l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia

  • Prowadzimy badanie na temat nowotworów.
    Potrzebna jest nam pomoc.




    Prosimy o wypełnienie
    anonimowego kwestionariusza

    Zajmie to ok. 10 - 15 minut.


    TAK - pomagam            NIE - odmawiam (zamknij)

    Zebrane informacje wykorzystane zostaną do celów naukowych.
    Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Koniugacja łacińska



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Tryb łączący (łac. coniunctivus, subiunctivus) – tryb gramatyczny, występujący w wielu językach indoeuropejskich, służący do wyrażania życzeń, poleceń, emocji, możliwości, osądów, potrzeb oraz stwierdzeń przeciwnych aktualnym faktom. Użycie trybu jest zależne od zasad kierujących językiem. W języku polskim funkcje trybu łączącego są podzielone między tryb przypuszczający oraz tryb rozkazujący. Istnieje jednakże w języku polskim odpowiednik trybu łączącego. Tworzy się go poprzez dodanie za partykułą "oby", "żeby", "gdyby" formy dawnego imiesłowu przeszłego, np. Oby on to zrobił. Chciałbym, żeby już napisał list.Przyrostek (sufiks) – w językoznawstwie jest to każdy fragment wyrazu (jego morfem), o ile jest dodany po jego rdzeniu (czyli podstawie słowotwórczej) i jednocześnie ma własności słowotwórcze (czyli nie jest końcówką fleksyjną, przy czym rozróżnienie na "sufiks" jako element słowotwórczy i "końcówkę" jako wykładnik fleksyjny typowe jest wyłącznie dla polonistyki i slawistyki, a nie jest stosowane w innych filologiach, stąd na przykład w angielskiej i niemieckiej wersji tego artykułu "sufiks" jest egzemplifikowany w pierwszym rzędzie jako wykładnik deklinacyjny). Danemu wyrazowi może towarzyszyć jeden sufiks, kilka lub żaden.

    Czasownik (verbum) w języku łacińskim podlega koniugacji, tj. odmianie przez osoby, liczby, czasy, tryby i strony. Występują cztery typy takiej odmiany: koniugacja pierwsza (o temacie zakończonym na -ā), koniugacja druga (o temacie zakończonym na -ē), koniugacja trzecia (o temacie zakończonym na spółgłoskę, przy czym występuje w niej też podtyp, w którym między tematem a końcówką występuje spójka ĭ) i koniugacja czwarta (o temacie zakończonym na -ī). Istnieją też niepodlegające koniugacji formy bezosobowe czasownika.

    Ablativus absolutus – charakterystyczny dla łaciny równoważnik zdania okolicznikowego czasu, przyczyny, przyzwolenia lub warunku. Decyzja, z którym z okoliczników mamy do czynienia, zapada na podstawie kontekstu.Optativus (tryb życzący) – tryb czasownika, występujący w niektórych językach. Wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Znany jest m. in. w klasycznej grece i sanskrycie, a z żywych języków w farerskim, tureckim, rumuńskim, łotewskim i innych. Optativus rekonstruowany jest też dla języka praindoeuropejskiego.

    Formy osobowe czasownika w języku łacińskim (verbum finitum) to:

  • trzy osoby (personae): persona prima (osoba pierwsza), persona secunda (osoba druga) i persona tertia (osoba trzecia)
  • dwie liczby (numeri): (numerus) singularis (liczba pojedyncza) i (numerus) pluralis (liczba mnoga). Występująca w języku praindoeuropejskim liczba podwójna ((numerus) dualis) w koniugacji łacińskiej zanikła całkowicie jako kategoria gramatyczna.
  • sześć czasów (tempora): (tempus) praesens (czas teraźniejszy), (tempus) imperfectum (czas przeszły niedokonany), (tempus) futurum primum (czas przyszły niedokonany, nazwę zapisuje się często jako (tempus) futurum I), (tempus) perfectum (czas przeszły dokonany), (tempus) plusquamperfectum (czas zaprzeszły), (tempus) futurum exactum (czas przyszły uprzedni, nazwę zapisuje się często jako (tempus) futurum II). Pierwsze trzy czasy wiążą się z aspektem niedokonanym czasownika (verbum infectum), drugie trzy z aspektem dokonanym czasownika (verbum perfectum).
  • trzy tryby (modi): (modus) indicativus (tryb oznajmujący, zwany też trybem orzekającym), (modus) coniunctivus (tryb popularnie nazywany przypuszczającym, choć właściwszą nazwą jest "tryb łączący" lub "tryb warunkowy"), (modus) imperativus (tryb rozkazujący). Występujący w języku praindoeuropejskim tryb życzący ((modus) optativus) zanikł w języku łacińskim prawie całkowicie i nie istnieje jako kategoria gramatyczna, a jego funkcje przejął coniunctivus.
  • dwie strony (genera): (genus) activum (strona czynna) i (genus) passivum (strona bierna). Występująca w języku praindoeuropejskim strona medialna ((genus) medium) w języku łacińskim zanikła, a jej funkcje przejęła strona bierna.
  • Formy bezosobowe czasownika w języku łacińskim (verbum infinitum, nomina verbalia) to:

    Strona – kategoria gramatyczna właściwa czasownikowi, wyrażająca stosunek między czynnością oznaczaną przez ten czasownik a gramatycznym podmiotem i gramatycznym dopełnieniem.Tryb łączący (łac. coniunctivus, subiunctivus) – tryb gramatyczny, występujący w wielu językach indoeuropejskich, służący do wyrażania życzeń, poleceń, emocji, możliwości, osądów, potrzeb oraz stwierdzeń przeciwnych aktualnym faktom. Użycie trybu jest zależne od zasad kierujących językiem. W języku polskim funkcje trybu łączącego są podzielone między tryb przypuszczający oraz tryb rozkazujący. Istnieje jednakże w języku polskim odpowiednik trybu łączącego. Tworzy się go poprzez dodanie za partykułą "oby", "żeby", "gdyby" formy dawnego imiesłowu przeszłego, np. Oby on to zrobił. Chciałbym, żeby już napisał list.
  • formy bezosobowe czasownika o charakterze rzeczownikowym (substantiva verbalia)
  • infinitivus (bezokolicznik). W języku łacińskim jest sześć form bezokolicznika: infinitivus praesentis activi, infinitivus perfecti activi, infinitivus futuri activi, infinitivus praesentis passivi, infinitivus perfecti passivi i infinitivus futuri passivi. Infinitivus nie podlega deklinacji.
  • gerundium (rzeczownik odczasownikowy). Gerundium podlega ułomnej deklinacji.
  • supinum (celownik odczasownikowy). Supinum podlega ułomnej deklinacji.
  • formy bezosobowe czasownika o charakterze przymiotnikowym (adiectiva verbalia), czyliparticipia (imiesłowy). W języku łacińskim są cztery participia: participium praesentis (activi), participium perfecti (passivi), participium futuri activi i participium futuri passivi, nazywane częściej gerundivum. Participia łacińskie podlegają deklinacji.
  • Funkcje wymienionych kategorii gramatycznych nie zawsze w pełni odpowiadają funkcjom analogicznych kategorii gramatycznych innych języków fleksyjnych i zostały opisane w odpowiednich rozdziałach.

    Reduplikacja (łac. reduplicatio, podwojenie) – powtórzenie całego wyrazu bądź jego części. Stosuje się dla celów fleksyjnych bądź słowotwórczych, jest również środkiem stylistycznym.Nominativus cum infinitivo (nom.c.inf., N.C.I.) jest to w języku łacińskim postać składni accusativus cum infinitivo, a co za tym idzie, jest to tak samo jak acc.c.inf. równoważnik zdania dopełnieniowego, tyle że składa się z wyrażenia rzeczownikowego postawionego w mianowniku (łac. nominativus) oraz bezokolicznika (łac. infinitivus).

    Spis treści

  • 1 Morfologia czasownika łacińskiego
  • 1.1 Fleksja
  • 1.1.1 Tematy czasownika łacińskiego. Koniugacje łacińskie
  • 1.1.2 Formy podstawowe czasownika
  • 1.1.3 Temat praesentis
  • 1.1.3.1 Tworzenie form czasownika od tematu praesentis
  • 1.1.4 Temat perfecti activi
  • 1.1.4.1 Tworzenie form czasownika od tematu perfecti activi
  • 1.1.5 Temat supini
  • 1.1.5.1 Tworzenie form czasownika od tematu supini
  • 1.1.5.2 Formy złożone czasownika
  • 1.1.6 Koniugacja III na -io
  • 1.1.7 Verba deponentia
  • 1.1.8 Verba semideponentia
  • 1.1.9 Verba anomala
  • 1.1.9.1 Czasownik sum, esse, fui i composita
  • 1.1.9.2 Czasownik fero, ferre, tuli, latum
  • 1.1.9.3 Czasowniki volo, nolo i malo
  • 1.1.9.4 Czasownik eo, ire, ii, itum
  • 1.1.9.5 Czasownik fio, fieri, (factus sum)
  • 1.1.9.6 Pozostałe nieregularności
  • 1.1.10 Verba impersonalia
  • 1.1.11 Verba defectiva
  • 1.2 Czasownik łaciński a słowotwórstwo
  • 1.2.1 Tworzenie czasowników za pomocą sufiksów
  • 1.2.2 Słowa tworzone od czasowników
  • 2 Składnia czasownika łacińskiego
  • 2.1 Indicativus i jego czasy
  • 2.1.1 Praesens indicativi
  • 2.1.2 Imperfectum indicativi
  • 2.1.3 Perfectum indicativi
  • 2.1.4 Plusquamperfectum indicativi
  • 2.1.5 Futurum primum indicativi
  • 2.1.6 Futurum exactum indicativi
  • 2.2 Coniunctivus i jego czasy
  • 2.2.1 Coniunctivus w zdaniach głównych
  • 2.2.2 Coniunctivus w zdaniach podrzędnych
  • 2.3 Imperativus i jego czasy
  • 2.3.1 Wyrażanie zakazu
  • 2.4 Strony gramatyczne czasownika łacińskiego
  • 2.5 Użycie form imiennych czasownika
  • 2.5.1 Infinitivus
  • 2.5.1.1 Infinitivus jako część mowy
  • 2.5.1.2 Infinitivus jako część zdania
  • 2.5.1.3 Czasy infinitywu
  • 2.5.2 Supinum
  • 2.5.3 Adiectiva verbalia
  • 2.5.4 Gerundium
  • 3 Zestawienie końcówek i form fleksyjnych
  • 3.1 Zestawienie końcówek osobowych w koniugacji łacińskiej
  • 3.2 Indicativus
  • 3.3 Coniunctivus
  • 3.4 Imperativus
  • 3.5 Verba deponentia
  • 3.6 Verba anomala
  • 3.6.1 Sum, esse, fui i composita
  • 3.6.2 Volo, nolo i malo
  • 4 Czasownik w łacinie średniowiecznej
  • 5 Bibliografia
  • 6 Linki zewnętrzne
  • Titus Maccius Plautus (ok.250 p.n.e. w Sarsina - ok.184 p.n.e.) - komediopisarz rzymski, jeden z najstarszych (obok Katona Starszego) pisarzy rzymskich, których utwory zachowały się w czymś więcej niż fragmentach, a przy tym jeden z dwóch (obok Terencjusza) komediopisarzy rzymskich, których komedie znamy z autopsji.Osoba – kategoria gramatyczna czasownika określająca, jak podmiot zdania ma się do stanu lub czynności określonej przez orzeczenie.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Czy wiesz że...? beta

    Rotacyzm (od gr. rho, "litera R") - zjawisko fonetyczne, polegające na przejściu określonej głoski w określonej pozycji w głoskę r. Miało ono miejsce w historii wielu języków.
    Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy, łac. gerundium) – rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub przymiotnikowego czynnego.
    Strona medialna – istniejąca w języku praindoeuropejskim strona gramatyczna. Charakterystyczną cechą strony medialnej jest to, że obiekt czynności pozornie jest podmiotem w zdaniu (wyrażonej za pomocą strony zwrotnej), mimo iż faktycznie jest on bliższy obiektowi strony biernej.
    Zdania bezpodmiotowe – zdanie, w którym trudno jest ustalić wykonawcę czynności. Występują one we frazeologizmach i gdy jest mowa o:
    Ablatiw (łac. ablativus) – forma charakterystyczna dla łaciny, która jako jedyny język europejski przechowała ten przypadek z pierwotnego zestawu ośmioprzypadkowej deklinacji praindoeuropejskiej. Właściwy ablatyw (ablativus separationis) wyraża odchodzenie i oddzielanie się od czegoś. Oprócz tego spełnia też rolę narzędnika i miejscownika na zasadzie synkretyzmu przypadków (w łacinie nie ma oddzielnego narzędnika, a miejscownik jest w zasadzie w zaniku) i wiele innych funkcji (np. ablativus qualitatis, ablativus instrumenti, ablativus auctoris, ablativus temporis, ablativus modi, ablativus pretii).
    Aoryst (gr. ἀόριστος aoristos – "nieokreślony" lub "nieograniczony"), czasem nazywany z łaciny aoristus – czas lub aspekt gramatyczny, występujący w niektórych językach. W wielu językach pełni przede wszystkim funkcję czasu przeszłego dokonanego (często przeciwstawionego jednak perfectum, mogącemu także wyrażać czynności dokonane, ale o bliższym niż aoryst związku z teraźniejszością), znane są jednak również użycia aorystu jako aspektu czasu przyszłego, trybu przypuszczającego lub życzącego (optativus). Najbardziej znanym przykładem języka o wszystkich tych funkcjach aorystu jest greka klasyczna. Aoryst istnieje też w sanskrycie, języku bułgarskim, serbsko-chorwackim, macedońskim, językach łużyckich i innych.
    Accusativus cum infinitivo (acc.c.inf., A.C.I.) jest to charakterystyczny dla niektórych języków, zwłaszcza łaciny i greki klasycznej, równoważnik zdania dopełnieniowego lub podmiotowego; składa się on z wyrażenia rzeczownikowego w bierniku (łac. accusativus) oraz bezokolicznika (łac. infinitivus). W łacinie i grece konstrukcja ta powstała ze składni podwójnego biernika osoby i rzeczy, np. gr. Διδάσκω τὴν παρθένον φιλοσοφίαν - "uczę dziewczynę filozofii" rozwinęło się do Διδάσκω τὴν παρθένον φιλοσοφεῖν - "uczę dziewczynę filozofować".

    Reklama

    tt