania żadnej, wykluczając zarówno uprzywilejowanie jak i prześladowania czy dyskryminację na tym tle. Wiąże się z tolerancją i szacunkiem wobec wyznawców innych religii oraz niewierzących. W sytuacji przestrzegania zasad wolności religijnej niedozwolone jest zabranianie wiernym swobodnego uzewnętrzniania swoich przekonań religijnych, nakłanianie do wyboru wyznania lub łamania zasad już wybranej wiary.

    Konstytucja precyzowała liczne prawa obywatelskie – m.in.: prawo do ochrony wolności osobistej, nienaruszalności własności, wolności wyznania (prawo kultu publicznego dla kościołów uznanych przez państwo, oraz prywatnego dla pozostałych), prawo do zrzeszania się, równość wobec prawa i wolność prasy. Istotnym elementem konstytucji był art. 19 ustawy o prawach obywatelskich, dotyczący kwestii narodowościowych. Zawierał on zasadę równouprawnienia narodowości zamieszkujących państwo i dawał im prawo do używania swoich języków narodowych w szkole i w życiu publicznym (m.in. prawo do wykształcenia w języku narodowym).

    Kraj koronny (niem. Kronland) – terytorium składowe Cesarstwa Austrii w latach 1849-1867 i austriackiej części Austro-Węgier w latach 1867-1918. Głową kraju koronnego był cesarz, w którego imieniu działał Landeshauptmann (zarządca kraju) albo Statthalter (gubernator).Federalna Ustawa Konstytucyjna Republiki Austrii (niem. Bundes-Verfassungsgesetz) - Ustawa Zasadnicza Republiki Austrii. Akt prawny określający podstawy ustroju Republiki. Podzielona na 8 części:

    W kwestiach sądowych konstytucja ustalała oddzielenie administracji od sądownictwa i niezawisłość sądów. Wprowadzono instytucję sądów administracyjnych, a także powołano Trybunał Państwa (Reichsgericht), który miał rozstrzygać spory kompetencyjne między organami państwa i reagować na zarzuty wobec naruszenia praw konstytucyjnych przez organy państwa.

    Henryk Wereszycki (właściwie Henryk Vorzimmer) (ur. 13 grudnia 1898 we Lwowie, zm. 27 lutego 1990 w Krakowie) – polski historyk, znawca dziejów Polski porozbiorowej, historii dyplomacji europejskiej w XIX w. i monarchii habsburskiej. Jeden z niewielu historyków polskich, czynnych w PRL, który kwestionował publicznie podstawy marksistowskiej wykładni dziejów.Sejm krajowy (niem. Landtag) – jednoizbowy sejm prowincjonalny istniejący w latach 1861–1918 w każdym kraju koronnym Cesarstwa Austriackiego, (od 1867 – w austriackiej części Austro-Węgier, tj. Przedlitawii).


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Wiedeń (niem. Wien, dialekt Wean) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.
    Konstytucja marcowa (zwana też ołomuniecką, od miejsca jej nadania) – popularne określenie konstytucji oktrojowanej Austrii nadanej patentem cesarza Franciszka Józefa I w marcu 1849 (została ogłoszona 7 marca, nosiła datę 4 marca), formalnie obowiązującej do 31 grudnia 1851, faktycznie przez cały ten okres zawieszonej (nigdy nie weszła w życie).
    Trybunał Państwa — trybunał prawa publicznego istniejący w Austrii w latach: 1869 – 1918, uważany za pierwszy Trybunał Konstytucyjny.
    Podatek pośredni – danina publiczna płacona w pieniądzu, przymusowa, bezzwrotna, niezwiązana, zasilająca budżet państwa. Do podatków pośrednich zaliczamy: podatek akcyzowy, VAT i podatek od gier losowych.
    Wirylista (łac. virilis) – osoba piastująca pewną funkcję z racji piastowanej przez siebie innej funkcji; na przykład w monarchii członek izby wyższej parlamentu, zasiadający w niej z racji piastowanej przez siebie funkcji lub urzędu, a nie wybierany w wyborach; do Sejmu Krajowego w autonomii galicyjskiej jako wiryliści wchodzili rektorzy uniwersytetów w Krakowie i Lwowie.
    Królestwa i Kraje w Radzie Państwa Reprezentowane (niem. Die im Reichsrat vertretenen Königreiche und Länder), Przedlitawia, Cislitawia (niem. Cisleithanien, węg. Lajtántúl) – nazwy - oficjalna i potoczne - używane na określenie "austriackiej", cesarskiej części Austro-Węgier. Stolicą Przedlitawii był Wiedeń.
    Wolność prasy (wolność druku, wolność mediów) – jedna z podstawowych wolności obywatelskich, oznaczająca funkcjonowanie prasy i druku bez prawnych i politycznych restrykcji czy ingerencji cenzury.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.