• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Komitet Narodowy - 1848



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Wielkie Księstwo Poznańskie 1815-1848 (dawniej Wielkie Xięstwo Poznańskie, niem. Großherzogtum Posen, fr. Grand Duché de Posnanie) – autonomiczne księstwo, wchodzące w skład Prus (pozostające - z wyjątkiem lat 1848-1851 - obok Prus Zachodnich i Wschodnich, poza Związkiem Niemieckim), powstałe na mocy kongresu wiedeńskiego, mające w zamierzeniu mocarstw zaspokoić narodowe dążenia wielkopolskich Polaków w związku z odłączeniem decyzją kongresu terytorium Wielkopolski od reszty terytorium Księstwa Warszawskiego, które otrzymało status Królestwa Polskiego, państwa konstytucyjnego, związanego jedynie unią personalną z Imperium Rosyjskim. Po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim, popartym przez Poznaniaków, autonomia Księstwa została ograniczona w 1831, a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 - całkowicie zniesiona. Administracja pruska bez żadnego aktu prawnego zmieniła nazwę na Prowincja Poznańska (Provinz Posen), ale w użyciu społecznym nadal pozostawała nazwa Wielkie Księstwo Poznańskie (choć polskie elity polityczne również używały nowej nazwy). Nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus, a następnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II.Czako – rodzaj wysokiej czapy wojskowej używanej od końca XVIII w.(choć korzenie sięgają dalej) do początków XX w. w oddziałach frontowych, a jako nakrycie głowy reprezentacyjne w niektórych krajach do dziś. Używają czaka także policje wielu państw. Ma płaskie denko i jest zazwyczaj z daszkiem, czasem zwęża się ku górze. Jest zrobione ze skóry i sukna. Na początku swego istnienia miało około 40 cm. wysokości, a ok. roku 1850 uległo skróceniu. Z czaka wywodzi się francuskie kepi. Nazwę czako noszą także czapki górnicze. Nazwa wywodzi się od węgierskiego csako oznaczającego wysoką czapę wojskową.
    Utworzenie Komitetu Narodowego[ | edytuj kod]

    We Lwowie działacze demokratyczni podejmowali próby zalegalizowania swojej działalności pod nazwą Komitetu Narodowego, utworzonego, jak podają różne źródła, 20 lub 21 marca. Komitetem kierowali Jan Dobrzański, Józef Dzierzkowski i Leszek Dunin-Borkowski.

    Istnienie Komitetu Narodowego niepokoiło poważnie gubernatora Stadiona, ponieważ obawiał się on z jednej strony niespokojnej ludności miasta, a z drugiej ograniczenia lub przejęcia swojej władzy przez Komitet. Nie mógł również w pełni liczyć na załogę wojskową Lwowa, szczególnie na 4 pułk piechoty "Hoch- und Deutschmeister" oraz pułki węgierskie.

    Onufrij Krynyćkyj, pol. Onufry Krynicki (ur. 1791, zm. 1867) – ksiądz greckokatolicki, ukraiński działacz społeczny.Ułan (ang. Uhlan, niem. Ulan) – żołnierz jazdy lekkiej uzbrojonej w lance, szable oraz broń palną, charakterystycznej głównie dla kawalerii polskiej.

    Dlatego też wybrał rozwiązanie pośrednie stwierdzając, że nie może uznać i zalegalizować Komitetu Narodowego, jednak toleruje go jako organizatora Gwardii Narodowej, jako pośrednika pomiędzy społeczeństwem a administracją i władzą.

    Obawiając się wybuchu rewolucji, i próbując rozładować nastroje społeczne, Stadion przekazał powstającemu oddziałowi Legii Studenckiej 25 sztuk broni palnej, a po złożeniu przez Gwardię Narodową przysięgi na wierność cesarzowi, dodał 800 starych francuskich karabinów, z których część była niesprawna. Uspokoiło to nastroje ulicy, dzięki czemu Stadion poczuł się pewniej, i nocy z 20 na 21 marca zdelegalizował Komitet, i zakazał organizowania we Lwowie wieców i demonstracji. Komitet Narodowy nie podporządkował się jednak tej decyzji, radząc nad organizacją Gwardii Narodowej i wydając odezwę do mieszkańców prowincji. Dlatego też, po załatwieniu sprawy broni dla formującej się Legii Akademickiej, gubernator Stadion osobiście przybył do ratusza, i nakazał Komitetowi rozwiązać się. Zarówno prowadzący obrady Dzierzkowski, jaki i wszyscy uczestnicy byli tak zaskoczeni, że bez protestu podporządkowali się rozkazowi i opuścili salę.

    Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.Dziennik Mód Paryskich – wydawane we Lwowie czasopismo, poświęcone modzie i literaturze, ukazujące się w latach 1840–1849 (przy czym od 1848 do 1849 roku pod zmienionym tytułem "Tygodnik Polski. Pismo poświęcone Literaturze, Obyczajom i Strojom"). Powstało z inicjatywy krawca Tomasza Kulczyckiego. "Dziennik Mód Paryskich" należał do jednych z pierwszych nowoczesnych czasopism polskich. Od 1848 roku poświęcony był również tematyce politycznej.

    Wieczorem 21 marca członkowie Komitetu odbyli spotkania w mieszkaniach Kazimierza Stadnickiego oraz Jana Chwaliboga. Na tym drugim uchwalono wysłanie do Wiednia deputacji, która przekaże adres bezpośrednio cesarzowi, z pominięciem gubernatora Stadiona.

    Ponieważ członkowie Komitetu nadal spotykali się w domach prywatnych, policja aresztowała w dniu 22 marca kilku bardziej znanych działaczy demokratycznych, między innymi Dzierzkowskiego, Dymickiego i Ziemiałkowskiego. Wkrótce jednak wypuszczono ich w związku z protestami społecznymi.

    Delegacja adresowa do Wiednia[ | edytuj kod]

    Utworzenie deputacji[ | edytuj kod]

    Ideę doręczenia adresu osobiście cesarzowi rozpropagowały liczne odezwy i ulotki. Komitet apelował w nich również o porządek, spokój i zachowanie jedności, dzięki czemu możliwe będzie uzyskanie od cesarza większych praw. Komitet również stwarzał ulotkami w społeczeństwie przekonanie, że jest jedynym przedstawicielem ludności ziem polskich.

    Ferdynand I Habsburg-Lotaryński zwany Dobrotliwym (niem. Ferdinand I) (ur. 19 kwietnia 1793, zm. 29 czerwca 1875) – cesarz austriacki w latach 1835-1848, król Węgier 1830 (koregent do 1835)-1845 (jako Ferdynand V) syn Franciszka I z dynastii Habsburgów. Ożeniony z Marią Anną, córką króla Sardynii Wiktora Emanuela I, pozostał bezdzietny.Kraje Korony Świętego Stefana to oficjalna nazwa węgierskiej części dualistycznych Austro-Węgier, używana po austriacko-węgierskim porozumieniu w 1867. Potoczna nazwa to Zalitawia. Nazwa wywodzi się od symbolu Królestwa Węgier, Korony Świętego Stefana według tradycji przesłanej w roku 1000 św. Stefanowi przez papieża Sylwestra II (obecnie przechowywanej w Budapeszcie, w budynku parlamentu).

    Na zebraniu Komitetu w dniu 25 marca w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich postanowiono, że następnego dnia (26 marca) deputacja wyruszy do Wiednia. Jednak część deputacji wyruszyła dopiero 28 marca.

    W skład deputacji wchodzili: Maciej Alszer, Władysław Biesiadecki, Teodor Borowski, Leszek Dunin-Borkowski, Michał Czacki, Jan Chwalibóg, Józef Dzierzkowski, Jan Dobrzański, Ludwik Dolański, Marian Dylewski, Jan Dymnicki, Marceli Gromadzyński, Dawid Horowitz, Karol, Hubicki, Marcin Jabłoński, ks. Piotr Korotkiewicz, ks. Onufry Krynicki, Tomasz Kulczycki, Abraham Kohn, x. Jerzy Henryk Lubomirski, Samuel Leligdowicz, Karol Malisz, Abraham Mises, Jan Nowakowski, Jan Riedel, Wincenty Smagłowski, Aleksander Sękowski, Aleksander Siemieński, Leon Słabkowski, Kazimierz Szelicki, Kyryło Wienkowśkyj (j.pol. Cyryl Wieńkowski), Walery Waygart, Wiktor Zbyszewski, Florian Ziemiałkowski.

    Lajos Kossuth (ur. 19 września 1802 w Monoku, zm. 20 marca 1894 w Turynie) – węgierski szlachcic, prawnik, dziennikarz; przywódca rewolucji węgierskiej uważany za węgierskiego bohatera narodowego.11 kwietnia jest 101. (w latach przestępnych 102.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 264 dni.

    Droga deputacji wiodła traktem środkowogalicyjskim do Krakowa, a następnie koleją do Wiednia.

    Droga do Krakowa[ | edytuj kod]

    W drodze do Krakowa delegacja zatrzymywała się w wielu miejscach, głosząc idee demokratyczne i rozdając ulotki i odezwy - w Gródku Jagiellońskim, w Przemyślu (gdzie odwiedzono rzymskokatolickiego biskupa Franciszka Wierzchleyskiego i zaproponowano mu udział w delegacji), Jarosławiu, Rzeszowie, Tarnowie (gdzie okazało się, że miasto wysłało do Wiednia własną delegację z księciem Władysławem Sanguszką na czele), Bochni. Pierwsza część delegacji dotarła do Krakowa 28 marca. Wieczorem dołączyli do niej biskup Wierzchlejski oraz ksiądz kanonik kapituły przemyskiej Stanisław Czajkowski, jak również ksiądz kanonik kapituły tarnowskiej Michał Król.

    Gwardia Narodowa – obywatelska ochotnicza formacja wojskowa, utworzona w marcu 1848 w Królestwie Galicji i Lodomerii. Kazimierz Szeliski (ur. 1807, zm. 1885) – poseł do Sejmu Krajowego Galicji I (1861-1867) i III kadencji (1870-1873), właściciel dóbr Kozowa.

    Działalność w Krakowie[ | edytuj kod]

    Przyjazd delegacji lwowskiej zbiegł się w czasie z utworzeniem Komitetu Narodowego w Krakowie z wyznaczeniem krakowskiej delegacji adresowej, która zamierzała prosić cesarza o nadanie Galicji takich samych praw, jakie otrzymało Wielkie Księstwo Poznańskie.

    Nie wiadomo, jak bardzo adresy "lwowski" i "krakowski" różniły się od siebie (przypuszczalnie znacznie), dlatego krakowianie nie zgodzili się współpracować z reprezentantami Galicji Wschodniej. Porozumienie osiągnięto po oświadczeniu delegacji lwowskiej, która zobowiązała się do napisania nowego, kompromisowego adresu.

    Stowarzyszenie Właścicieli Większych Posiadłości Wiejskich (zwane również Stowarzyszeniem Ziemiańskim) – konserwatywna organizacja utworzona 3 maja 1848 we Lwowie w celu obrony praw bogatych ziemian w Galicji.Trakt środkowogalicyjski, Trakt cesarski (Kaiser-Chausse, Wiener Postroute, Wiener Haupt Comercial Strasse) – galicyjski cesarski trakt drogowy, budowany od 1772 do 1785 przez habsburską Austrię.

    29 marca dołączyli do delegacji Stanisław Pieniążek, Stanisław Jabłonowski i Sylweriusz Skulimowski z Krakowa, oraz delegacja tarnowska: Władysław Sanguszko, Leon Dzwonkowski, Leon Szwejkowski, Józef Hussakowski, Pinkus Palester, Stanisław Mielak, Wojciech Boniur, Z. Rosner. W tym dniu rozpoczęła się również debata nad nowym adresem, który został ukończony 31 marca.

    Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

    31 marca nastąpiło ostateczne połączenie delegacji lwowskiej, tarnowskiej i krakowskiej. Dołączyli do delegacji: Stanisław Baranowski, Ludwik Bierkowski, Stanisław Jabłonowski, rabin Dow Ber Meisels, Antoni Rozwadowski, Gaweł Śliwiński, Grzegorz Zbroja.

    Redagowanie nowego adresu[ | edytuj kod]

    W tym dniu również zlecono Leszkowi Dunin-Borkowskiemu nadzór nad redagowaniem nowego adresu. Był on redagowany początkowo w Krakowie, później w czasie podróży, a ukończony w Wiedniu. Zawarto w nim żądanie:

  • utworzenia Gwardii Narodowej
  • utworzenia polskiego samorządu w Galicji lub nadanie autonomii
  • rozwoju polskiego i ruskiego szkolnictwa ludowego
  • reformy sądownictwa
  • Demokraci próbowali również zamieścić w adresie wezwanie do zniesienia pańszczyzny, jednak wskutek dużego oporu szlachty zrezygnowano z umieszczenia tego punktu.

    Dow (Dov, Dob) Ber (Beer, Berisz, Berush) Meisels (ur. 1798 w Szczekocinach, zm. 15 lutego 1878 w Warszawie) – rabin krakowski, następnie warszawski, opowiadał się za udzielaniem poparcia przez Żydów Polakom walczącym z Rosjanami, sympatyzował z powstaniami narodowowyzwoleńczymi.Walery Waygart (ur. 1821 w Stopnicy, zm. 22 września 1902 w Podliskach Małych) – burmistrz Przemyśla (1873-81), poseł do Sejmu Krajowego (1873-89).

    Działalność w Wiedniu[ | edytuj kod]

    Po przyjeździe do Wiednia do delegacji dołączył Euzebiusz Czerkawski (reprezentant Uniwersytetu Lwowskiego), Franciszek Hoszard, Józef Świątkiewicz, Adolf Rudzyński (reprezentanci wiedeńskiego środowiska studenckiego) oraz Kazimierz Szeliski.

    W dniu 6 kwietnia adres został odczytany cesarzowi Ferdynandowi I przez Jerzego Lubomirskiego na audiencji prywatnej, natomiast reszta delegacji oczekiwała w sali tronowej. Cesarz po wysłuchaniu stwierdził, że odda do rozpatrzenia swoim ministrom, i postara się nie zawieść oczekiwań ukochanych Galicjan. Oznaczało to generalne niepowodzenie delegacji galicyjskiej. Po audiencji delegacja uczestniczyła w audiencjach u arcyksięcia Jana, ministra Franza Kolowratha oraz ministra spraw wewnętrznych Franza Pillersdorfa.

    Rada Narodowa Lwowska lub Centralna Rada Narodowa – polska organizacja demokratyczna, mająca cechy parlamentu galicyjskiego, utworzona we Lwowie w okresie Wiosny Ludów, w kwietniu 1848, z inicjatywy członków Komitetu Narodowego. Dążyła do skoordynowania działalności wszelkich rad w Galicji w celu przejęcia władzy.Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

    Wskutek niepowodzeń dyplomatycznych delegacja galicyjska postanowiła działać na dwa fronty. 14 kwietnia podzieliła się na dwa wydziały: Wydział Wiedeński i Wydział Krajowy. Delegaci Wydziału Krajowego udali się z powrotem do Galicji, zaś delegaci Wydziału Wiedeńskiego pozostali na miejscu, prowadząc dalszą działalność dyplomatyczną - prowadzili oni rozmowy z innymi delegacjami narodów Austrii, jak również z dyplomatami Anglii, Belgii i Francji.

    Euzebiusz Czerkawski (ur. 4 lutego 1822 w Tuczapach, zm. 22 września 1896 we Lwowie) – rektor Uniwersytetu Lwowskiego, poseł-wirylista do Sejmu Krajowego Galicji i Rady Państwa, c.k. radca szkolny.Józef Dzierzkowski (pseudonim Bolesta; ur. 11 stycznia 1807 w Ksawerowie w powiecie owruckim, zm. 13 stycznia 1865) – polski pisarz i publicysta. Prekursor lwowskiej cyganerii literackiej.

    25 kwietnia ogłoszono w Wiedniu nową konstytucję, która absolutnie nie spełniała polskich oczekiwań. Cofała ona przyznane prawa, wprowadzała nawet z powrotem Stany Galicyjskie. Tak więc delegacja galicyjska nie załatwiła żadnych koncesji na rzecz Galicji, nie udało się nawet uzyskać legalizacji Komitetu Narodowego. Pozostało jej więc powrócić do Galicji. Członkowie delegacji podjęli działania polityczne m.in. w ramach Centralnej Rady Narodowej.

    Cenzura (łac. censere – osądzać) – świadome wprowadzenie w błąd poprzez selektywny dobór zazwyczaj masowo rozpowszechnianych informacji.Peszt (węg. Pest, słow. Pešť, serb. Pešta / Пешта) – wschodnia, głównie mieszkalna, część Budapesztu, stanowiąca około 2/3 terytorium całego miasta.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Cyrkuł (niem. Kreis, Stadt-Viertel, okręg, dzielnica) – nazwa jednostki podziału administracyjnego kraju (odpowiednik powiatu) lub miasta (odpowiednik dzielnicy). Etymologicznie nazwa polska wywodzi się od niemieckiego "zirc" i od łacińskiego "circulus". W krajach niemieckich dzielenie terytoriów na cyrkuły było popularne już od czasów Staufów (tzw. "okręgi Rzeszy" – niem. Reichskreis). W samej Monarchii austriackiej długo przed 1772 podziałowi na cyrkuły uległy Czechy i Węgry.
    Przemyśl (łac. Praemislia, ros. Перемышль, ukr. Перемишль, niem. Prömsel) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, położone nad Sanem.
    Klemens Wentzel Lothar Nepomuk, książę von Metternich-Winneburg (ur. 15 maja 1773 w Koblencji, Niemcy, zm. 11 czerwca 1859 w Wiedniu) – austriacki polityk i dyplomata. Zwolennik tradycjonalistycznego konserwatyzmu.
    Rzeszów (łac. Resovia, ukr. i łemkow. Ряшів, jid. רײַשע) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodniej Polsce, siedziba władz województwa podkarpackiego i powiatu rzeszowskiego. Jest miastem centralnym aglomeracji rzeszowskiej. Znajduje się tu kuria diecezji rzeszowskiej.
    Lajos Batthyány, węg. Batthyány Lajos (ur. 7 lutego 1807, Preszburg (ob. Bratysława), zm. 6 października 1849, Buda) – hrabia, członek starej, szlacheckiej rodziny Batthyány. Pierwszy premier Węgier w roku 1848.
    Autokracja (gr. autokratés, samowładny, αυτός sam + κρατέω rządzić) – system rządów sprawowany przez jedną osobę lub niewielką grupę osób, posiadającą nieograniczoną władzę, będącą poza jakąkolwiek kontrolą społeczną. Głównymi wyróżnikami autokratycznych systemów państwowych jest skoncentrowanie całej władzy państwowej w ręku jednostki bądź grupy, panującej za pomocą monolitycznie i hierarchicznie zorganizowanego aparatu nad społeczeństwem pozbawionym legalnych form wpływu na powoływanie i zmienianie rządzących oraz na programy i metody rządzenia.
    Ludwik Józef Bierkowski (ur. 16 sierpnia 1801 w Poznaniu, zm. 27 czerwca 1860 w Krakowie) – polski lekarz, chirurg, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, uczestnik powstania listopadowego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.718 sek.