• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kościeliski Potok

    Przeczytaj także...
    Jaskinia Wodna pod Raptawicką – jaskinia w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich, znajdująca się u podnóża wapiennego masywu Raptawickiej Turni. Znajduje się w odległości 4,4 km od Kir, po zachodniej stronie doliny, ok. 100 m na północ od Skały Pisanej. Otwór wylotowy jaskini znajduje się tuż przy w Kościeliskim Potoku, dokładnie poniżej ścieżki prowadzącej do Jaskini Mylnej, Raptawickiej i Obłazkowej, na wysokości 1027 m n.p.m.Potok – niewielki ciek wodny o wartkim nurcie, płynący w terenie o znacznych deniwelacjach. Jest wodą płynącą, zwykle w korycie wyerodowanym w skałach. Charakteryzują go duże spadki zwierciadła wody i burzliwy nurt. W Polsce potokami nazywane są przeważnie cieki płynące w górach i na wyżynach. Cechą potoków górskich są spadki koryt od 5% do 30%, a potoków wysokogórskich nawet do 80% i więcej. Na wyżynach, potoki charakteryzują się spadkami od 5% do 10%. Zlewnia potoku zwykle nie przekracza 100 km². Podłoże w potokach wysokogórskich stanowią lite skały, niżej głazy, następnie kamienie przemieszane ze żwirem, a jeszcze niżej żwir i wreszcie piasek i muł.
    Schronisko górskie PTTK na Hali Ornak – schronisko turystyczne znajdujące się na Małej Polance Ornaczańskiej w górnej części Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich na wysokości 1100 m n.p.m., na terenie należącym dawniej do Hali Ornak.
    Kościeliski Potok
    Kościeliski Potok przy ścieżce do Jaskini Mroźnej

    Kościeliski Potokpotok płynący dnem Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Za jego źródłowy ciek uważany jest Pyszniański Potok. Od ujścia Miętusiego Potoku Kościeliski Potok zmienia nazwę na Kirową Wodę.

    Dolina Smytnia – boczna, zachodnia odnoga walnej Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Tylko w dolnej części jest stosunkowo płaska. Górna część doliny jest bardzo stroma – wcina się w masyw Kominiarskiego Wierchu, podchodząc pod sam wierzchołek, pomiędzy dwie jego prawie równoległe granie zbiegające do Doliny Kościeliskiej. Od strony północnej ograniczona jest stromymi, wznoszącymi się ponad lasem ścianami Raptawickiej Grani, od strony południowej drugiej grani Kominiarskiego Wierchu, zakończonej Smytniańskimi Turniami. W północnej ścianie doliny znajdują się żleby: Spadzisty Żleb, Czarny Żleb i Gładki Żleb. Dawniej dolina była wypasana, znajdowała się na niej Hala Smytnia, obejmująca m.in. Starą Polanę. U wylotu doliny, nieco poniżej Starej Polany, przy drodze, znajduje się tzw. Krzyż Pola.Kirowa Woda – potok górski będący przedłużeniem potoku wypływającego z Doliny Kościeliskiej w Tatrach. Płynie w mezoregionie geograficznym zwanym Rowem Kościeliskim, zbiera zaś wodę głównie z Tatr. Górna jego część powyżej Kir nosi nazwę Kościeliskiego Potoku, zaś dolna nazywa się Kirową Wodą. Głównym jego dopływem jest Przybielanka (dolna część Lejowego Potoku). Kirowa Woda po połączeniu z Siwą Wodą (dolna część Chochołowskiego Potoku tworzą razem źródła Czarnego Dunajca. Ujście Przybylanki do Kirowej Wody i połączenie się tej ostatniej z Siwą Wodą następuje w Roztokach (część Witowa), bardzo blisko siebie, na wysokości około 880 m n.p.m. Koryto tych potoków jest wybitnie kamieniste, wypełnione granitowymi kamieniami o bochenkowatym kształcie, pochodzącymi ze skał tatrzańskich, przyniesionych i oszlifowanych przez wodę.

    Długość potoku w obrębie Tatr wynosi 8,5 km (łącznie z Pyszniańskim Potokiem, jeśli jednak doda się jego dolny bieg (Kirową Wodę), to łączna długość wynosi 11 km. Powierzchnia zlewni wynosi 35 km – tyle, co powierzchnia Doliny Kościeliskiej, jednak w istocie jest większa, gdyż podziemnymi przepływami przesącza się do Kościeliskiego Potoku część wód z sąsiednich dolin. Udowodniono, że w dolnej części potoku płynie więcej wody niż wynosi zasilanie w jego zlewni – część wód jest pobieranych podziemnymi przepływami ze zlewni potoku płynącego Doliną Małej Łąki. Średni przepływ Kościeliskiego Potoku w skali roku wynosi 1500 l/s. W stosunku do innych potoków tatrzańskich jego wody mają mały spadek – średnio tylko 41 m/km.

    Głowacz pręgopłetwy (Cottus poecilopus) – gatunek drapieżnej, słodkowodnej ryby skorpenokształtnej z rodziny głowaczowatych (Cottidae).Źródło – naturalny, skoncentrowany, samoczynny wypływ wody podziemnej na powierzchnię Ziemi. W hydrobiologii strefa źródliskowa określana jest nazwą krenal, dzielący się na eukrenal (źródło właściwe) i hypokrenal (strefę odpływu źródła), natomiast organizmy je zamieszkujące to krenon.

    Pyszniański Potok będący górnym biegiem Kościeliskiego Potoku wypływa ze źródeł na północnych zboczach Kamienistej, leżących na wysokości ok. 1320 m. Największe z tych źródeł ma wydajność kilkanaście l/s i znajduje się w rumoszu skalnym. Głównymi dopływami są: Babi Potok, Dolinczański Potok, Ornaczański Potok, Iwanowski Potok, Tomanowy Potok, Miętusi Potok i Lodowe Źródło. Liczba dopływów jest mniejsza niż w sąsiednim, bliźniaczym Chochołowskim Potoku – wynika to z faktu, że znaczna część skał w zlewni Kościeliskiego Potoku jest podatna na zjawiska krasowe.

    Tomanowy Potok, dokładniej Tomanowy Potok Polski – jeden z głównych dopływów Kościeliskiego Potoku w Tatrach Zachodnich, zbierający wodę z Doliny Tomanowej. Najwyżej położone źródła znajdują się w Kamienistym Żlebie. W dolnej części Wyżniej Polany Tomanowej dołącza niewielki ciek spływający spod progu Doliny Suchej Tomanowej. Jednak z powodu wapiennego podłoża potok spływa w górnej części tylko okresowo. Stały potok, płynący nawet podczas najbardziej suchych lat, pojawia się dopiero poniżej Niżniej Polany Tomanowej, po zasileniu dopływem spod Nadspadów. Dopływami Tomanowego Potoku są potoki wypływające z dolin spod grani głównej Tatr. Prawdopodobnie zasilany jest też podziemnymi przeciekami z Smreczyńskiego Stawu. W rejonie Polany Smytniej, na wysokości 1075 m n.p.m. w miejscu o współrzędnych 49°13′53,8″N 19°51′27,7″E/49,231611 19,857694 łączy się z Pyszniańskim Potokiem, dając początek Kościeliskiemu Potokowi.Wypływ krasowy – stały lub okresowy, z którego woda wypływa swobodnie, przeciwnie niż w wywierzysku. Wypływ krasowy zasilany jest zwykle strumieniem, który płynie na pewnym odcinku pod ziemią.

    Kościeliski Potok przepływa niemal przez wszystkie rodzaje skał budujących Tatry, w jego korycie znajdują się ogromne głazy, niewielkie wodospady i wybite pod nimi głębsze miejsca. W niektórych miejscach potok wyciął w wapiennej skale głębokie koryto, ograniczone z obu stron pionowymi niemal ścianami. Są to tzw. bramy: Niżnia (Brama Kantaka), Pośrednia (Brama Kraszewskiego) i Wyżnia Kościeliska Brama (Raptawicka Brama). Potok zachowuje się na trasie swojego przepływu niecodziennie: ilość płynącej nim wody w miarę oddalania się od źródeł wcale nie wzrasta proporcjonalnie do ilości zasilających go wód powierzchniowych i podwodnych. Przyczyną tego jest przepływanie wód przez wapienne podłoże i zjawiska krasowe, powodujące, że woda wpływa do podziemnych szczelin.

    Pyszniański Potok – potok uznawany za źródła Kościeliskiego Potoku w Tatrach Zachodnich. Przez niektórych autorów nazywany jest po prostu Kościeliskim Potokiem. Źródła Pyszniańskiego Potoku znajdują się na północnych stokach Kamienistej w jej wielkich żlebach, na wysokości ok. 1325 m n.p.m. Potok przepływa przez Dolinę Pyszniańską, następnie łączy się w Dolinie Kościeliskiej w rejonie Polany Smytniej z Tomanowym Potokiem, tworząc od tego miejsca Kościeliski Potok.Jaskinia Wodna pod Pisaną, nazywana także Jaskinią Pisaną – jaskinia znajdująca się w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Wylot jaskini znajduje się w odległości 4,3 km od Kir, powyżej Polany Pisanej, pod wapienną Skałą Pisaną. W miejscu tym wypływa z jaskini woda, która podziemnymi korytami i szczelinami przesącza się z Kościeliskiego Potoku, a także z Wąwozu Kraków. Wchodząc do jaskini, brnie się po pas w zimnej wodzie. Silny prąd utrudnia poruszanie się. Jaskinia ma 3 otwory wylotowe, łączna jej długość wynosi 450 m, położona jest na wysokości 1023–1028 m n.p.m..

    Poniżej Doliny Smytniej ilość płynącej wody zmniejsza się, a potem niekiedy (bo wybudowaniu betonowego filara mostu na potoku) zanika zupełnie (tzw. ponor) – sporadycznie prawie aż do Polany Pisanej koryto jest suche. Tutaj ponownie pod Skałą Pisaną pojawia się woda w potoku, wypływająca z dużego wypływu krasowegoJaskini Wodnej pod Pisaną. Niewielki strumień wody wypływa też po przeciwnej stronie potoku z wylotu Jaskini Wodnej pod Raptawicką. Ilość wody płynącej potokiem znacznie wzrasta po zasileniu wywierzyskiem Lodowego Źródła, a poniżej Bramy Kantaka maleje prawie czterokrotnie – niknąc w ogromnym kamienisku.

    Ornaczański Potok – potok, dopływ Pyszniańskiego Potoku. Cała jego zlewnia znajduje się w Ornaczańskim Żlebie na wschodnich stokach Ornaku w Tatrach Zachodnich. Wypływa na wysokości około 1600 m i spływa w północno-wschodnim kierunku dnem Ornaczańskiego Żlebu. Na wysokości 1112 m, przy Wielkiej Polanie Ornaczańskiej uchodzi do Pyszniańskiego Potoku jako jego lewy dopływ. Następuje to w miejscu o współrzędnych 49°13′26″N 19°51′26″E/49,223889 19,857222.Miętusi Potok – prawobrzeżny dopływ Kościeliskiego Potoku w Tatrach Zachodnich. Wypływa z Miętusiego Wywierzyska w Dolinie Miętusiej, znajdującego się na wysokości ok. 1145 m n.p.m. na Wyżniej Miętusiej Równi. Jest to niewielkie wywierzysko i przy dłuższych bezdeszczowych okresach, zwłaszcza jesienią, a również w zimie, wysycha. Wówczas źródłami Miętusiego Potoku są źródełka na Niżniej Miętusiej Równi. Poniżej wpadają do niego dopływy z Szerokiego Żlebu, Gronikowskiego Żlebu i Krowiego Żlebu.

    W wodach potoku zobaczyć można rzadkiego ptaka pluszcza – tutaj dość pospolitego. Występuje też tutaj i to niemal do samych źródeł niewielka ryba – głowacz pręgopłetwy.

    Wzdłuż Kościeliskiego Potoku od Kir do schroniska PTTK na Hali Ornak prowadzi droga, a nią znakowany szlak turystyki pieszej. Droga ta kilkakrotnie przekracza mostkiem Kościeliski Potok.

    Szlaki turystyczne[]

    szlak turystyczny zielony – wzdłuż całej długości potoku przebiega zielony szlak z Kir dnem Doliny Kościeliskiej doschroniska na Hali Ornak. Czas przejścia: 1:40 h, ↓ 1:35 h
     Osobny artykuł: Potoki tatrzańskie.

    Przypisy

    1. Tatry polskie. Mapa turystyczna 1:20 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” S.c., 2006. ISBN 83-89580-00-4.
    2. Wykaz wód płynących Polski. [dostęp 2015-11-04].
    3. Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
    4. Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962.
    5. Poznaj Tatry. Potoki tatrzańskie. [dostęp 2016-02-25].
    6. Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.
    Władysław Szafer (ur. 23 lipca 1886 w Sosnowcu, zm. 16 listopada 1970 w Krakowie) – polski botanik, profesor UJ (w latach 1936-1938 rektor), dyrektor krakowskiego Ogrodu Botanicznego, wieloletni dyrektor Instytutu Botaniki UJ.Babi Potok – potok, dopływ Pyszniańskiego Potoku. Ma źródło na wysokości 1780 m na północnych stokach Kamienistej w żlebie Babie Nogi w Tatrach Zachodnich. Jest to najwyżej położone źródło w całych polskich Tatrach Zachodnich. W korycie potoku znajdują się liczne progi skalne, a na nich niewielkie wodospady. W obrębie żlebu koryto wyżłobione jest w materiale akumulacyjnym, w którym potok często gubi wodę. Niżej potok spływa głębokim korytem pomiędzy Babim Grzbietem i Dolinczańskim Grzbietem. Opływa po wschodniej stronie Niżnią Pyszną Polanę i uchodzi do Pyszniańskiego Potoku jako jego prawy dopływ. Następuje to na wysokości 1205 m, w miejscu o współrzędnych 49°12′51″N 19°51′16″E/49,214167 19,854444. Tuż przed ujściem potok traci wodę w morenie i stożku napływowym, wskutek czego odcinek ujściowy nie posiada powierzchniowego odwodnienia.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Lodowe Źródło – duże wywierzysko w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Znajduje się ono po wschodniej stronie doliny, przy drodze prowadzącej do Jaskini Mroźnej, ok. 50 m za mostkiem na Kościeliskim Potoku, w odległości 2,3 km od Kir (pieszo 35 min). W miejscu tym spod skały pod ciśnieniem obficie wypływa woda o stałej przez cały rok temperaturze ok. 4–4,5 °C. Powierzchnia wypływu wynosi kilkadziesiąt metrów kwadratowych i tworzy nieduże rozlewisko. Źródło to ma wydajność 500–800 l/s i odwadnia Dolinę Miętusią oraz górną część Doliny Małej Łąki, a także większą cześć masywu Czerwonych Wierchów, co potwierdziły przeprowadzone w 1961 r. próbne barwienia fluoresceiną wody w Jaskini Śnieżnej i Miętusiej. Zabarwiona woda z tych jaskiń, odległych o 4 km, po kilku dniach wypłynęła właśnie w Lodowym Źródle. Wywierzyska są typowym zjawiskiem krasowym występującym w skałach wapiennych, a z takich właśnie skał zbudowany jest ten rejon Tatr. W wodzie występuje jaskiniowy, ślepy skorupiak – studniczek tatrzański, będący reliktem fauny morskiej sprzed 25 mln lat, z miocenu. W latach 1875–1892 nad Lodowym Źródłem istniała altana im. Seweryna Goszczyńskiego, stąd też w dawnej literaturze było nazywane również Zdrojem Goszczyńskiego. Woda wypływająca z wywierzyska jest bardzo czysta, a ponieważ płynie przez skały wapienne, zawiera dużo jonów wodorowęglanowych (HCO) i jonów wapnia (Ca).
    Niżnia Kościeliska Brama zwana też Bramą Kantaka – ciasne wrota skalne, o pionowych niemal skałach, wyrzeźbione przez Kościeliski Potok w bardzo twardych jurajskich wapieniach w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Znajdują się w odległości 0,5 km od wylotu doliny – przysiółka Kiry. Zachodnie obramowanie tworzą zbocza Przedniej Kopki, wschodnie Małego Regla. Pomiędzy nimi znajduje się droga i trasa turystyczna przez dolinę. Nazwa nadana została w 1877 r. przez Towarzystwo Tatrzańskie na cześć członka tego towarzystwa i posła na Sejm – Kazimierza Kantaka. W ten sposób uczczono jego zasługi w rozszerzaniu działalności tego towarzystwa. Na skale za potokiem znajduje się też pamiątkowa tablica z jego nazwiskiem. Później postanowiono nie nadawać obiektom w Tatrach nazw pochodzących od nazwisk i wprowadzono nazwę Niżnia Kościeliska Brama. Jest to jedna z trzech Bram Kościeliskich, pozostałe to Pośrednia (Brama Kraszewskiego) i Wyżnia Kościeliska Brama (Brama Raptawicka).
    Iwanowski Potok – potok, dopływ Kościeliskiego Potoku. Ma źródła w dwóch żlebach Piszczałki na północno-wschodnich stokach Suchego Wierchu Ornaczańskiego w Tatrach Zachodnich. Zasilany jest także potokiem spływającym Żlebem pod Banie. Iwanowski Potok spływa w kierunku północno-wschodnim dnem Dolinki Iwanowskiej i uchodzi do Kościeliskiego Potoku jako jego lewy dopływ u podnóży Smytniańskich Turni, tuż powyżej ujścia Tomanowego Potoku. Następuje to na wysokości 1078 m w miejscu o współrzędnych 49°13′55″N 19°51′29″E/49,231944 19,858056.
    Wywierzysko, reokren – typ źródła o silnym wypływie. Najczęściej występuje w regionach górskich. Jest to przeważnie źródło typu wokluzyjskiego (od Vaucluse – miasto we Francji) – nazwa źródła, w którym wypływają na powierzchnię wody podziemne na obszarach krasowych. Wydajność takiego źródła może być znaczna, jeśli jest mniejsza od ilości wody wpływającej do ponoru (wchłonu) jest to ujemny bilans zlewni.
    Chochołowski Potok – potok płynący dnem Doliny Chochołowskiej w Tatrach Zachodnich. Jest uważany za środkowy bieg Czarnego Dunajca. Górnym biegiem jest Wyżni Chochołowski Potok. Nazwą Chochołowski Potok obejmuje się potok na odcinku od ujścia Jarząbczego Potoku do ujścia Koryciańskiej Siklawy. Odcinek od ujścia tej ostatniej do ujścia Kirowej Wody nosi nazwę Siwej Wody.
    Kiry – położone u wylotu Doliny Kościeliskiej osiedle podhalańskiej wsi Kościelisko, znane jako punkt wypadowy wycieczek kierowanych do tej doliny i w jej okolice.
    Pośrednia Kościeliska Brama, zwana też Bramą Kraszewskiego – wąwóz skalny w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich o długości ok. 0,5 km. Znajduje się w odległości 2,5 km od przysiółka Kiry (35 min pieszo), powyżej polany Stare Kościeliska. Jego zbudowane z jasnych wapieni, niemal pionowe ściany osiągają wysokość do 100 m. Po wschodniej stronie znajduje się w nich turnia Okręt. Porośnięte są świerkowym lasem górnoreglowym, w dużej części pierwotnym, nienaruszonym przez człowieka. Rosnące na skałach drzewa przyjmują osobliwe nieraz formy (tzw. las urwiskowy). Dnem wąwozu płynie Kościeliski Potok, obok niego prowadzi droga jezdna i trasa turystyczna. Po lewej stronie (dla idących w górę doliny) odchodzi czarny szlak turystyczny do Jaskini Mroźnej, a 50 m wyżej na prawo niebieski szlak na Stoły i Halę na Stołach.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.