• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Komora Cieszyńska

    Przeczytaj także...
    Frydeckie państwo stanowe (cz. Frýdecké panství, łac. Status Minor Fridecensis) – państwo stanowe w okolicach miasta Frydek powstałe w 1573 z wydzielenia z księstwa cieszyńskiego.Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
    Śląsk Austriacki (niem. Österreichisch Schlesien, czes. Rakouské Slezsko, oficjalnie Herzogtum Ober- und Niederschlesien, Księstwo Górnego i Dolnego Śląska, czes. Vévodství Horní a Dolní Slezsko lub w skrócie Herzogtum Schlesien, Księstwo Śląska) – prowincja utworzona w 1742 roku z pozostałej w monarchii Habsburgów części Śląska: Księstwa Cieszyńskiego, państw stanowych: bielskiego, frydeckiego, frysztackiego, bogumińskiego, Niemiecka Lutynia oraz części dawnych księstw opawskiego, karniowskiego i nyskiego.
    Obwód cieszyński w 1844 roku, kolorem żółtym oznaczona Komora Cieszyńska, dodatkowo kolorem czerwonym frydeckie państwo stanowe
    Kamień graniczny Komory Cieszyńskiej w Iskrzyczynie (koło Skoczowa)

    Komora Cieszyńska (niem. Teschener Kammer) – oficjalna nazwa połączonych majątków należących bezpośrednio do książąt cieszyńskich w latach 1654-1918, a jednocześnie nazwa instytucji zarządzającej tymi majątkami w imieniu księcia.

    Kontrreformacja – nurt w Kościele katolickim, który był okresem odnowy zapoczątkowanym soborem trydenckim oraz zakończonym wraz z wojną trzydziestoletnią. Czasami jest on uznawany jako odpowiedź na reformację.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

    Historia[]

    Komorę Cieszyńską powołano po przejęciu władzy w Księstwie Cieszyńskim przez Habsburgów w 1653 r. Celem jej utworzenia było uzyskanie możliwości sprawnego, centralnego zarządzania wszystkimi dobrami należącymi do księcia na terenie Księstwa Cieszyńskiego, które w owym czasie znajdowało się w bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej i gospodarczej. Zarządcą Komory był mianowany przez księcia regent (później nadregentem). Pierwszym regentem został Kaspar Tłuk.

    Gorzelnia – zakład wytwórczy produkujący spirytus surowy (nieoczyszczony alkohol etylowy) metodą fermentacyjną z surowców skrobiowych (np. ziemniaki, zboża) lub innych, np. cukrowych. Surowcami innymi mogą być melasa lub syrop cukrowy, bądź też buraki cukrowe. Obecnie większość gorzelni nie produkuje alkoholu etylowego z ziemniaków ze względu na wysokie koszty produkcji.Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Imperium Habsburgów i Imperium Rosyjskie.

    Początkowo tworzyły ją 4 miasta (Cieszyn, Skoczów, Strumień i Jabłonków) oraz 31 wsi podzielonych w dwa klucze: większy cieszyńsko-jabłonkowski oraz mniejszy skoczowsko-strumieński. W następnych dekadach dobra tę powiększano i w 1737 było to już 4 miasta z 49 wsiami (z 21 folwarkami).

    Maria Teresa Habsburg (ur. 13 maja 1717 w Wiedniu, zm. 29 listopada 1780 tamże) – córka cesarza Karola VI Habsburga i księżniczki Elżbiety von Braunschweig-Wolfenbüttel, córki Ludwika Rudolfa, księcia brunszwickiego na Lüneburgu, królowa Czech i Węgier, niekoronowana cesarzowa od 1745.Strumień (niem. Schwarzwasser, cz. Strumeň) – miasto w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, nad rzeką Wisłą. Miasto leży w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego, geograficznie zaś leży w regionie Dolina Górnej Wisły, będącej częścią Kotliny Oświęcimskiej.

    Początkowa działalność Komory związana była głównie z uzyskiwaniem jak największych dochodów z podporządkowanych jej dóbr oraz z zakrojoną na szeroką skalę akcją kontrreformacyjną. Zarządcy Komory od samego początku zwiększali obciążenia wobec poddanej ludności oraz nie respektowali praw ekonomicznych podporządkowanych im miast, tj. Cieszyna, Skoczowa, Strumienia i Jabłonkowa. Spowodowało to masową emigrację z podległych Komorze terenów i w efekcie dalszy regres gospodarczy Księstwa Cieszyńskiego. Na początku XVIII wieku wstrzymano akcję kontrreformacyjną, jednak nadal wzrastały obciążenia pańszczyźniane. W 1736 r. doszło do pierwszego otwartego buntu chłopów, jednak dopiero wielkie powstanie chłopskie w 1766 r. doprowadziło do zajęcia się całą sprawą osobiście przez cesarzową Marię Teresę. W 1771 r. wydała ona patent pańszczyźniany dla Śląska Austriackiego, który uregulował wysokość pańszczyzny i poprawił sytuację chłopów.

    Cieszyn (czes. Těšín, niem. Teschen, łac. Tessin) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, którego władz jest siedzibą. Leży na Pogórzu Śląskim, nad Olzą. Współczesne administracyjne pojęcie „miasto Cieszyn” odnosi się do prawobrzeżnej części, stanowiącego pod względem przestrzennym i społecznym jedną całość, ośrodka miejskiego, którego część lewobrzeżna należy do Czech i nosi oficjalną nazwę „Czeski Cieszyn”.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    Gwałtowny rozwój Komory Cieszyńskiej nastąpił po I rozbiorze Polski w 1772 r., kiedy do cesarstwa austriackiego włączono Galicję, a Księstwo Cieszyńskie stało się niejako łącznikiem pomiędzy Wiedniem a Krakowem. W 1781 r. ostatecznie zniesiono poddaństwo osobiste chłopów. Rozpoczął się okres rozwoju przemysłowego, którego pierwszym aktem było otwarcie przez Komorę w 1772 r. huty w Ustroniu. Książę Albert Sasko-Cieszyński od 1791 r. zaczął też regularne powiększanie majątku Komory Cieszyńskiej, nabywając całe wsie i miasta w różnych zakątkach księstwa. Dużym nabytkiem był w 1797 zakup frydeckiego państwa stanowego. W niedługim czasie Komora Cieszyńska stała się jednym z głównych źródeł dochodów księcia, a Księstwo Cieszyńskie urosło do rangi jednego z najbogatszych regionów cesarstwa.

    Karol Ludwik Jan Józef Habsburg (ur. 5 września 1771 we Florencji; zm. 30 kwietnia 1847 w Wiedniu) – arcyksiążę austriacki, książę cieszyński; teoretyk wojskowości; generał armii austriackiej w latach 1793-1800, od 1801 marszałek polny, generalissimus; w latach 1801-1805 minister wojny i marynarki wojennej, przewodniczący sztabu generalnego.Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע – Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция – Galicija, ukr. Галичина – Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborcę i stosowana na określenie południowo-wschodnich ziem dawnej I Rzeczypospolitej, znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie, wchodzących w skład zaboru austriackiego. Z tego tytułu również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski, ziemię Grodów Czerwieńskich oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym.

    XIX wiek to gwałtowny rozwój Komory Cieszyńskiej. Zarządcy skupili się na rozwoju rolnictwa, jak i uprzemysłowieniu miast i wsi. Budowano kopalnie, huty, tartaki, browary, gorzelnie, przędzalnie i cukrownie. Nastąpiło też znaczne powiększenie Komory, i to nie tylko o majątki na terenie Księstwa Cieszyńskiego. Już w 1838 r. książę Karol Ludwik Habsburg nabył Państwo Żywieckie, które włączono do dóbr Komory Cieszyńskiej. Później pod zarząd Komory włączono także tak odległe majątki, jak: państwa Mosonmagyaróvár, Bellye, Véghles i Topolovac na Węgrzech, państwo Židlochovice na Morawach oraz Klachau-Wörschach w Austrii.

    Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.Albert Kazimierz Sasko-Cieszyński (Albert Kasimir August Ignaz Pius Franz Xaver von Sachsen, ur. 11 lipca 1738 w Moritzburgu koło Drezna, zm. 10 lutego 1822 w Wiedniu) – książę cieszyński i saski, królewicz polski; syn króla polskiego Augusta III i Marii Józefy Habsburżanki.

    W 1918 r., po upadku monarchii austriackiej, Komorę Cieszyńską zlikwidowano. Ostatecznie Śląsk Cieszyński podzielono w 1920 r., a majątek Komory Cieszyńskiej znacjonalizowano zarówno w polskiej, jak i w czechosłowackiej jego części.

    Przypisy

    1. J. Spyra, Śląsk Cieszyński..., 2012, s. 132
    2. J. Spyra, 2012, s. 18

    Bibliografia[]

  • Janusz Spyra: Śląsk Cieszyński w okresie 1653-1848. Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2012. ISBN 978-83-935147-1-7.

  • Nacjonalizacja – akt przejęcia przez państwo prywatnego mienia. W rzadkich przypadkach może to być również przejęcie mienia należącego do samorządu. Nie należy mylić nacjonalizacji, która jest stosowana wobec określonej kategorii mienia lub osób, z wywłaszczeniem, które dotyczy konkretnej osoby i konkretnej sprawy.Browar - zakład produkcyjny, w którym wytwarzane jest piwo czyli napój powstały ze słodu, wody i chmielu poddany fermentacji alkoholowej przy użyciu drożdży. Moce wytwórcze sięgają kilku milionów hektolitrów rocznie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Pańszczyzna – przymusowa i darmowa praca w formie renty feudalnej wykonywana przez chłopów na rzecz właściciela ziemskiego w wymiarze ustalonym jednostronie przez niego bądź według norm zwyczajowych lub prawnych. Wykształciła się w Europie w okresie feudalnym, po czym powoli zaczęła zamierać w wyniku przechodzenia na czynsz.
    Klucz, majątek ziemski – kilka posiadłości jednego właściciela, najczęściej zlokalizowanych blisko siebie, zorganizowanych w jeden organizm gospodarczy, pod jednym zarządem właściciela, oficjalisty lub ekonoma. Była to forma organizacji większych latyfundiów ziemskich. Jeden lub kilka kluczy, lub w przypadku posiadaczy dużych fortun, większa ich liczba, mogło być zorganizowane w ordynację rodową.
    Iskrzyczyn – wieś sołecka w gminie Dębowiec w powiecie cieszyńskim, w województwie śląskim. Wieś leży w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego. Powierzchnia sołectwa wynosi 465 ha, liczba ludności 628 (2009), co daje gęstość zaludnienia równą 135,05 os./km². Większość terenu wioski zajmują grunty orne (338 ha).
    Regent – uprawniona osoba, sprawująca władzę w imieniu monarchy, gdy ten nie może wykonywać swoich obowiązków, np. z powodu małoletności, nieobecności w kraju lub poważnej choroby.
    Księstwo Cieszyńskie (łac. Ducatus Tessinensis, niem. Herzogtum Teschen, czes. Těšínské knížectví) – śląskie księstwo ze stolicą w Cieszynie, istniejące w latach 1290-1918. W latach 1290-1653 znajdowało się pod panowaniem miejscowej linii Piastów. W 1653 roku przeszło pod panowanie Habsburgów. Od 1722 roku książęta cieszyńscy pochodzili z dynastii książąt lotaryńskich, w latach 1767-1822 z dynastii Wettynów, a od 1822 do 1918 roku z dynastii Habsburgów lotaryńskich.
    Habsburscy książęta cieszyńscy. Związki Śląska Cieszyńskiego z Habsburgami sięgają początków XVI w., kiedy to w 1526 r. wyszli oni zwycięsko z walki o koronę Czech i Węgier. W tym czasie Księstwo Cieszyńskie było niepodzielnym lennem należącym do ziem Korony Św. Wacława, czyli Królestwa Czeskiego.
    Wiedeń (niem. Wien, dialekt Wean) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.039 sek.