• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Konfederacja Spytka z Melsztyna

    Przeczytaj także...
    Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.Województwo sandomierskie – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejąca od XIV wieku do 1795 r., część prowincji małopolskiej. Obejmowała powierzchnię 23 860 km² posiadając 7 powiatów. Siedzibą wojewody był Sandomierz, a sejmiki ziemskie odbywały się w Opatowie.
    Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis, biał. Казімір I Ягелончык (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.
    Drzewo genealogiczne rodów: Tarnowskich, Melsztyńskich i Jarosławskich", fragment z podobizną Spytka III Melsztyńskiego, (miedzioryt Augustinus Thille, tekst A.K. Jastrzębski, 1644; przedruk Adam Piliński, 1872).

    Konfederacja Spytka z Melsztyna 1439 (także konfederacja korczyńska) – związek zbrojny zawiązany 3 maja 1439 w Nowym Mieście Korczynie przez opozycję szlachecką pod wodzą Spytka z Melsztyna, w celu odsunięcia od władzy biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, inicjatora antyhusyckiej konfederacji.

    Mikołaj Lasocki herbu Dołęga (ur. ok. 1380, zm. 9 września 1450 w Terni) – sekretarz królewski Władysława Jagiełły, kapelan i skarbnik Władysława Warneńczyka, dyplomata, humanista, mówca, biskup nominat kujawsko-pomorski.Średniowiecze Polskie i Powszechne – czasopismo naukowe wydawane w Katowicach od 2009 roku. Wydawcą jest Zakładu Historii Średniowiecza Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego. Redaktorami są: Jerzy Sperka i Bożena Czwojdrak. W pismie publikowane są rozprawy, recenzje z zakresu mediewistyki. Artykuły publikowane są w języku polskim, angielskim, czeskim, rosyjskim i ukraińskim. Czasopismo stanowi kontynuację wcześniejszej serii pod tym samym tytułem, która ukazywała się w latach 1999-2007 (4 tomy).

    Konfederacja była jednym z przejawów kryzysu wewnętrznego po śmierci Władysława II Jagiełły (1434), wywołanego rywalizacją między obozem oligarchicznym biskupa Zbigniewa Oleśnickiego, faktycznie rządzącym w okresie małoletniości (1434–1438) króla Władysława Warneńczyka, a stronnictwem dworskim królowej Zofii Holszańskiej oraz przedstawicieli młodszego pokolenia rodów rycerskich, którym uniemożliwiano awans w hierarchii urzędniczej. Konfederacja poniosła klęskę w bitwie pod Grotnikami koło Nowego Korczyna.

    Lubelszczyzna – określenie regionu używane w zależności od kontekstu w odniesieniu do ziemi lubelskiej (średniowiecze), województwa lubelskiego z lat 1474–1795 lub do późniejszych województw lubelskich. Po 1999 r. instytucje samorządowe pod nazwą Lubelszczyzna określają obecne województwo lubelskie i stosują je zamiennie (synonim).Piotr Polak herbu Strzemię (ur. ok. 1400, zm. 1442) – rycerz polski, husyta, starosta podolski, podkomorzy krakowski.

    Dążenie Jagiellonów do zdobycia korony czeskiej dla królewicza Kazimierza, czemu był przeciwny Oleśnicki, doprowadziło do zbliżenia dworu królewskiego z proczeską (sympatyzującą też z husytyzmem) szlachtą i częścią możnych, którym przewodził Spytko; pod jego przewodem na zjeździe w Nowym Mieście Korczynie 168 przedstawicieli rycerstwa ziemi krakowskiej, sandomierskiej, lubelskiej i Rusi, z udziałem przedstawicieli Wielkopolski i stronników królowej, zawiązało konfederację, której celem było "usunięcie zjawisk godzących w interesy ogółu, wywołanych młodocianym wiekiem króla", pod czym rozumiano ograniczenie wpływów Oleśnickiego. Gdy okazało się, że siły konfederatów są zbyt słabe, dwór (który oficjalnie nie przyznawał się do powiązań z konfederacją) w ostatniej chwili wycofał się z planów konfrontacji, przystając na kompromis z biskupem krakowskim; stronnicy królowej odstąpili Spytka, co następnego dnia (6 maja 1439) spowodowało jego klęskę w bitwie pod Grotnikami, w której konfederaci zostali rozbici, a Spytko zmarł w wyniku odniesionych ran. Opór Oleśnickiemu stawiał jednak nadal Abraham ze Zbąszynia. Obóz Oleśnickiego musiał się jednak zgodzić na ustępstwa, dopuszczając ludzi związanych z królową Zofią do urzędów (takich jak: Piotr Polak, Mikołaj Zakrzowski, Jan Mokrski, Mikołaj Lasocki, Piotr z Kamieńca, Dersław Włostowski, Dobek ze Szczekocin, Marcin z Grabowa), co w pełni zaowocowało dopiero w okresie panowania Kazimierza IV Jagiellończyka.

    Zbigniew Oleśnicki herbu Dębno (ur. 5 grudnia 1389 w Siennie, zm. 1 kwietnia 1455 w Sandomierzu) – biskup krakowski w latach 1423-1455, od 1449 pierwszy kardynał narodowości polskiej, doradca Władysława II Jagiełły i Władysława III Warneńczyka, mówca.Husytyzm – ruch religijny i polityczny zapoczątkowany działalnością kaznodziejską, między innymi praskiego teologa Jana Husa.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Konfederacja sieradzka
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Konfederacji Spytka nie należy mylić z o rok wcześniejszą antyhusycką konfederacją Zbigniewa Oleśnickiego, również zawiązaną w Korczynie i także nazywana konfederacją korczyńską – właśnie w odpowiedzi na nią Spytko najechał i zdobył Korczyn
    2. Jerzy Daniel, Kalendarz Świętokrzyski 2005. Wydawnictwo Jedność Kielce 2004, s. 238.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Antoni Prochaska: Konfederacja Spytka z Melsztyna. Lwów, 1887.
  • Anna Sochacka. Konfederacja Spytka z Melsztyna z 1439 roku. Ruch ideologiczny czy rozgrywka polityczna?. „Rocznik Lubelski” 19 (1973), s. 41-65.
  • Bożena Czwojdrak. Kilka uwag o konfederacji Spytka z Melsztyna z 1439 roku. [W:] Średniowiecze Polskie i Powszechne. T. 2. Katowice, 2002.
  • Władysław III Warneńczyk (ur. 31 października 1424 w Krakowie, zm. 10 listopada 1444 pod Warną) – król Polski i najwyższy książę litewski od roku 1434, król Węgier jako I. Ulászló od 1440, starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Na tronie Litwy Władysław nie zasiadł, księciem litewskim obwołano jego młodszego brata, Kazimierza Jagiellończyka.Antoni Prochaska (ur. 24 maja 1852 we wsi Zaleszczyki Małe w pow. buczackim, zm. 23 września 1930 we Lwowie) – historyk, zajmujący się dziejami polsko-litewskimi w XIV-XV w. oraz historią Rusi Czerwonej.




    Warto wiedzieć że... beta

    Województwo ruskie – województwo Korony Królestwa Polskiego, część prowincji Małopolska, jednostka administracyjna Królestwa Polskiego w okresie I Rzeczypospolitej, istniejąca w latach 1434–1772.
    Szlachta (ze starodolnoniemieckiego Slahta; współcz. niem. Geschlecht) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.
    Bitwa pod Grotnikami – starcie zbrojne, które miało miejsce 4 maja 1439 w pobliżu miejscowości Grotniki koło Nowego Korczyna w obecnym województwie świętokrzyskim, nad Nidą, podczas konfederacji Spytka z Melsztyna. Wtedy to konfederaci husyccy pod wodzą Spytka z Melsztyna ponieśli klęskę z rąk armii królewskiej dowodzonej przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego. Bitwa ta doprowadziła do upadku ruchu husyckiego w Polsce.
    Jagiellonowie lit. Jogailaičiai – gałąź dynastii Giedyminowiczów, wywodząca się od Władysława II Jagiełły, wielkiego księcia litewskiego i króla Polski. Jej przedstawiciele panowali w Polsce w latach 1386-1572, na Litwie w latach 1377-1401 i 1440-1572, w Czechach w latach 1471-1526 oraz na Węgrzech w latach 1440-1444 i 1490-1526.
    Konfederacja Zbigniewa Oleśnickiego (także konfederacja korczyńska) – konfederacja zawiązana 25 kwietnia 1438 w Nowym Mieście Korczynie pod wodzą biskupa Zbigniewa Oleśnickiego za rządów małoletniego Władysława III. Konfederacja była wymierzona przeciwko opozycji szlacheckiej sprzyjajacej czeskiemu husytyzmowi i zabiegom o koronę czeską dla Jagiellonów. Synatariusze konfederacji zobowiązywali się do walki z każdym "kto by błędy kacerskie szerzył".
    Abraham Zbąski lub Abraham ze Zbąszynia (ur. ?, zm. przed 10 sierpnia 1441 w Zbąszyniu) – wielkopolski magnat herbu Nałęcz, zwolennik i wyznawca husytyzmu; dowódca husytów w Wielkopolsce,sędzia poznański, poseł królewski.
    Nowy Korczyn – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie buskim, siedziba gminy Nowy Korczyn. Liczy ok. 1000 mieszkańców.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.678 sek.