• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Koartykulacja

    Przeczytaj także...
    Przez artykulację rozumie się w fonetyce proces kształtowania dźwięków mowy ludzkiej, odbywający się w części aparatu mowy obejmującą jamy ponadkrtaniowe, tzw. nasadę. Artykulacja jest jednym z zasadniczych aspektów procesu wytwarzania głosek, na który składają się ponadto inicjacja, czyli mechanizm wytworzenia prądu powietrza i fonacja, czyli sposób zachowania się wiązadeł głosowych.Labializacja (od łac. labialis wargowy) - zjawisko zaokrąglenia warg przy artykulacji samogłosek lub spółgłosek. Obecna np. w pewnych dialektach polskich (np. małopolskim, śląskim oraz wielkopolskim - zaznaczana w nagłosie przez u, bądź częściej ł) oraz w języku kaszubskim, językach kaukaskich, języku praindoeuropejskim.
    Welaryzacja (od łac. velum – ‘podniebienie miękkie’) to proces koartykulacyjny, polegający na utworzeniu podczas artykulacji dźwięku dodatkowego zwężania poprzez wzniesienie tyłu języka w kierunku podniebienia miękkiego. Stopień tego wzniesienia oraz jego kierunek (bardziej lub mniej tylny) mogą wahać. Określenie to sygnalizuje równocześnie, że podstawowe miejsce artykulacji jest inne.

    Koartykulacja to wymawianie (artykulacja) głosek w ciągu fonicznym; występowanie w artykulacji jakiejś głoski ruchów lub układów narządów mowy właściwych głosce lub głoskom sąsiednim.

    Na przykład w sąsiedztwie głoski u inne głoski uzyskują zaokrąglenie wargowe. Dzieje się tak dlatego, że nie wymawiamy głosek wyabstrahowanych, lecz cały ich ciąg. W mowie ludzkiej widoczne są tendencje do ujednolicania wymowy, w wyniku tego procesu np. głoski dźwięczne i bezdźwięczne w swojej bezpośredniej obecności nie zachowują swych pierwotnych właściwości.

    Fonetyka (dawniej głoskownia) – jeden z działów lingwistyki zajmujący się badaniem dźwięków mowy ludzkiej (zwanych głoskami) od strony ich artykulacji (tj. sposobu wytwarzania za pomocą narządów mowy; to tzw. fonetyka artykulacyjna), ich cech fizycznych (dokładniej: akustycznych - fonetyka akustyczna) ich odbierania (fonetyka audytywna), reakcji, jakie owe głoski wywołują w psychice człowieka (psychofonetyka).Głoska – najmniejszy element dźwiękowej formy wypowiedzi, charakteryzujący się stałym zespołem fonetycznych cech artykulacyjnych i akustycznych. Każda głoska jest fizyczną realizacją jakiegoś fonemu, który może mieć ponad jedną realizację.

    Koartykulacja obejmuje przede wszystkim:

  • antycypację – wcześniejsze przygotowanie narządów mowy do wymówienia kolejnej głoski;
  • perseweracja – dłuższe utrzymywanie pozycji narządów mowy właściwych głosce poprzedniej;
  • upodobnienia wewnątrz- i międzywyrazowe.
  • Przykłady

  • wtorek, wym. ftorek
  • liczba, wym lidżba
  • urok życia, wym. urog życia
  • Procesy koartykulacyjne[]

  • labializacja – zaokrąglenie warg w obecności niektórych głosek (np. u, o), rodzaj upodobnienia
  • palatalizacja – zmiękczanie głoski, wymowa głoski z dodatkową artykulacją środkowopodniebienną
  • welaryzacja – utworzenie podczas artykulacji dodatkowego zwężania poprzez wzniesienie tyłu języka w kierunku podniebienia miękkiego (por. wymowa wyrazów panga, dżungla); należy do upodobnień ze względu na miejsce artykulacji
  • uwularyzacja
  • faryngalizacja – tworzenie podczas artykulacji dodatkowego przewężania pomiędzy korzeniem języka a tylną ścianą gardła; w języku polskim proces ten nie występuje
  • Bibliografia[]

  • Danuta Ostaszewska, Jolanta Tambor, Podstawowe wiadomości z fonetyki i fonologii współczesnego języka polskiego, Katowice 1993.
  • Wymowa (wym.) – sposób w jaki dane słowo jest wymawiane w konkretnym języku, lub sposób w jaki ktoś wypowiada dane słowo.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.022 sek.