• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowackiego



    Podstrony: [1] [2] 3 [4]
    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Eparchia koszycka - jednostka jurysdykcji terytorialnej słowackiej cerkwi greckokatolickiej, obejmująca obszar kraju koszyckiego we wschodniej Słowacji.
    Historia[]

    Początków cerkwi greckokatolickiej na Słowacji upatruje się jeszcze w czasach misji Cyryla i Metodego w Nitrze. Założony przez nich kościół głagolicki nie przetrwał jednak dłużej, niż do najazdów tatarskich w XIII wieku. Tym niemniej Bracia Sołuńscy stali się tradycyjnymi patronami tego kościoła.

    Słowacka cerkiew greckokatolicka narodziła się stopniowo z cerkwi unickiej północno-wschodnich Węgier. W XVII wieku w cerkwi prawosławnej na terenach północno-wschodnich Węgier doszło do serii unii kościelnych. W ich wyniku powstała unicka eparchia mukaczewska, która po wieloletnich sporach stała się na początku XVIII wieku sufraganią arcybiskupów Egeru. Po kolejnych konfliktach, na prośbę cesarzowej Marii Teresy, papież Klemens XIV bullą Eximia regalium principum z 19 września 1771 erygował kanonicznie greckokatolicką diecezję mukaczewską podległą metropolicie Ostrzyhomia.

    Lista prawosławnych metropolitów moskiewskich, patriarchów moskiewskich i całej Rusi w pierwszym okresie istnienia patriarchatu, ordynariuszy eparchii moskiewskiej w okresie synodalnym oraz patriarchów moskiewskich i całej Rusi po 1917.Język staro-cerkiewno-słowiański, język s-c-s, język scs, język starobułgarski (scs. Ѩзыкъ словѣньскъ, Językŭ slověnĭskŭ) – najstarszy literacki język słowiański, formujący się od połowy IX wieku i oparty głównie na słowiańskich gwarach Sołunia (dzisiejsze Saloniki). Język s-c-s stał się podstawą literacką języków: bułgarskiego, rosyjskiego, serbsko-chorwackiego w różnych redakcjach. Najbliżej spokrewniony jest ze współczesnym językiem bułgarskim i macedońskim, jakkolwiek literackie postaci tych języków oparte są na innych dialektach i cechują się innymi zasadami gramatycznymi, wynikającymi z przynależności do bałkańskiej ligi językowej.

    Eparchia mukaczewska była ogromna – obejmowała trzynaście komitatów północno-wschodnich Węgier, zaś jej wiernymi, oprócz Rusinów i Rumunów, stopniowo stawali się również Słowacy i Węgrzy. Dla sprawnego zarządzania tak ogromnym i zróżnicowanym etnicznie terytorium biskupi mukaczewscy ustanawiali stałe wikariaty – w 1723 marmaroski na wschodzie diecezji, w 1776 satmarski dla terenów za Cisą. 27 lipca 1787 biskup mukaczewski ustanowił wikariat w Koszycach. Ponieważ dwaj kolejni wikariusze nie mogli znaleźć siedziby w tym mieście, w 1790 siedzibą wikariuszy stał się ostatecznie pobliski Preszów. Wikariat koszycki obejmował tereny komitatów Gömör és Kishont, Borsod, Szepes, Abaúj, Torna, Sáros i północną część komitatu Zemplén.

    Unia kościelna – związek dwóch Kościołów (lub ich części) oparty na wspólnocie tradycji, liturgii, doktryny i organizacji (bądź niektórych z tych elementów).Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.

    Na mocy służącego cesarzom prawa patronatu cesarz Franciszek I Habsburg 3 listopada 1815 utworzył w Preszowie greckokatolicką eparchię obejmującą obszar wikariatu koszyckiego. Liczyła ona wtedy 194 parochie ze 150 tysiącami wiernych i podlegała metropolii ostrzyhomskiej. 21 września 1818 papież Pius VII bullą Relata semper zatwierdził nowo utworzone biskupstwo i na pierwszego biskupa preszowskiego powołał Grzegorza Tarkoviča. W granicach eparchii preszowskiej znaleźli się niemal wszyscy katolicy obrządku bizantyjskiego zamieszkujący tereny dzisiejszej Słowacji – wówczas jeszcze w większości Rusini. Tylko środkowa i południowa część Zemplína pozostała w eparchii mukaczewskiej. Kolejni biskupi zajmowali się budownictwem sakralnym, szkolnictwem i dobroczynnością. Na przełomie XIX i XX wieku, szczególnie za czasów biskupa Istvana Nováka, węgierska cerkiew greckokatolicka podlegała intensywnej madziaryzacji i latynizacji – wprowadzono język węgierski do szkół i cerkwi, zastąpiono cyrylicę alfabetem łacińskim.

    Milan Chautur CSsR (ur. 1957) – władyka słowackiej cerkwi greckokatolickiej, biskup eparchii w Koszycach, tytularny biskup Cresimy, redemptorysta.Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

    W tym samym okresie przybrała na sile emigracja zarobkowa Słowaków i Rusinów do Stanów Zjednoczonych i Kanady. Pierwsze greckokatolickie parafie rusińskie i słowackie zaczęły tam powstawać już w latach 80. i 90. XIX wieku. W Stanach Zjednoczonych parafie i eparchie greckokatolickie były wspólne dla Słowaków i Rusinów, więc cerkiew słowacka się tam nie wyodrębniła. Natomiast w Kanadzie parafie czysto słowackie powstały w Ontario, Quebec i Albercie. Przez długi czas parafie słowackie tworzyły odrębny dekanat w ukraińskiej eparchii greckokatolickiej w Toronto. 13 października 1981 została utworzona greckokatolicka słowacka diecezja w Toronto.

    Eparchia bratysławska - jedna z 3 diecezji obrządku bizantyjsko-słowackiego w metropolii preszowskiej wydzielona z części dotychczasowej eparchi preszowskiej, ustanowiona 30 stycznia 2008 przez papieża Benedykta XVI.Kościół Starokatolicki na Słowacji (sk: Starokatolícka cirkev na Slovensku) - kościół starokatolicki, będący współzałożycielem Światowej Rady Narodowych Kościołów Katolickich. Kościół liczy 1,7 tys. członków. Wspólnota wydaje miesięcznik Slovenské katolícke noviny oraz rocznik Slovenské katolícke listy. Zwierzchnikiem kościoła jest arcybiskup dr Augustín Bačinský, siedziba kościoła znajduje się w Nitrze.

    Po powstaniu Czechosłowacji w 1918 eparchia preszowska niemal w całości znalazła się po stronie czechosłowackiej i wraz z eparchią mukaczewską stanowiła cały kościół greckokatolicki w tym państwie. Do greckokatolickiej eparchii preszowskiej włączono wtedy także Czechy, Morawy i czeską część Śląska, gdzie jednak grekokatolików praktycznie nie było. W tym czasie spory odsetek grekokatolików stanowili już Słowacy. Ze względu na prowęgierskie poglądy sporej części kleru oraz z powodu antyklerykalizmu rządu w Pradze cerkiew greckokatolicka w Czechosłowacji działała w nieprzychylnej atmosferze. W okresie międzywojennym musiała także stawić czoła fali powrotów do prawosławia, będących konsekwencją przemian narodowościowych i politycznych. W tym czasie zarysował się również konflikt między wiernymi narodowości rusińskiej i słowackiej. Pokonanie tych trudności cerkiew zawdzięcza głównie charyzmatycznemu biskupowi Pawłowi Piotrowi Gojdičowi i jego sufraganowi Wasylowi Hopko. Pod jego kierunkiem słowacko-rusińska cerkiew greckokatolicka przetrwała pełen nacisków politycznych okres II wojny światowej. Po aneksji Rusi Zakarpackiej przez Węgry w latach 1938–1939 eparchia preszowska stała się jedyną greckokatolicką jednostką kościelną na Słowacji. 13 marca 1939 Pius XII mianował biskupa Gojdiča administratorem apostolskim części eparchii mukaczewskiej pozostałej w granicach Słowacji.

    Węgrzy (t. Madziarzy, węg. l.poj. magyar, l.mn. magyarok) – naród europejski z grupy ludów ugrofińskich, zamieszkujący głównie własne państwo narodowe - Węgry w Europie Środkowej, posługujący się językiem węgierskim.Pius XII (łac. Pius XII, właśc. Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli; ur. 2 marca 1876 w Rzymie, zm. 9 października 1958 w Castel Gandolfo) – papież i 2. Suweren Państwa Miasto Watykan w okresie od 2 marca 1939 do 9 października 1958.

    Najtrudniejszy okres dla cerkwi greckokatolickiej na Słowacji nadszedł jednak po II wojnie światowej. W ślad za zniszczeniem cerkwi greckokatolickiej na Ukrainie, w Polsce i w Rumunii komuniści przystąpili do jej niszczenia w Czechosłowacji. Zsekularyzowano szkoły cerkiewne, upaństwowiono cerkiewne grunty, zakazano wydawania katolickich czasopism, zamknięto katolickie klasztory. W porozumieniu z patriarchatem moskiewskim przygotowywano przymusowe przejście grekokatolików na prawosławie. 28 kwietnia 1950 w Preszowie komunistyczne władze przeprowadziły pseudosobór, który odstąpił od unii z Rzymem. Natychmiast potem zlikwidowano cerkiew greckokatolicką: cerkwie i majątek cerkiewny władze państwowe odebrały parafiom greckokatolickim i przekazały prawosławnym. Księży greckokatolickich zmuszano do przyjęcia prawosławia, jednak uczyniło to niewielu; opornych księży przesiedlono do północnych Czech. Uwięziono obu biskupów – Pawła Gojdiča, który zmarł w więzieniu w 1960, i Wasyla Hopko, który przeżył, ale ze zniszczonym zdrowiem. Zlikwidowano wszelkie ślady cerkwi greckokatolickiej, usunięto nawet ze słowników słowo grekokatolik. Dane z 1948 ukazują 305 tysięcy grekokatolików w Czechosłowacji, z czego 270 tysięcy na Słowacji – i tylko 3 tysiące prawosławnych. Dane z 1951 ukazują już 250 tysięcy prawosławnych i żadnych grekokatolików.

    Cyrylica – pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych. Nazwa nawiązuje do apostoła Słowian – św. Cyryla, który wspólnie ze św. Metodym, prowadząc misję wielkomorawską wśród Słowian zapisał i wprowadził do liturgii język słowiański. Do zapisu tego języka zostały stworzone dwa alfabety – głagolica i później cyrylica (pismo uproszczone na bazie dużego alfabetu greckiego – majuskuły oraz głagolicy, z której zostały przeniesione niektóre litery).Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    Dzięki wiernym i księżom praktykującym w konspiracji grekokatolicyzm przetrwał jednak prześladowania. Cerkiew greckokatolicka wyłoniła się z niebytu w 1968, na fali praskiej wiosny. Na ponawiane żądania świeckich i hierarchii państwo znów uznało oficjalnie jej istnienie. W 1968 na polecenie władz w parafiach prawosławnych przeprowadzono głosowanie. W efekcie 205 parafii wróciło do grekokatolicyzmu, a tylko 5 zostało przy prawosławiu. 17 lipca 1968 utworzono greckokatolicką siedzibę biskupią w Koszycach, początkowo zarządzaną przez trzyosobowy komitet. 2 kwietnia 1969 tymczasowym zarządcą eparchii preszowskiej został mianowany Ján Hirka. Mimo odtworzenia cerkwi była ona nadal prześladowana, tym razem w bardziej wyrafinowany sposób: władze nie dopuszczały do wyświęcania potrzebnej liczby księży, nie zezwoliły na powołanie biskupa, a także nie zwróciły cerkwi zajętych przez cerkiew prawosławną. Brak księży stał się największym problemem cerkwi. Po śmierci biskupa Hopki w 1976 święceń kapłańskich musieli udzielać biskupi Križevci w Jugosławii. Niezależnie od wrogiego stosunku władz państwowych grekokatolików szykanowała czechosłowacka cerkiew prawosławna.

    Eger (chorw. Jegar, pol. Jagier, niem. Erlau, tur. Eğri, łac. Agria, czes. Jager, słow. Jáger) – historyczne miasto (56,5 tys. mieszkańców w I 2011 r.) na Węgrzech, położone nad potokiem Eger, między Górami Bukowymi i górami Mátra. Stolica komitatu Heves. Znane przede wszystkim z wina Egri Bikavér oraz z obrony zamku przed Turkami. Uzdrowisko – źródła wód termalnych.Codex canonum Ecclesiarum Orientalium auctoritate Joannis Pauli PP. II promulgatus (pol. kodeks kanonów Kościołów wschodnich, skrót: CCEOr lub KKKW) - jednolity zbiór prawa kanonicznego dla katolickich Kościołów wschodnich promulgowany 18 października 1990 r. przez papieża Jana Pawła II konstytucją Sacri canones. Wszedł w życie 1 października 1991 r.

    Przełom w sytuacji słowackiej cerkwi greckokatolickiej przyniósł dopiero rok 1989. Władze państwowe przestały przeszkadzać cerkwi w działalności. Cerkwi greckokatolickiej zwrócono ostatnie cerkwie zabrane w 1950 i resztę majątku (którego zresztą cerkiew wobec niedostatku wiernych niejednokrotnie nie jest do dziś w stanie zagospodarować). Ponownie otwarto greckokatolickie seminarium duchowne w Preszowie, które po krótkim czasie włączono do Uniwersytetu Preszowskiego jako wydział teologii. 17 lutego 1990 dotychczasowy administrator diecezji preszowskiej ks. Ján Hirka odebrał święcenia biskupie.

    Zakarpacie lub Ukraina Zakarpacka (także Podkarpacie, Ruś Zakarpacka lub Podkarpacka; ukr. Закарпаття, węg. Kárpátalja, rum. Transcarpatia, cz. i słow. Podkarpatská Rus) – region historyczny na obszarze dzisiejszej zachodniej części państwa Ukraina, na pograniczu Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii. O jego odrębności decyduje przede wszystkim fakt, że jest to jedyny region na południe od Karpat zamieszkany przez ludność wschodniosłowiańską.Stolica Apostolska, Stolica Święta (łac. Sancta Sedes, wł. Santa Sede) – siedziba papieży (także papiestwo, władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca suwerenny podmiot prawa międzynarodowego) mieszcząca się w państwie Watykan, który jest z nią połączony unią personalną i funkcjonalną i nad którym sprawuje ona wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję.

    Po rozpadzie Czechosłowacji 18 stycznia 1996 z dotychczasowej wielkiej eparchii preszowskiej wyłączono Czechy i Morawy, gdzie powstał egzarchat apostolski dla grekokatolików. 27 stycznia 1997 Stolica Apostolska utworzyła egzarchat apostolski dla grekokatolików w Koszycach. Administratorem apostolskim został dotychczasowy preszowski biskup pomocniczy Milan Chautur. 30 stycznia 2008 papież Benedykt XVI ustanowił greckokatolicką metropolię preszowską, podniósł egzarchat apostolski w Koszycach do rangi eparchii oraz wydzielił nową eparchię bratysławską, mianując dotychczasowego proboszcza bratysławskiej parochii Piotra Rusnak jej pierwszym biskupem.

    Eparchia św. Cyryla i Metodego w Toronto (sk. Torontská slovenská gréckokatolícka eparchia, łac. Eparchia Torontini Slovachorum ritus Byzantini) – jednostka misyjnej jurysdykcji terytorialnej słowackiej cerkwi greckokatolickiej, obejmująca obszar całej Kanady. Partonami eparchii są święci Cyryl i Metody, a sobór diecezjalny znajduje się w Toronto.Greckokatolicka eparchia mukaczewska – eparchia Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-rusińskiego, istniejąca od 1771 r. Od 1780 r. siedzibą eparchii jest Użhorod. Nie podlega Kościołowi katolickiemu obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, który wywodzi się z Kościoła unickiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów powstałego po unii brzeskiej (1596). Jest samodzielną diecezją podporządkowaną bezpośrednio Stolicy Apostolskiej nawiązującą do tradycji unii kościelnych zawartych na terenie monarchii Habsburgów: użhorodzkiej (1646) i mukaczewskiej (1771).

    Bibliografia[]

  • Michael Lacko SJ, Przymusowa likwidacja unii użhorodzkiej, Wydawnictwo Międzymorze, Miensk 1993.
  • Ronald R. Roberson CSP, Chrześcijańskie kościoły wschodnie, wyd. II zmienione, Wydawnictwo Homini, Kraków 2005, ISBN 83-89598-03-5.
  • Jan Sergiusz Gajek MIC, Robert Krzywicki MIC, Kościoły wschodnie zjednoczone z Rzymem, w: Wacław Hryniewicz OMI, Jan Sergiusz Gajek MIC, ks. Stanisław Józef Koza (red.), Ku chrześcijaństwu jutra. Wprowadzenie do ekumenizmu, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1997, ISBN 83-86668-31-8.
  • Vlastimír Drozd, Dejiny gréckokatolíkov od Užhorodskej únie po erigovanie Prešovskej eparchie, Svidník 2004, ISBN 80-968832-9-1.
  • II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Pius VII (łac. Pius VII, właśc. Giorgio Luigi Barnaba Chiaramonti OSB; ur. 14 sierpnia 1742 w Cesenie, zm. 20 sierpnia 1823 w Rzymie) – papież w okresie od 14 marca 1800 do 20 lipca 1823, sługa Boży Kościoła katolickiego.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Franciszek II (I) Habsburg (niem. Franz II. (I.) Joseph Karl, ur. 12 lutego 1768 we Florencji, zm. 2 marca 1835 w Wiedniu) – w latach 1792-1806 ostatni Święty Cesarz Rzymski (pot. rzymsko-niemiecki), król Czech i Węgier w latach 1792-1835, pierwszy cesarz Austrii (jako Franciszek I) 1804-1835. Syn cesarza Leopolda II i Marii Ludwiki Burbon, księżniczki hiszpańskiej. Ojciec cesarza Austrii Ferdynanda I oraz Marii Ludwiki, drugiej żony Napoleona Bonaparte.
    Eparchia kriżewczyńska (chorw.: Križevačka eparhija lub Križevačka biskupija) – jedyna diecezja Kościoła greckokatolickiego na terenie Chorwacji. Obejmuje też obszar Bośni i Hercegowiny. Powstała w w 1611 jako diecezja Marča. W 1777 przemianowana na diecezję Gornji Tkalec. Obecną nazwę nosi od 1801. Biskupem ordynariuszem od 2009 jest Nikola Kekić.
    Rumuni (rum. români, dawniej rumâni) – liczący ok. 23,5 mln osób naród wschodnioromański zamieszkujący przede wszystkim Rumunię. W większości posługują się językiem rumuńskim. Duża diaspora, głównie w Hiszpanii, USA, we Włoszech i na Ukrainie.
    Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.
    Kraj preszowski (słow. Prešovský kraj) – jednostka administracyjna Słowacji, jeden z 8 krajów, na które podzielone zostało to państwo.
    Maria Teresa Habsburg (ur. 13 maja 1717 w Wiedniu, zm. 29 listopada 1780 tamże) – córka cesarza Karola VI Habsburga i księżniczki Elżbiety von Braunschweig-Wolfenbüttel, córki Ludwika Rudolfa, księcia brunszwickiego na Lüneburgu, królowa Czech i Węgier, niekoronowana cesarzowa od 1745.
    Szepes (pol. Spisz, łac. Scepusium, comitatus Scepusiensis, niem. Zips, słow. Špiš) – dawny komitat w północnej części Królestwa Węgier.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.082 sek.