l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Kodeks Justyniana

    Przeczytaj także...
    Publiusz Eliusz Hadrian (Publius Aelius Hadrianus; ur. 24 stycznia 76 w Itálice lub Rzymie, zm. 10 lipca 138 w Bajach) – w latach 117-138 cesarz rzymski. Po śmierci został zaliczony w poczet bogów.Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.
    Kazimierz Kolańczyk (ur. 24 lutego 1915 w Byszewie koło Bydgoszczy, zm. 20 lutego 1982 w Poznaniu) – polski historyk prawa.
    Strona tytułowa wydania z 1583

    Kodeks Justyniana (łac. Codex Iustinianus) – jedna z trzech części wielkiej kompilacji prawa rzymskiego podjętej w latach 528534 przez cesarza Justyniana I Wielkiego.

    Justynian rozpoczął prace nad Kodeksem rok po wstąpieniu na tron (527). W tym celu powołał 13 lutego 528 konstytucją Haec specjalną komisję, w skład której weszło siedmiu urzędników cesarskiej administracji wysokiego szczebla (byli wśród nich m.in. Trybonian i Theophilus). Komisja zakończyła swoje prace po upływie kolejnego roku i 7 kwietnia 529 roku ogłoszono konstytucją Summa pierwszy w ramach kodyfikacji, tzw. Codex vetus ("dawny"), którego treść nie dochowała się do naszych czasów. Kilka lat później - w wyniku pracy kolejnej komisji zlożonej z Tryboniana, profesora Dorotheusa z Berytu i 3 adwokatów - 16 listopada 534 roku z mocą od 29 grudnia, konstytucją Cordi ogłoszono tzw. Codex repetitae praelectionis ("Kodeks ponownego wyboru"), który zastąpił poprzedni.

    Instytucje Justyniana – podręcznik prawa rzymskiego, będący częścią kodyfikacji justyniańskiej (Corpus Iuris Civilis) - posiadający moc prawa obowiązującą w Cesarstwie Bizantyjskim. Opublikowany 21 listopada 533, konstytucją Imperatoriam z mocą od 30 grudnia. Adresowany do żądnej poznania praw młodzieży, której cesarz Justynian I Wielki zadedykował słowa:Digesta Justyniana (łac. Digesta Iustiniani) pełna nazwa Iustiniani Augusti Digesta seu Pandectae - najobszerniejsza z trzech części wielkiej kompilacji prawa rzymskiego podjętej w latach 528 – 534 przez cesarza Justyniana I Wielkiego.

    Kodeks Justyniana składa się z 12 ksiąg podzielonych na tytuły (w liczbie 765). Zawierają one szereg (przeszło 4600) konstytucji (ustaw) wydawanych przez cesarzy rzymskich, z których najstarsze pochodzą z czasów Hadriana, z wyszczególnieniem imienia cesarza, który przyjął dany akt, adresata konstytucji oraz daty i miejsca jej ogłoszenia (przy braku informacji umieszczano słowa sine die et consule 'bez dnia i konsula'). W większości napisane są po łacinie, około 150 po grecku.

    Justynian I Wielki, Iustinianus (właśc. Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus, ur. 11 maja 483 w Tauresium, Prowincja Iliria, zm. 13 listopada 565 w Konstantynopolu) – cesarz bizantyński od 1 sierpnia 527 do 13 listopada 565, święty Kościoła prawosławnego. Syn Wigilancji i tym samym siostrzeniec cesarza Justyna I.Gajusz, Gaius (II w. n.e.) – jurysta rzymski, znany głównie jako autor Instytucji Gajusza. Innym przypisywanym mu dziełam są Res Cottidianae sive Aurea ("Sprawy codzienne czyli złote").

    Treścią są przepisy prawa kościelnego i ustrojowego (księga 1), cywilnego (ksiegi 2 - 8), karnego (księga 9), administracyjnego i finansowego (10 - 12). Księgi podzielone są na tytuły. Kodeks cytowany jest następująco: C lub CJ, numery księgi, tytułu, ustawy, paragrafu. Pierwszy paragraf oznaczany jest pr. (principium a proemium 'początek'), drugi jako 1 itd.

    Ius publice respondendi – uprawnienie, przywilej nadawany niektórym prawnikom rzymskim przez cesarza. Nadany pierwszy raz przez cesarza Augusta. To uprawnienie, w myśl zasady ex aequo et bono pozwalało prawnikom korygować surowe i niesprawiedliwe zasady prawa. Prawnicy udzielali w ten sposób opinii "pod autorytetem cesarza". Powstała w ten sposób kategoria jurystów o autorytecie uznanym oficjalnie przez cesarza. Ci juryści "autoryzowani" wpływali w sposób stanowczy na kierunek orzecznictwa, a ich zgodna opinia uzyskała znaczenie prawotwórcze.Trybonian (łac. Tribonianus) – prawnik rzymski, minister dworu i sprawiedliwości (magister officiorum et quaestor sacrii palatii) na dworze bizantyjskiego cesarza Justyniana Wielkiego. Specjalna komisja pod jego kierownictwem w ciągu siedmiu lat dokonała kodyfikacji prawa rzymskiego, tworząc trzy z czterech części wielkiej kodyfikacji, określonej później wspólnym mianem Corpus Iuris Civilis.

    Poza Kodeksem Justyniana w skład kodyfikacji justyniańskiej wchodzą jeszcze dwa dzieła:

  • Digesta Iustiniani (Digesta seu Pandectae) – zbiór 50 ksiąg, ogłoszonych 16 grudnia 533 przez konstytucję Tanta z mocą od 29 grudnia, zawierających fragmenty (9 123) z pism 38 prawników rzymskich, poczynając od I wieku p.n.e. aż do III wieku n.e., będący najobszerniejszą częścią kodyfikacji Justyniana. Z założenia fragmenty w nim zawarte miały pochodzić od prawników posiadających przywilej ius publice respondendi, jednakże kompilatorzy wykorzystali również dzieła będące wynikiem działalności trzech prawników z okresu przedklasycznego, którzy na dobrą sprawę przywileju tego posiadać nie mogli (przywilej ten został wprowadzony przez Augusta). Według informacji cesarza komisja wyselekcjonowała materiał z 2000 ksiąg mających ogółem 3 miliony wersów, z czego do Digestów trafiło ok. 150 tysięcy wersów. Do tekstów tych kompilatorzy wprowadzali interpolacje, aby uzgodnić dawne prawo ze współczesnym im. Ich analiza i odkrywanie pierwotnego tekstu od dawna jest przedmiotem zainteresowania uczonych.
  • Treścią jest prawo ustrojowe (księga 1), cywilne (2 - 46), karne (47 i 48), procesowe (49) i administracyjne (50). Księgi omawiające prawo karne Justynian nazwał "strasznymi" (terribiles libri) Cytowanie podobnie jak Kodeksu - D. lub Dig., kolejne numery: księgi, tytułu, fragmentu i paragrafu (pierwszy paragraf oznaczany jest pr.).

    Interpolacja – w paleografii, wstawienie do istniejącego tekstu fragmentów (słów lub zdań), które oryginalnie się w tym tekście nie znajdowały. Może ona powstać w wyniku błędu kopisty lub drukarza albo być wynikiem kontaminacji.Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.
  • Institutiones Iustiniani (Institutiones sive Elementa) – podstawowe wiadomości z zakresu prawa, o charakterze podręcznikowym, adresowane cupidae legum iuventuti ("żądnej prawa młodzieży"), zebrane w czterech księgach; oparte były głównie na Instytucjach Gaiusa z II w n.e. oraz podręcznikach takich prawników jak: Florentinus, Marcjan, Ulpian. Instytucje, będące częścią kodyfikacji Justyniana, posiadały również moc ustawy. Zostały ogłoszone 21 listopada 533 konstytucją Imperatoriam.
  • Prócz tego, zgodnie z zapowiedzią, po zakończeniu prac kompilatorskich cesarz wydawał kolejne nowe ustawy (novellae constitutiones), w większości po grecku lub dwujęzyczne, grecko-łacińskie. Wbrew zapowiedzi nie doszło do ogłoszenia ich urzędowego zbioru. Zachowały się trzy większe prywatne zbiory. Najobszerniejszy liczy 168 nowel, z których 2 poprzedzają Justyniana (z lat ok. 513 i 521 - 523), 10 pochodzi od jego następców (ostatnia datowana jest na rok 575).

    Nowele wprowadzały istotne zmiany w prawie kościelnym, administracyjnym i finansowym a w zakresie cywilnym w prawie małżeńskim (nr 22) i spadkowym (115, 118, 127).

    Nowelę zwykle otwiera wstęp (łac. praefatio) a zamyka słowo końcowe (z gr. epilogus). Większe nowele podzielone są na rozdziały (łac. capita) i ewentualnie paragrafy. Cytowanie: skrót Nov., numer ustawy (numeracja tylko w części jest chronologiczna), rozdziału i ewentualnie paragrafu.

    Przypisy

    1. Nie można w tym wypadku mówić o kodyfikacji, gdyż Digesta były jedynie zbiorem szeregu wypowiedzi jurystów na temat problemów prawnych, nie zaś nowym prawem - "Prawo Rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Berier, Warszawa 2009.
    2. Constitutio Haec Edykty cesarzy, podobnie jak papieskie bulle, noszą nazwy od swych pierwszych słów.
    3. Constitutio Summa
    4. Fragment 1 edycji Kodeksu odkryto w Egipcie w 1922 Papirus Oksyrynchos XV.1814 (Wacław Osuchowski Rzymskie prawo prywatne. Zarys wykładu 1986 ISBN 8301025557 s.89)
    5. Constitutio Cordi
    6. Kazimierz Kolańczyk Prawo rzymskie Warszawa 1997 s.88
    7. Kolańczyk op.cit. s.90
    8. Digesta łac. zbiór od digerere "zbierać, porządkować" (Kolańczyk op.cit. s.53). Władysław Kopaliński tłumaczy to '(pisma) podzielone (na księgi, tytuły itd.)', digesta l.mn. od digestum r.nij. od digestus imiesłów od digerere 'dzielić; porządkować' z di- 'roz-' i gerere 'nosić; czynić'. Nazwa nawiązywała do klasycznej literatury prawniczej, kiedy pisano dzieła pod takim tytułem. Druga nazwa zapowiadała bogactwo treści (Kolańczyk s.84), Pandectae z gr. πανδέκτης (pandéktēs) 'wszechobejmujący' od pan- 'wszech-' i déktēs 'otrzymujący; żebrak' od déchesthai 'otrzymywać' (Słownik wyrazów obcych : pandekty)
    9. Kolańczyk s.86 podaje 9 142 fragmenty.
    10. Tanta paragraf 1, 17, 2. Wg dokładniejszych wyliczeń 1625 ksiąg (Kolańczyk s.85)
    11. Tanta paragraf 8a C. 1, 17, 2, 8a
    12. Cordi paragraf 4

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Corpus Iuris Civilis
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Corpus Iuris Civilis Lion, Hugues de la Porte, 1558-1560. Digitaliacja wyd. Corpus Iuris Civilis z XVI wieku
  • Digestum vetus
  • Infortiatum
  • Digestum novum
  • Codex
  • Volumen parvum
  • Corpus Iuris Civilis Denis Godefroy (1549-1621); Simon van Leeuwen (1625?-1682); François Modius (1556-1597). Neapol 1728 - 30
  • Corpus Iuris Civilis Paul Krüger (1840-1926), Theodor Mommsen (1817-1903)
  • tom 1 Institutiones, Digesta
  • tom 2 Codex
  • tom 3 Novellae
  • Iustiniani Codex
  • Novellae



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)


    Reklama

    tt