• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Klasztor Klarysek w Bydgoszczy



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Solec Kujawski (do 1924 Solec; niem. Schulitz) – miasto w centralnej części Kujaw i województwa kujawsko-pomorskiego, w powiecie bydgoskim, siedziba miejsko-wiejskiej gminy Solec Kujawski. Leży na lewym brzegu Wisły w odległości 20 km od Bydgoszczy (zachód) i 35 km od Torunia (wschód). Tereny położone na południe od miasta porasta jeden z największych kompleksów leśnych w Polsce – Puszcza Bydgoska. Miasto na pograniczu Kujaw i Pomorza. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.Wielkie Księstwo Poznańskie 1815-1848 (dawniej Wielkie Xięstwo Poznańskie, niem. Großherzogtum Posen, fr. Grand Duché de Posnanie) – autonomiczne księstwo, wchodzące w skład Prus (pozostające - z wyjątkiem lat 1848-1851 - obok Prus Zachodnich i Wschodnich, poza Związkiem Niemieckim), powstałe na mocy kongresu wiedeńskiego, mające w zamierzeniu mocarstw zaspokoić narodowe dążenia wielkopolskich Polaków w związku z odłączeniem decyzją kongresu terytorium Wielkopolski od reszty terytorium Księstwa Warszawskiego, które otrzymało status Królestwa Polskiego, państwa konstytucyjnego, związanego jedynie unią personalną z Imperium Rosyjskim. Po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim, popartym przez Poznaniaków, autonomia Księstwa została ograniczona w 1831, a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 - całkowicie zniesiona. Administracja pruska bez żadnego aktu prawnego zmieniła nazwę na Prowincja Poznańska (Provinz Posen), ale w użyciu społecznym nadal pozostawała nazwa Wielkie Księstwo Poznańskie (choć polskie elity polityczne również używały nowej nazwy). Nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus, a następnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II.
    Fragment sztychu Bydgoszczy wykonanego przez Erika Dahlbergha w 1657 roku. Wskazany strzałką jest kościół mariacki karmelitów. Na prawo od niego kościół Klarysek, a między nimi dwie wieże Bramy Gdańskiej. Na pierwszym planie znajduje się Brama Kujawska, a po lewej wieża ratuszowa.
    Plan klasztoru z XVI-XVIII w. – rekonstrukcja Gustawa Reicherta i Emila Schulza z 1890 roku. Wskazany strzałką jest kościół karmelicki pw. Najświętszej Marii Panny. Klasztor i kościół sióstr Klarysek znajdują się u góry mapki.
    Przebudowana w 1878 roku fasada dawnego budynku klasztornego klarysek (obecnie Muzeum Okręgowe w Bydgoszczy)
    Dawny budynek klasztorny z widoczną przebudowaną fasadą
    Kościół o zmierzchu
    Ołtarz główny z obrazem „Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny
    Kaplica kapłańska Wojciecha Łochowskiego (1646)
    Polichromowany strop nawy z XVII wieku
    Kapliczka między dawnym kościołem i klasztorem klarysek
    Epitafium ksieni Zofii Smoszewskiej

    Klasztor Klarysek w Bydgoszczy – konwent klarysek w zakonnej prowincji polskiej, od 1628 roku w prowincji wielkopolskiej, istniejący w latach 1615–1835 w Bydgoszczy. Do chwili obecnej zachował się kościół konwentualny (obecnie kościół rektorski kapucynów) oraz fragment zabudowań klasztornych, w latach 1837–1937 mieszczący szpital miejski, a od 1945 roku w gestii Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy.

    Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.Ornat – w liturgii rzymskokatolickiej, starokatolickiej i anglikańskiej wierzchnia szata liturgiczna zakładana przez kapłana do mszy świętej.

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 1.1 Bernardynki w Bydgoszczy
  • 1.2 Fundacja klasztoru
  • 1.3 Uposażenie klasztoru
  • 1.4 Kościół i zabudowania klasztorne
  • 1.5 Kościół
  • 1.6 Klasztor
  • 1.7 Działalność
  • 1.7.1 Działalność edukacyjna
  • 1.7.2 Biblioteka klasztorna
  • 1.8 Ważniejsze wydarzenia w klasztorze
  • 2 Zakonnice
  • 2.1 Przeorysze (ksienie) konwentu
  • 3 Sekularyzacja
  • 4 Zespół klasztorny po sekularyzacji
  • 4.1 Dzieje kościoła
  • 4.2 Dzieje klasztoru
  • 5 Zobacz też
  • 6 Przypisy
  • 7 Bibliografia
  • Stary kościół św. Stanisława w Bydgoszczy – historyczny (1505-1817), nieistniejący obecnie kościół szpitalny w Bydgoszczy.Kanonik (łac. canonicus) – wczesnośredniowieczna nazwa duchownych, żyjących według reguł kanonicznych przy kościołach biskupich (katedrach); obecnie kapłan uhonorowany tą godnością za szczególne zasługi dla Kościoła lokalnego, zobowiązany do sprawowania określonych obrzędów liturgicznych wraz z innymi kanonikami lub miejscowym biskupem.

    Historia[]

    Bernardynki w Bydgoszczy[]

    Ulokowanie w Bydgoszczy konwentu klarysek poprzedziło powstanie 120 lat wcześniej żeńskiej zakonnej wspólnoty, nazywanej bernardynkami, związanej z klasztorem bernardynów bydgoskich. Początki tej wspólnoty miały miejsce w końcu XV wieku, niedługo po fundacji bydgoskiego klasztoru bernardynów w 1480 roku Wiadomości o kongregacji bydgoskiej są bardzo skąpe. Wiadomo, że siostry ślubowały posłuszeństwo i czystość, natomiast nie składały ślubu ubóstwa, czego dowodem jest fakt testamentarnej darowizny na rzecz bernardynów w 1553 roku przez siostrę Emerencjanę.

    Sypniewo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, w gminie Więcbork, położona 12 km na zachód od Więcborka.Śluby zakonne (profesja zakonna) – w Kościele katolickim – zobowiązanie członka danej wspólnoty do przestrzegania rad ewangelicznych: czystości, ubóstwa i posłuszeństwa (wobec przełożonych zakonnych oraz papieża).

    Istniały wątpliwości, komu siostry podlegają, czy jak wszędzie przełożonym bernardynów, czy też miejscowemu biskupowi. W tej sprawie zachował się zapis w kronice bydgoskich bernardynów z 1590 roku: „Ks. Sabastian Paulinus, proboszcz i oficjał bydgoski, zaczął dokuczać zakonnicom III Zakonu w Bydgoszczy, które w tym czasie były jeszcze w małej liczbie, obłożył je cenzurami kościelnymi z powodu zaległości w płaceniu pewnego podatku z domu, w którym mieszkały, ale został zganiony przez Hannibala z Kapui, nuncjusza apostolskiego w Polsce”. Z kontekstu wynika, że skargę do nuncjatury w obronie sióstr wnieśli bernardyni, a nuncjusz wziął zakonnice wyraźnie w obronę i ostrzegł oficjała, że użyje wobec niego całej swej władzy, jeżeli będzie w dalszym ciągu niepokoił zakonnice, które przecież nie należą do jego jurysdykcji. Siostry mieszkały w domu znajdującym się naprzeciw kościoła św. Idziego, znajdującego się w pobliżu kościoła bernardynów, a do którego chodziły na nabożeństwa. Niektóre z zakonnic zostały pochowane w kryptach kościoła bernardynów.

    Bractwo religijne (konfraternia) – zrzeszenie religijne, posiadające osobowość prawną. Jego celem jest pogłębianie religijnego życia członków, wzajemna pomoc oraz prowadzenie działalności religijnej lub społecznej.Antoni Kazimierz Ostrowski herbu Grzymała, (ur. 31 marca 1713 w Ostrowie, zm. 26 sierpnia 1784) – arcybiskup gnieźnieński, a wcześniej biskup włocławski (1763-1776), konsyliarz Rady Nieustającej w 1775 roku.

    Fundacja klasztoru[]

    Inicjatorami osadzenia klarysek w Bydgoszczy byli: Zofia z Potulic Czarnkowska (wojewodzina kaliska), Andrzej Rozdrażewski (nie pełniący funkcji publicznych właściciel wsi Smarzykowo i Królikowo) i Kasper Zebrzydowski z Więcborka (kasztelan kaliski), którzy w 1614 roku zwrócili się do biskupa włocławskiego Wawrzyńca Gembickiego i króla Zygmunta III Wazy z prośbą o zezwolenie na założenie klasztoru klarysek w Bydgoszczy. Starania podjęte w tym kierunku popierał też znany z klerykalnych przekonań, ówczesny starosta bydgoski Maciej Smogulecki. Fundatorzy zaproponowali, by pierwszą ksienią klasztoru została siostra Andrzeja RozdrażewskiegoAnna z Rozdrażewskich Smoszewska, która była już poprzednio przełożoną bernardynek poznańskich.

    Andrzej z Rozdrażewa Rozdrażewski herbu Doliwa (ur. 1570 w Rozdrażewie, zm. 1631) – współfundator klasztoru klarysek w Bydgoszczy, dobroczyńca bydgoskich bernardynów, właściciel księgozbioru.Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, siglum: OFM, pot. franciszkanie, franciszkanie brązowi) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Jeden z największych zakonów katolickich (ponad 13 tys. braci). Do wspólnoty należą na równych prawach zarówno kapłani, jak i bracia laicy. Kościół zalicza Braci Mniejszych do instytutów kleryckich.

    4 listopada 1614 roku odbyło się w klasztorze karmelitów bydgoskich spotkanie organizacyjne, w którym uczestniczyli biskup kujawski Wawrzyniec Gembicki, kasztelan śremski Piotr Czarnkowski, starosta bydgoski Maciej Smogulecki oraz kanonicy włocławscy i kruszwiccy. Korespondencję w sprawie założenia klasztoru prowadzili w imieniu Zofii Smoszewskiej bernardyni. 29 marca 1614 roku kardynał Borghese zezwolił na utworzenie klasztoru pismem datowanym z Rzymu do nuncjusza papieskiego przy dworze króla Zygmunta III Wazy, który z kolei przystąpił do powołania do życia klasztoru klarysek w Bydgoszczy.

    Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch Slavníkovec, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach, zm. 23 kwietnia 997 w Świętym Gaju w okolicach Pasłęka lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup praski, benedyktyn, misjonarz, męczennik, święty Kościoła katolickiego.Nawa – składowa część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe.

    Początkowo ustalono, że klasztor zostanie zbudowany w pobliżu kościoła Św. Idziego, gdzie okoliczne domy zamieszkiwały uprzednio bernardynki bydgoskie. Jeden z domów zakupił Andrzej Rozdrażewski, a pozostałe trzy stanowiące własność proboszcza bydgoskiego, wydzierżawił oraz zakupił z własnych pieniędzy wszystko, co było potrzebne do egzystancji zakonnicom. Rolę świątyni konwentualnej spełniał kościół św. Idziego.

    Leon Jan Wyczółkowski (ur. 11 kwietnia 1852 w Hucie Miastkowskiej, zm. 27 grudnia 1936 w Warszawie) – polski malarz, grafik i rysownik, jeden z czołowych przedstawicieli Młodej Polski w nurcie malarstwa realistycznego.Donacja, majorat donacyjny – dobra ziemskie nadane przez monarchę jako forma nagrody i uposażenia wyższych urzędników państwowych lub wysokich rangą wojskowych, a także niezbywalny majątek w ten sposób uzyskany.

    15 maja 1615 roku, papież Paweł V potwierdził fundację klasztoru klarysek bydgoskich i mianował pierwszą ich przełożoną Annę z Rozdrażewa Smoszewską. Jako fundator klasztoru wymieniony został Andrzej Rozdrażewski oraz jego krewni. W dokumencie erekcyjnym papież zobowiązał fundatorów do zbudowania klasztoru wraz z przylegającym do niego kościołem. Ustalił równocześnie, że klasztor winien być wyposażony dla 12 zakonnic oraz zwrócił uwagę na konieczność odpowiedniego zabezpieczenia klauzury. Bydgoski konwent obowiązywały od tego momentu wszystkie ustawy i przywileje nadane przez stolicę apostolską klasztorom reguły św. Klary.

    Wawrzyniec Gembicki herbu Nałęcz (ur. 5 sierpnia 1559, Gembice, obecnie Gębice – zm. 10 lutego 1624 Łowicz) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, biskup chełmiński, biskup kujawski, kanclerz wielki koronny, podkanclerzy koronny, sekretarz wielki koronny.Krypta – w starożytności podziemny, sklepiony korytarz, w okresie starochrześcijańskim – sklepiona komora grobowa w katakumbach, w wiekach późniejszych – część budynku kościoła (zazwyczaj pod prezbiterium) spełniająca funkcje pochówkowe zmarłych dostojników duchownych i świeckich oraz jako miejsce przechowywania i eksponowania relikwii świętych.

    Pierwsze klaryski, tj. Zofia Anna z Rozdrażewa Smoszewska i dwie jej towarzyszki przybyły do Bydgoszczy z Poznania w dzień św. Małgorzaty, 13 lipca 1615 roku. Zakonnice zatrzymały się w zabudowaniach przy kościele św. Idziego. W kwietniu 1616 roku, ówczesny burmistrz Bydgoszczy Jan Piekarski i rada miejska ofiarowali klaryskom dwa domy z ogrodami, położone naprzeciw kościoła św. Ducha, co zainicjowało budowę klasztoru na przedmieściu Gdańskim. Budowa postępowała tak szybko, że już 11 listopada 1618 roku siostry zakonne w asyście trzech komisarzy biskupa Pawła Wołuckiego przeniosły się do nowej siedziby. Był to wówczas wolnostojący, piętrowy budynek po północnej stronie kościoła Św. Ducha, ustawiony szczytem do ul. Gdańskiej, pokryty dachówką ceramiczną (przełożoną w 1730 roku). W tym czasie do świątyni Św. Ducha zaczęto dobudowywać nawę i w ten sposób dawny kościół szpitalny stał się prezbiterium kościoła konwentualnego Klarysek.

    Wieża – w architekturze konstrukcja o wymiarach poprzecznych znacznie mniejszych od wysokości, pracująca jako wspornik utwierdzony w fundamencie, obciążony działaniem wiatru w kierunku poziomym oraz obciążeniem grawitacyjnym. Wieże miały różne funkcje, szczególnie popularne były w architekturze średniowiecznej, przede wszystkim jako wieże obronne i kościelne – zarówno wolno stojące (kampanile, dzwonnice), jak i stanowiące część budynku kościoła. W średniowiecznym zamku występowała tzw. wieża ostatniej obrony (donżon).Barbara z Nikomedii, Święta Barbara, cs. Wielikomuczenica Warwara – żyjąca w III wieku dziewica, męczennica, jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego.

    24 kwietnia 1619 roku, biskup Paweł Wołucki otrzymał od rady miejskiej prawo patronatu do kościoła Św. Ducha i kościoła klasztornego oraz oficjalnie potwierdził ich przenosiny do murowanego budynku na przedmieściu Gdańskim. Być może prace budowlane polegały na rozbudowie istniejących już obiektów, gdyż w budynku klasztornym (ob. Muzeum Okręgowym) znaleziono tablicę z datą 1593 roku

    Diecezja chełmińska została utworzona 28 lipca 1243 roku decyzją legata papieskiego Wilhelma z Modeny, a bullą papieża Jana Pawła II z 25 marca 1992 r. przemianowana na diecezję pelplińską. Tereny dotychczasowej diecezji weszły częściowo w skład zreorganizowanej diecezji (pelplińskiej), a częściowo w skład diecezji toruńskiej.Przeor (łac. prior - przedni, naczelny) – przełożony domu zakonnego lub wyższy duchowny, niebędący biskupem. Odpowiednikiem w zakonach i zgromadzeniach zakonnych żeńskich jest przeorysza.

    Uposażenie klasztoru[]

    U podstaw uposażenia konwentu bydgoskiego legły zapisy osób prywatnych spośród patrycjatu bydgoskiego i okolicznej szlachty, jak też magistratu Bydgoszczy. Głównym donatorem wymienionym w brewe papieskim był Andrzej Rozdrażewski wraz ze swoimi krewnymi. Poważne sumy na uposażenie klasztoru przedłożyli ponadto Zofia Potulicka, żona Andrzeja Czarnkowskiego wojewody kaliskiego oraz Kacper Zebrzydowski z Więcborka, jej krewny z linii ojcowskiej.

    Kuchnia – osobne pomieszczenie lub część pomieszczenia o charakterze pomocniczym, służące do przygotowywania potraw. W kuchni, oprócz wykonywania czynności służących do przygotowywania posiłków, myje się również naczynia po ich spożyciu. Na Zachodzie w typowo wyposażonej kuchni znajdują się następujące urządzenia kuchenne: kuchenka (piec), zlewozmywak i lodówka. Wiele kuchni jest również wyposażonych w kuchenki mikrofalowe i zmywarki do naczyń.Budynek Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy – zabytkowy budynek w Bydgoszczy przy ul. Gdańskiej 4, od XVII wieku do 1836 r. część klasztoru klarysek, w latach 1837-1937 Szpital Miejski, od 1946 siedziba Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy.

    Budowa od 1616 roku klasztoru i dobudowanie nawy do kaplicy Św. Ducha wymagało dużych nakładów finansowych, tym bardziej, że zamierzenia te zrealizowano w stosunkowo krótkim czasie. Nic też dziwnego, że od roku 1615 w dokumentach występowały najrozmaitsze legacje na rzecz klasztoru i kościoła. Zapisy czyniły nie tylko osoby prywatne, ale i Rada Miejska, która wskutek darowizn zainicjowała przeniesienie siedziby klarysek z przedmieścia Kujawskiego na przedmieście Gdańskie.

    Monstrancja (z łac. monstrare − pokazywać) − naczynie liturgiczne służące w liturgii katolickiej do umieszczania w nim konsekrowanej hostii, celem wystawiania na ołtarz podczas nabożeństw, adoracji, błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem oraz w czasie procesji teoforycznej.Księga Psalmów [Ps] (hebr. תְהִלִּים tehillim; gr. Ψαλμοί Psalmoi) – wchodząca w skład Biblii (Stary Testament) księga zawierająca zbiór 150 utworów poetyckich w języku hebrajskim. Samodzielne tłumaczenie bądź parafraza Księgi Psalmów, czasem w średniowieczu zawierające dodatkowe kantyki i hymny, to psałterz.

    W XVII-XVIII wieku kolejni prywatni fundatorzy powiększali stan posiadania konwentu oraz upiększali świątynię konwentualną. W 1636 roku. Anna Modlibogowa z Kruszyna ufundowała wielki ołtarz kościoła, a w 1646 roku, powstała kaplica kapłańska ufundowana przez burmistrza BydgoszczyWojciecha Łochowskiego.

    W roku 1730 wstąpiła do zakonu wdowa Helena Zkoraczewska Złotnicka, szczególnie zasłużona dla klasztoru. Ofiarowała ona klasztorowi znaczną część swoich majętności, co umożliwiło liczne inwestycje, m.in. przełożenie dachówki nad refektarzem dolnym i górnym oraz remont wszystkich okien w kościele. Odrestaurowano także dworek spowiednika, zabudowania gospodarcze, założono lampę wieczną, zegar w refektarzu i pozytyw na chórze.

    Sklepienie krzyżowe – sklepienie zbudowane na planie kwadratu z dwóch, przenikających się sklepień kolebkowych, z których pozostawiono górne części sklepień. Podparte jest na czterech filarach lub słupach usytuowanych w wierzchołkach kwadratu (planu pomieszczenia). Podpory znajdują się pod przekątnymi powstającymi przez przecięcie się kolebek. Wzdłuż nich przenoszone są obciążenia. Sklepienie stosowane znacznie częściej niż klasztorne, pozwalało na swobodniejsze kształtowanie wnętrza.Mochle – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Sicienko przy drodze wojewódzkiej nr 244.

    W skład majątku klasztoru wchodziły grunty orne, m.in. w Czarnkowie, Złotnikach Kujawskich i w Mochlu. Nieruchomości klasztorne na przedmieściu Bydgoszczy obejmowały obszar między dzisiejszymi ulicami: Gdańską, Jagiellońską, Konarskiego i placem Wolności. Na tym obszarze znajdował się m.in. ogród klasztorny ze stawami rybnymi, w XIX wieku przekształcony w park regencyjny, a po 1920 roku, w park im. Kazimierza Wielkiego.

    Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.Klasztor Karmelitów w Bydgoszczy – konwent karmelitów w zakonnej prowincji niemieckiej, od 1441 czesko-polskiej, od 1536 r. prowincji polskiej, od 1728 r. prowincji wielkopolskiej, istniejący w latach 1398-1816 w Bydgoszczy. Do chwili obecnej nie zachowały się żadne zabudowania, ani kościelne, ani klasztorne. Jedynie część wyposażenia kościoła konwentualnego znajduje się obecnie we wnętrzach kilku świątyń, m.in. bydgoskiej katedry oraz kościoła karmelitów w Oborach.

    Kościół i zabudowania klasztorne[]

    Kościół i klasztor reguły św. Klary w Bydgoszczy zbudowano na Przedmieściu Gdańskim, na północ od Bramy Gdańskiej, przy drodze prowadzącej do Myślęcinka. Zlokalizowanie tych budowli poza murami miejskimi, podobnie jak i wcześniej powstałych klasztorów Karmelitów (1397) i Bernardynów (1480), odpowiada powszechnym wówczas tendencjom w zakresie sytuowania klasztorów, szpitali i przytułków. Klasztory kontemplacyjne wymagały odosobnienia i pewnej izolacji od gwarnych skupisk ludzkich, a jednocześnie stanowiły rodzaj fortów przed murami miejskimi.

    Biskup koadiutor – w Kościele katolickim prawnie ustanowiony przez papieża biskup, który po śmierci lub awansie biskupa diecezjalnego ma prawo następstwa po nim na urzędzie biskupa diecezji zgodnie z kanonem 403 § 3 kodeksu prawa kanonicznego z 1983.Prezbiterium, arch. chór kapłański – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.

    Jedyny dokładny opis kościoła i klasztoru oraz wszystkich dóbr historycznych zakonu klarysek w Bydgoszczy pochodzi z wizytacji generalnej, przeprowadzonej w 1760 roku. W protokołach wizytacyjnych z innych lat nie ma dokładniejszych opisów kościoła i klasztoru. Protokół z wizyty, spisany na 72 stronach, znajduje się w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie. Wynika z niego, że kościół otaczał cmentarz, otoczony parkanem, w którym umieszczona była brama oraz dwie furtki. Na cmentarzu znajdowała się drewniana dzwonnica, w której zawieszony był dzwon nazwany imieniem św. Marcina Biskupa. W latach 1683–1696 poświęcono nowe dzwony cmentarne oraz nowy krucyfiks w przedsionku klasztornym.

    Kolumna – pionowa podpora architektoniczna o kolistym przekroju trzonu. Jeden z najstarszych i najpowszechniej stosowanych w architekturze elementów podporowo-dźwigowych pełniących funkcje konstrukcyjne, budowany od czasów starożytnych.Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP we Włocławku - budowla gotycka wznoszona od 1340 r. (poświęcenie kamienia węgielnego), konsekrowana w 1411 r. po ukończeniu korpusu nawowego. Budowa kontynuowana jeszcze w ciągu XV i na pocz. XVI w., do 1526 (ukończenie wieży północnej). W latach 1883-1901 poważnie regotyzowana, z wymianą detali i podwyższeniem wież zachodnich. Jest to świątynia trzynawowa z węższym i znacznie niższym prezbiterium, z dwiema wieżami od zachodu. Ze znajdujących się wewnątrz zabytków na szczególną uwagę zasługują: witraże z 1360 roku, nagrobek bpa Piotra z Bnina z 1494, drewniana figura Matki Bożej z początku XV w. oraz obraz Wniebowzięcia NMP, Jana Wielkiego z ok. 1480.

    Kościół[]

    W miejscu, gdzie wzniesiono kościół klarysek, pierwotnie znajdował się kościół drewniany pod wezwaniem Św. Ducha, ufundowany przez obywateli miasta w 1448 roku, a erygowany przez archidiakona włocławskiego w roku 1449. Obok niego zbudowano przytułek dla starców, chorych i ubogich, tak że kościół spełniał zapewne funkcję kaplicy przyszpitalnej. Kościół drewniany spełniał swoją funkcję przez około 100 lat, zaś od 1522 roku rozpoczęto zbiórkę funduszy na wystawienie kościoła murowanego. Jego budowę zaczęto w 1582 roku sumptem ofiarodawców: Grzegorza Graczy i Stanisława Diabelca. Budowę obiektu, który miał charakter niedużej kaplicy zakończono najpóźniej w 1602 roku.

    Skrzydło budynku - boczna część budynku, wyraźnie z niego wydzielona, często niższa, cofnięta lub ustawiona pod kątem w stosunku do części głównej budynku.Kolegium Jezuitów w Bydgoszczy – placówka jezuitów istniejąca w latach 1617-1781 w Bydgoszczy, prowadząca szkołę średnią oraz działalność misyjną i kulturalną w mieście i okolicy (Kujawy, Krajna, Kaszuby).

    W 1616 roku do kościoła od strony zachodniej rozpoczęto dobudowę większej od niego nawy. W 1636 roku kościół otrzymał ołtarz wielki. Prace wykończeniowe przy jego budowie trwały jeszcze przez szereg lat. Oficjalna konsekracja rozbudowanego kościoła św. Ducha odbyła się 21 września 1645 roku i wówczas dodano mu patronów: św. Wojciecha, św. Klarę, św. Barbarę.

    Kaplica (łac. cappa zdrobniale capella kapliczka) – niewielka chrześcijańska budowla sakralna, wolno stojąca lub połączona z większym obiektem architektonicznym; wydzielone pomieszczenie z ołtarzem lub boczna część kościoła tworząca odrębną całość, w której znajduje się ołtarz.Marcin z Tours, Święty Marcin, Marcin Miłościwy, cs. Swiatitiel Martin Miłostiwyj, jepiskop Turskij (ur. pomiędzy rokiem 316 a 317 w Sabarii, dziś Szombathely w Pannonii - zm. 8 listopada 397 w Candes nad rz. Vienne) – biskup Tours, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego, Wyznawca.

    W roku 1646 bryłę kościoła wzbogaciła kaplica kapłańska, ufundowana przez burmistrza Wojciecha Łochowskiego z kryptą przeznaczoną dla zakonnic. Powstały też nowe elementy we wnętrzu kościoła: w 1651 roku krata żelazna oddzielająca prezbiterium od nawy, a w 1661 roku tablica nagrobna założycielki, Anny z Rozdrażewa Smoszewskiej.

    Królikowo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, w gminie Szubin. Liczy ok. 580 mieszkańców.Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.

    Strategiczne położenie klasztoru i kościoła przy drodze prowadzącej od północy w kierunku klasztoru Karmelitów i dalej przez most do miasta spowodowało, że w latach 40. XVII wieku, w południowo-zachodnim narożu nawy dostawiono kilkukondygnacyjną wieżę, zwieńczoną barokowym hełmem. Posiadała ona w dolnej kondygnacji otwory strzelnicze dostosowane do używanej w tamtym okresie broni palnej. W 1746 roku wzniesiono dodatkowo nieistniejącą dzisiaj kruchtę kościelną, z dwoma wejściami.

    Ferdinand von Quast (ur. 23 lipca 1807 w Radensleben koło Neuruppin, zm. 11 marca 1877 tamże) – niemiecki architekt i konserwator zabytków, pierwszy pruski królewski konserwator zabytków.Kielich (Calix sacrificus) – w chrześcijaństwie, jedno z naczyń liturgicznych używanych do sprawowania sakramentu Eucharystii.

    W 1760 roku odnotowano, że kościół był cały murowany i pokryty dachówką polską. Przylegały do niego dwie zakrystie: kapłańska i panieńska oraz kruchta kościelna i wieża nakryta kopułą. Na wieży zawieszone były dwa srebrne dzwony i sygnaturka. W świątyni znajdowały się dwie empory: chór wielki przy wejściu do kościoła oraz mniejszy nad zakrystią panieńską.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Gorzelnia – zakład wytwórczy produkujący spirytus surowy (nieoczyszczony alkohol etylowy) metodą fermentacyjną z surowców skrobiowych (np. ziemniaki, zboża) lub innych, np. cukrowych. Surowcami innymi mogą być melasa lub syrop cukrowy, bądź też buraki cukrowe. Obecnie większość gorzelni nie produkuje alkoholu etylowego z ziemniaków ze względu na wysokie koszty produkcji.

    W prezbiterium znajdował się duży, pozłacany ołtarz z dwoma obrazami: Koronacji Najświętszej Marii Panny (dolny) i św. Franciszka z Asyżu (górny). Poza tym w kościele znajdowało się siedem bocznych ołtarzy: św. Urszuli, św. Ducha, św. Katarzyny, Najświętszej Marii Panny Częstochowskiej, św. Aniołów Stróżów, św. Józefa oraz św. Antoniego.

    Strop (budownictwo) – poziomy element konstrukcyjny oddzielający poszczególne kondygnacje budynku. Strop przenosi obciążenia na pionowe elementy (ściany lub słupy). Na górnej powierzchni stropu układana jest podłoga, a dolną powierzchnię najczęściej pokrywa się tynkiem, tworząc sufit.Klara z Asyżu OSC, właśc. Chiara Offreduccio (ur. 16 lipca 1194 w Asyżu, zm. 11 sierpnia 1253 w klasztorze San Damiano k. Asyżu) – zakonnica, duchowa córka św. Franciszka z Asyżu, współzałożycielka klarysek, święta Kościoła katolickiego.

    Na ścianach kościoła znajdowały się 34 obrazy. Posadzka w prezbiterium była kamienna, a w nawie ceglana. Przy stopniach wielkiego ołtarza umieszczono dwa groby: pierwszej przełożonej Zofii Smoszewskiej oraz grób jej siostrzenicy Rozdrażewskiej. Pod ołtarzem św. Katarzyny znajdowała się krypta, gdzie chowano ksienie klasztorne, a pod zakrystią kapłańską grobowce dla pozostałych zakonnic.

    Wojciech Łochowski (ur. ?, zm. 1651) – rajca miejski (1634-35), burmistrz (1636-37) i kronikarz miasta Bydgoszczy.Erik Jönson Dahlbergh (ur. 10 października 1625 w Sztokholmie, zm. 16 marca 1703 tamże) – szwedzki marszałek polny, urzędnik, dyplomata, oficer, historyk, kartograf, artylerzysta, inżynier wojskowy, baron a następnie hrabia, gubernator, budowniczy, polityk, podróżnik, architekt oraz rysownik.

    Wyposażenie kościele obejmowało m.in.: dzwonki, mszały, książki, monstrancje, kielichy, ampułki, krzyże, lichtarze, lampy, sukienki, wota, ornaty, kapy, namioty, materiały, alby, komże i pasy.

    Kościół Klarysek (obecnie pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny) zachował się do czasów dzisiejszych jako wydłużona budowla jednonawowa, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, do którego przylega zakrystia i kaplica. Kościół ten w harmonijny sposób łączy elementy trzech stylów: gotyku, renesansu i baroku.

    Kościół pojezuicki pw. św. Ignacego Loyoli (pierwotnie św. Krzyża) – historyczny, istniejący w latach 1638-1940 kościół położony w Bydgoszczy w zachodniej pierzei Starego Rynku. Patronem świątyni był do 1806 r. Święty Krzyż, po czym nadano jej wezwanie św. Ignacego Loyoli.Towarzystwo Historyczne Obwodu Nadnoteckiego – stowarzyszenie (niem. Historische Gesellschaft für den Netzedistrikt zu Bromberg) istniejące w latach 1880–1902, poświęcone gromadzeniu zbiorów historycznych oraz badaniu historii miasta Bydgoszczy i regionu bydgoskiego; protoplasta Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy. Od 1902 do 1945 r. istniało jako oddział historyczny Niemieckiego Towarzystwa Sztuki i Nauki w Bydgoszczy.

    Klasztor[]

    Pierwsza część zabudowań klasztornych jak wynika ze źródeł, powstała w latach 1616–1618, na północ od kościoła Św. Ducha. Dotyczy to południowego skrzydła klasztoru, natomiast dalsza rozbudowa nastąpiła w latach późniejszych. Brak planów i przekazów, mówiących o układzie przestrzennym, utrudnia odtworzenie pierwotnego wyglądu klasztoru. Opis pomieszczeń klasztornych znajduje się w protokole wizytacji generalnej przeprowadzonej w 1760 roku, a jedyny zachowany plan budynku klasztornego pochodzi z drugiej połowy XIX w. i przedstawia wnętrze dostosowane do lecznictwa szpitalnego

    Czyściec (łac. purgatorium) – według Kościoła katolickiego bolesne dochodzenie duszy do absolutnie doskonałej miłości, koniecznej do osiągnięcia szczęścia Nieba.Refektarz (łac. refectorium od reficere – odnawiać) – w budynkach klasztornych, seminariach duchownych duże pomieszczenie służące jako jadalnia, charakterystyczne zwłaszcza dla klasztorów średniowiecznych.

    Budynek klasztorny miał dwie kondygnacje. Najpierw pobudowano podpiwniczony budynek główny (9 x 26 m), który usytuowany był szczytem do drogi prowadzącej do Myślęcinka (ul. Gdańskiej). W fasadzie klasztoru znajdowała się na północno-zachodnim narożu wieża flankująca, zbudowana na planie koła, wtopiona od strony południowej w lico muru. W stosunku do wieży kościoła była ona akcentem równoważącym i zamykającym od strony przeciwległej bryłę kompozycyjną zespołu klasztoru i kościoła. Ściana od ulicy posiadała renesansowy szczyt. Do klasztoru od strony północnej dobudowano drugie, niepodpiwniczone skrzydło klasztorne o wymiarach 17 x 8,3 m.

    Dzwonnica – budynek lub wydzielone pomieszczenie, w którym zawieszono dzwony, mający charakter sakralny lub świecki (np. beffroi przy ratuszu). Najczęściej w postaci wieży.Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do konstrukcji zawieszonej na ścianie lub filarze z wejściem po schodkach. Ten drugi, najczęściej zachowany typ, rozwinięty w XVI wieku, złożony jest z korpusu-mównicy z parapetem (pulpitem), zaplecka i baldachimu. Baldachim zdobi na podniebieniu zwykle gołębica, a wieńczy figura. Przykrycie pulpitu – w kolorze dnia, nadaje ambonie charakter miejsca liturgicznego. W poprzednich epokach ambona była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybierała wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput . (w Polsce np. w Bazylice św. Stanisława Biskupa Męczennika w Lublinie).

    W dolnej kondygnacji znajdowała się furta klasztorna, rozmównica, cela ksieni klasztoru, pomieszczenie dla panien świeckich, cztery cele zakonne oraz refektarz o sześciu oknach. Przy refektarzu znajdowała się biblioteka oraz kuchnia, ze spiżarnią. Na drugiej kondygnacji znajdował się refektarz letni, z celą przybudowaną do okna, sześć cel zakonnych oraz dormitarz obok wieży.

    Historia kultu religijnego w Bydgoszczy w przeważającej części dotyczy Kościoła katolickiego. Kościół ten we wszystkich okresach dziejów Bydgoszczy odgrywał znaczącą rolę. Pewien wpływ na obraz religijny miasta miała również reformacja w XVI i XVII wieku oraz kolonizacja niemiecka w wieku XIX, która doprowadziła do wzrostu znaczenia kościoła ewangelicko-unijnego.Polichromia – wielobarwna ozdoba malarska ścian, sufitów, podniebienia sklepień, rzeźb stosowana do dekoracji wewnętrznych i zewnętrznych. Polichromie wykonywano nie tylko na materiałach kamiennych i tynkach, ale także na drewnie, wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń w budownictwie sakralnym i świeckim.

    Na podwórzu, osobno, znajdowały się dwie cele, a za klasztorem od strony kościoła – rezydencja spowiednika (uprzednio budynek panien świeckich). Na północ od rezydencji spowiednika, naprzeciw okien refektarza znajdowała się gorzelnia, wystawiona przez przełożoną Komierowską w 1751 roku. Zabudowania przyklasztorne od podwórza gospodarczego oddzielał parkan. W pobliżu drogi publicznej były stajnie, wozownie oraz zabudowania gospodarcze. Za nimi znajdował się browar i rozciągały się ogrody klasztorne.

    Martyrologium – w Kościele katolickim i w prawosławiu, uporządkowana chronologicznie księga liturgiczna zawierająca informacje o męczennikach, świętych, błogosławionych i obchodzonych uroczystościach.Andreas Friedrich Grunauer (ur. 1764 w Łomży, zm. 1829 w Bydgoszczy) – burmistrz Bydgoszczy (1815-1829), założyciel pierwszej drukarni w Bydgoszczy.

    Klasztor połączony był z kościołem dwoma krużgankami. Jedno przejście łączyło celę ksieni z chórem większym, a drugie cele zakonnic z zakrystią panieńską i chórem mniejszym.

    Działalność[]

    Klasztor klarysek w Bydgoszczy nie pozostawił kroniki, w przeciwieństwie do miejscowych konwentów bernardynów i jezuitów. Stąd informacje o jego dziejach są ubogie i fragmentaryczne.

    Klasztor posiadał charakter kontemplacyjny, który wymagał odosobnienia i pewnej izolacji od gwarnych skupisk ludzkich. Od początku swego istnienia klasztor posiadał klauzurę papieską. Kapelanami i spowiednikami klarysek byli miejscowi bernardyni lub też księża diecezjalni, jak np. w 1720 roku ks. Sebastian Deszczyński, członek kolegium wikariuszy przy katedrze biskupiej we Włocławku, a w roku 1741 ks. Andrzej Czyzogórski, równocześnie proboszcz w Jaksicach i prepozyt kaplicy św. Stanisława w Bydgoszczy. Zakon bernardynów miał istotny wpływ nie tylko na duchowość sióstr, ale także na formę architektoniczną ich zabudowań kościelno-klasztornych. Znamienne jest podobieństwo formy architektonicznej, wymiarów i stylu kościoła klarysek do kościoła bernardynów bydgoskich, zbudowanego ok. 60 lat wcześniej.

    Kruchta (dawniej nazywana babińcem) – część kościoła, przedsionek usytuowany przed głównym wejściem, niekiedy również przed bocznym – do naw lub zakrystii.Wojewodowie kaliscy – wojewodowie księstwa kaliskiego, wojewodowie województwa kaliskiego I Rzeczypospolitej, prefekci departamentu kaliskiego Królestwa Prus, prefekci departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego, prezesi komisji wojewódzkiej województwa kaliskiego Królestwa Polskiego, gubernatorzy guberni kaliskiej, wojewodowie województwa kaliskiego w latach 1975–1998.

    W XVIII wieku z dwoma ołtarzami w kościele konwentualnym związane były bractwa kościelne. Dotyczy to ołtarzy św. Urszuli i św. Aniołów Stróżów. Bractwo św. Urszuli powstało w 1736 roku, założone przez podprzeoryszę Mariannę Tomaszewską. Posiadało ono własny posrebrzany i pozłacany ołtarz pod wezwaniem świętej. W 1751 roku ołtarz ten otrzymał pozwolenie od władzy kościelnej na odprawienie modlitw ze specjalnym odpustem za wybawienie dusz z czyśćca w określone dni w roku.

    Krzyż (etymologicznie z łac. crux) – znak, kształt lub przedmiot w postaci dwóch linii (lub wielu) przecinających się, na ogół pod kątem prostym (†).Potulice (do XVIII wieku Kantowo) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, w gminie Nakło nad Notecią.

    Działalność edukacyjna[]

    Mimo, że klaryski stanowiły zakon kontemplacyjny, zajmowały się również kształceniem młodzieży żeńskiej. Pewną rolę, lecz mało dotąd poznaną, odegrała szkoła prowadzona przez klaryski, ucząca podstaw czytania i pisania, rachowania, uprawiania zajęć domowych i prowadzenia gospodarstwa.

    Parafia katedralna św. Marcina i Mikołaja w Bydgoszczy – rzymskokatolicka parafia w Bydgoszczy, erygowana około 1346 r. Mieści się przy ulicy Farnej 2, należy do dekanatu Bydgoszcz II.Prepozyt, primiceriusz (łac. praepositus, przełożony) – w Kościele rzymskokatolickim przewodniczący kapituły kanoników - kapituły katedralnej lub kolegiackiej oraz w Zgromadzeniu Księży Kanoników Regularnych Laterańskich, często w randze prałata lub infułata.

    Biblioteka klasztorna[]

    Podczas wizytacji w 1760 roku stwierdzono, że biblioteka klasztorna zawierała 161 foliałów, ksiąg i książeczek o treści religijnej. Znajdowała się w pomieszczeniu refektarza i zawierała m.in.: biblie, kazania, psałterze, żywoty świętych, zbiór maksym cycerońskich, kroniki Królestwa Polskiego, dzieje Kościoła, ustawy kościelne, księgę o fundatorce klasztoru bydgoskiego, martyrologium kościoła łacińskiego, rozmyślania, hymny kościelne, statuty synodalne diecezji chełmińskiej oraz traktaty duchowne.

    Kościół pobernardyński pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Pokoju – zabytkowy kościół położony w Bydgoszczy przy ul. Bernardyńskiej.Kontemplacja /(łac.) contemplatio / - szczególny, mający wiele wymiarów, rodzaj modlitwy, w której, według katolików, poprzez wiarę dochodzi się do realnego doświadczenia i poznania rzeczywistości Bożej, zjednoczenia z życiem samej Trójcy Świętej. Mianem kontemplacji określa się spoglądanie w wierze na Chrystusa

    Ważniejsze wydarzenia w klasztorze[]

    Pierwszą wizytację klasztoru klarysek, jeszcze w pobliżu kościoła św. Idziego odbył 25 października 1617 roku biskup włocławski Paweł Wołucki. Kolejna wizytacja odbyła się w kwietniu 1619 roku już w klasztorze wzniesionym na przedmieściu Gdańskim.

    Z lat 50. XVIII wieku pochodzą informacje o obniżeniu się poziomu duchowego w klasztorze, o czym informowani byli ówcześni biskupi włocławscy. Pierwsze oficjalne oskarżenia klarysek o niezgodne z regułą życia klasztornego postępowanie pochodzą z 1753 roku. W klasztorze nie przestrzegano ściśle klauzury, utworzyły się wzajemnie zwalczające się grupki, a niektóre siostry wykazywały niesubordynację wobec ksieni. W następnych latach przedstawiciele biskupa często kontrolowali klasztor oraz egzekwowali zalecenia biskupie. Wysłani do klasztoru: w 1759 roku diakon kruszwicki Sumiński oraz w 1760 roku koadiutor, biskup inflancki Antoni Kazimierz Ostrowski przedstawili bardzo szczegółowe wizytacje, dzięki którym znane są ówczesne szczegóły wyposażenia klasztoru i kościoła oraz egzystencji sióstr klarysek. Stwierdzono, że w 1759 roku w klasztorze bydgoskim panował nieporządek oraz współzawodnictwo w oczernianiu sióstr przeciwko ksieni. Z 1755 roku odnotowano również proces sądowy, jaki klaryski wytoczyły Bartłomiejowi Głembockiemu, podkomorzemu brzesko-kujawskiemu o najazd na dobra klasztorne.

    Więcbork (niem. Vandsburg) – miasto w woj.kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Więcbork.W Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, barok przypada na czas kontrreformacji i długoletnich wojen. W przypadku Polski były to walki z Szwecją, Rosją, Turcją oraz powstań kozackich: Kosińskiego, Nalewajki, Chmielnickiego.

    15 września 1772 roku w klasztorze karmelitów bydgoskich przedstawiciel władz pruskich Johann Schönborn odebrał od zgromadzenia sióstr klarysek deklarację lojalności. 16 sióstr podpisało akt notyfikacyjny, przyjmując do wiadomości fakt oderwania miasta od Polski. Równocześnie siostry musiały ujawnić władzom swoją sytuację materialną. Poinformowały, że posiadają trzy wioski: Złotniki Kujawskie, Mochle i Petruszkę oraz podały miejsca, w których przechowywane były dokumenty dotyczące przywilejów i majętności klasztoru.

    Cmentarz – instytucjonalnie ukształtowany wycinek przestrzeni o programowo założonym grzebalnym przeznaczeniu, zorganizowanym zaś wedle pewnych dyrektyw - reguł kulturowych, związanych tak ze zrytualizowaniem form grzebania zmarłych, jak i z istnieniem pewnej tradycji sposobu utrwalania pamięci o nich.Bernardynki, Mniszki Trzeciego Zakonu Regularnego św. Franciszka z Asyżu – żeński zakon z rodziny zakonów franciszkańskich, istniejący wyłącznie w Polsce.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Mszał Rzymski (łac. Missale Romanum) – najważniejsza księga liturgiczna w Kościele katolickim obrządku rzymskiego, zawierająca teksty stałych i zmiennych części Mszy. Mszał zawiera wskazówki potrzebne do sprawowania tej Najświętszej Ofiary oraz dotyczące szczególnych celebracji związanych z poszczególnymi obchodami i okresami roku liturgicznego. Powstał z połączenia następujących ksiąg: sakramentarza, lekcjonarza, graduału i „Ordines Romani”.
    Kościół Karmelitów pw. Najświętszej Marii Panny (później Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny) – historyczny, nieistniejący kościół położony w Bydgoszczy na placu Teatralnym.
    Koronacja Najświętszej Marii Panny – obraz flamandzkiego malarza Petera Paula Rubensa namalowany pomiędzy 1609 a 1611 rokiem.
    Nakło nad Notecią (niem. Nakel) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu nakielskiego, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nakło nad Notecią.
    Browar - zakład produkcyjny, w którym wytwarzane jest piwo czyli napój powstały ze słodu, wody i chmielu poddany fermentacji alkoholowej przy użyciu drożdży. Moce wytwórcze sięgają kilku milionów hektolitrów rocznie.
    Alba (łac. vestis alba – biała szata) – długa, biała szata liturgiczna, noszona przez wszystkich duchownych i usługujących wszystkich stopni w czasie liturgii obrządku łacińskiego oraz przez duchownych wielu kościołów protestanckich. W liturgii Kościołów wschodnich odpowiednikiem alby jest sticharion.
    Dach hełmowy, hełm (niem. Helm) – w architekturze zwieńczenie wieży (dach) o konstrukcji drewnianej, rzadziej murowanej z cegły lub kamienia, zwykle o ozdobnym kształcie.

    Reklama