• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Klasyfikacja języków



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Przysłówek – nieodmienna część mowy określająca cechy czynności, stany oraz inne cechy. Występuje przeważnie z czasownikiem, przymiotnikiem lub innym przysłówkiem. Pełni funkcję okolicznika lub orzecznika. Ze względu na funkcję składniową do przysłówków należą także zaimki przysłowne.Narzecze – termin stosowany dawniej jako synonim terminu "dialekt", w znaczeniu ogólniejszym także jako synonim terminu "gwara". Często występował w odniesieniu do języków egzotycznych. Obecnie rzadko używany.
    Klasyfikacja genetyczna[]

    Klasyfikacja genetyczna polega na ułożeniu języków wedle ich pokrewieństwa. Są one klasyfikowane w rodziny, podrodziny, grupy i podgrupy językowej, lub przedstawiane w postaci drzewa pokrewieństwa, podobnie jak się to robi w klasyfikacjach gatunków w biologii (zobacz: taksonomia, kladystyka, systematyka).

    Język urzędowy – język, który otrzymał wyjątkowy status prawny na terenie państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych, np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach.Stosunki morfosyntaktyczne to termin językoznawstwa, którym określa się system używany do odróżniania argumentów czasowników przechodnich i czasowników nieprzechodnich.

    Klasyfikacja genetyczna w powyższym ujęciu dotyczy języków naturalnych, nie obejmuje natomiast języków sztucznych, jak np. esperanto czy język klingoński. Podział języków na naturalne i sztuczne jest zatem elementem nadrzędnym wobec klasyfikacji genetycznej.

    Klasyfikacji tej umykają też liczne języki kreolskie, które ze swojej natury należą do więcej niż jednego kladu.

    OSV (Object Subject Verb) to rzadki typ języka, w którym zdanie zaczyna się od dopełnienia, potem następuje podmiot, a na końcu orzeczenie.Język litewski (lit. lietuvių kalba) - język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, wchodzących w skład języków bałtosłowiańskich, którym posługuje się ok. 5 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.

    Jak dotąd udało się ustalić pokrewieństwo języków, które rozwinęły się ze wspólnego prajęzyka nie wcześniej niż ok. 9-10 tys. lat. Podejmowane są próby przekroczenia tej granicy, jednak jak dotąd przynoszą one wątpliwe rezultaty.

    Dolną (współczesną) granicą klasyfikacji genetycznej języków jest próba jednoznacznego zdefiniowania różnicy pomiędzy językiem a dialektem. O uznaniu jakiejś mowy za język, raczej niż za dialekt innego (nadrzędnego) języka decydują w znacznie większym stopniu czynniki pozajęzykoznawcze, niż ściśle lingwistyczne czy językoznawcze. Przykładem mowy o nieustalonym statusie jest kaszubszczyzna, uznawana przez niektórych specjalistów za dialekt języka polskiego, a przez innych za odrębny język. Także wśród użytkowników mowy kaszubskiej nie ma jednomyślności na powyższy temat; Ministerstwo Edukacji RP uznało ostatecznie w 1996 r. kaszubszczyznę za odrębny język regionalny. Z drugiej strony język chiński oficjalnie (i przez większość użytkowników) uznawany jest za jeden język o dużej liczbie dialektów, pomimo że całkowicie wzajemnie niezrozumiałych, a specjaliści uznają go za raczej zespół języków.

    Język ergatywno-absolutywny (ergatywny) – język w którym dla wyrażenia agensa (podmiotu zdania przechodniego, a właściwie zdania agentywnego) używa się specjalnego przypadku o nazwie ergativus, a rolę podmiotu zdania aktywnego i pacjensa określa natomiast absolutivus.Języki pidżynowe (pidgin, pidżyn) – języki pomocnicze o uproszczonej morfologii i składni, a także o ograniczonym słownictwie powstałe na bazie dwóch (lub więcej) języków. Nazwa pidżin pochodzi od chińskiej wymowy angielskiego słowa "business" ("biznes").

    Inne dolne jednostki klasyfikacji genetycznej to narzecze, L-complex, gwara, żargon, socjolekt, idiolekt, etnolekt.

    Jednostki klasyfikacyjne[]

    Ułożone od najwyższej do najniższej:

  • makrofyla językowa
  • fyla językowa
  • subfyla językowa
  • makrogałąź językowa
  • gałąź językowa
  • podgałąź językowa
  • makrorodzina językowa
  • rodzina językowa
  • podrodzina językowa
  • makrogrupa językowa
  • grupa językowa
  • podgrupa językowa
  • język
  • zespół dialektów (klaster dialektalny)
  • dialekt
  • gwara (poddialekt, subdialekt)
  • Zapoznaj się również z: lista języków świata w klasyfikacji genetycznej.

    Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – nauka przyrodnicza zajmująca się badaniem życia i organizmów żywych.Klingoński (klingon, nazwa własna: tlhİngan Hol) – sztuczny język artystyczny wymyślony przez dra Marca Okranda dla rasy Klingonów na potrzeby serialu Star Trek. Klingoński posiada własną gramatykę, składnię i słownictwo.

    Klasyfikacja strukturalna (typologia języków)[]

    Natomiast różne klasyfikacje strukturalne dzielą języki zależnie od pewnych cech struktury. Najczęściej stosowane kryteria to:

    Kryterium fonologiczno-fonetyczne[]

  • ze względu na liczbę fonemów:
  • języki bogate w fonemy (>50) – np. języki kaukaskie
  • języki średnio bogate w fonemy – np. większość języków europejskich
  • języki ubogie w fonemy (<20) – np. j. hawajski
  • ze względu na stosunek samogłosek i spółgłosek:
  • języki samogłoskowe (>30% samogłosek) – np. j. francuski, niektóre języki polinezyjskie
  • języki spółgłoskowe (>70% spółgłosek) – np. większość języków kaukaskich
  • ze względu na prozodię
  • języki prozodyczne:
  • o niestałym akcencie – np. j. rosyjski, angielski
  • oparte na iloczasie – np. łacina
  • oparte na intonacji – np. j. chiński
  • języki nieprozodyczne:
  • o stałym akcencie inicjalnym – np. j. czeski, węgierski, chiński, mongolski
  • o stałym akcencie oksytonicznym – np. j. francuski, ormiański
  • o stałym akcencie paroksytonicznym – np. j. włoski, polski
  • o stałym akcencie proparoksytonicznym – np. j. macedoński
  • Kryterium morfologiczne[]

  • języki izolujące – większość pojedynczych morfemów może być samodzielnymi wyrazami. Najbardziej typowym przykładem jest język chiński. Mniej typowym jest język angielski.
  • języki analityczne – stosunki gramatyczne wyrażają luźne morfemy w postaci form czasownika posiłkowego, przysłówków i przyimków. Przykładem może być język francuski.
  • języki aglutynacyjne – typowy wyraz to jeden morfem znaczeniowy i jeden lub więcej morfemów gramatycznych, z których każdy ma określoną pojedynczą funkcję, a ich wybór w niewielkim stopniu zależy od morfemu bazowego. Przykładem mogą być język turecki, węgierski, fiński, estoński. Mniej typowe języki aglutynacyjne to język japoński i esperanto. Wymarły język etruski też był aglutynacyjny.
  • języki fleksyjne (inaczej syntetyczne) – wyraz składa się zwykle z jednego morfemu znaczeniowego i jednego lub więcej morfemów gramatycznych, które bardzo często spełniają więcej niż jedną funkcję gramatyczną, i spełniają ją tylko przy pewnej grupie morfemów bazowych. Typowe przykłady to polski i łacina.
  • języki alternacyjne – w których funkcję gramatyczną spełniają alternacje samogłosek, czyli wymiany samogłosek zachodzące wewnątrz morfemu. Rdzeń spółgłoskowy pozostaje bez zmian. Typowym przykładem są tu języki semickie.
  • języki polisyntetyczne – w których elementy morfologiczne łączą w sobie liczne funkcje, a jednocześnie nie ma ściśle określonej kategorii części mowy. Rozmywa się różnica między wyrazem a zdaniem. Zaliczamy tu np. języki eskimo-aleuckie.
  • Kryterium syntaktyczne – wykładniki syntaktyczne[]

  • języki pozycyjne – decyduje szyk wyrazów, np. język angielski: Mark killed a lion vs. a lion killed Mark. W pewnych sytuacjach szyk decyduje o znaczeniu również w języku polskim: psy gonią koty vs. koty gonią psy. Języki pozycyjne są zazwyczaj izolujące.
  • języki przypadkowe – decyduje forma wyrazów określających, np. język polski: Marek zabił lwa lub lwa zabił Marek vs. lew zabił Marka. Języki przypadkowe są zazwyczaj fleksyjne bądź aglutynacyjne.
  • języki koncentryczne (inkorporujące) – decyduje forma wyrazu określanego, np. język odżibwe māpa enima u-wītekēmākenan – 'ten człowiek jego-żona' ('żona tego człowieka'), nen-tawēmā u-kī-ness-ā-n wāwāškēššu-wan 'mój brat on-zabić-ją sarna'. Podobne konstrukcje spotyka się czasem w języku polskim: dom zasłania drzewa lub drzewa zasłania dom vs. drzewa zasłaniają dom itp. Języki inkorporujące są zazwyczaj polisyntetyczne.
  • Kryterium syntaktyczne – szyk wyrazów w zdaniu[]

    W większości języków istnieją zdania, które można podzielić na podmiot (S, od łac. subiectum, ang. Subject), orzeczenie (V, od łac. verbum, ang. Verb) i dopełnienie (O, od łac. obiectum, ang. Object), choć często typowe zdanie nie zawiera ich wszystkich, lub zawiera w formie złączonej, np. informacje o podmiocie mogą być zawarte w końcówce czasownika. Zwykle pewna kolejność tych 3 elementów w zdaniu jest dominująca. W językach pozycyjnych reguła ta jest przestrzegana bardzo ściśle, w językach fleksyjnych nie musi być tak rygorystyczna, ale i tak decyduje o budowie typowego zdania wypowiedzianego bez kładzenia nacisku na któryś z wyrazów. Np. w języku polskim naturalnym szykiem będzie Cezar zbudował most, podczas gdy w łacinie powiedzielibyśmy raczej Caesar pontem fecit czyli Cezar most zbudował. Polski jest więc językiem typu SVO (podmiot – orzeczenie – dopełnienie), zaś łacina reprezentuje typ SOV (podmiot – dopełnienie – orzeczenie).

    SVO (Subject Verb Object) – skrót oznaczający typ zdania, w którym podmiot występuje przed orzeczeniem, a dopełnienie występuje na końcu oraz typ języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok SOV.Liga językowa – grupa języków różnego pochodzenia, które wskutek długotrwałego wzajemnego oddziaływania wytworzyły wiele wspólnych cech w systemach gramatycznych i fonologicznych, np. liga bałkańska, czy uralo-ałtajska.

    Okazuje się, że w językach świata spotykamy każdą z następujących 6 możliwych permutacji pozycji tych trzech istotnych elementów budowy zdania, przy czym w niewielu językach dopełnienie występuje przed podmiotem. Niezbyt często też orzeczenie występuje na początku zdania:

  • Podmiot Orzeczenie Dopełnienie (SVO) – jeden z dwóch najpopularniejszych szyków; m.in. polski, angielski, chiński,
  • Podmiot Dopełnienie Orzeczenie (SOV) – drugi najpopularniejszy szyk; m.in. łacina, japoński, koreański,
  • Orzeczenie Podmiot Dopełnienie (VSO) – m.in. walijski, arabski,
  • Orzeczenie Dopełnienie Podmiot (VOS) – m.in. malgaski,
  • Dopełnienie Orzeczenie Podmiot (OVS) – hixkaryana,
  • Dopełnienie Podmiot Orzeczenie (OSV) – apurinatilde.
  • Istnieją języki, które przy analitycznych (wielowyrazowych) formach czasownika stosują inny szyk wyrazów niż przy formach syntetycznych (jednowyrazowych). Inny szyk może obowiązywać także w zdaniu głównym (nadrzędnym), inny w zdaniu podrzędnym. Tak zachowują się m.in. niemiecki ("Ich habe einen Fuchs im Wald gesehen" – *"Ja widziałem w lesie lisa. ", gdzie gesehen jest imiesłowem czasu przeszłego czasownika widzieć ,a "habe " jest czasownikiem posiłkowym wskazującym że jest to czas przeszły), niderlandzki ("Hans vermoedde dat Jan Piet Marie zag leren zwemmen" – *"Hans podejrzewał, że Jan Piet Marie widział uczyć pływać"), walijski ("Mae'r gwirio sillafu wedi'i gwblhau" – *"Jest sprawdzanie pisowni po zakończyć"). W językach tego rodzaju typologia jest oparta na syntetycznych formach czasownika lub na pozycji słowa posiłkowego. Niemiecki jest zatem językiem typu SVO (podmiot znajduje zwykle się na pierwszym miejscu, a czasownik posiłkowy na drugim w typowym zdaniu głównym, np. "Ich habe einen Fuchs im Wald gesehen"), podobnie walijski jest językiem typu VSO, gdyż szyk orzeczenie – podmiot – dopełnienie obowiązuje w zdaniu głównym.

    Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:Język albański (alb. Gjuha shqipe) – język indoeuropejski z grupy satem, którym posługuje się ok. 6,2 mln Albańczyków zamieszkujących Albanię (3,6 mln), Kosowo (1,7 mln), Macedonię (450 tys.), a także Włochy (Arboresze) i Grecję (Arwanici). W Albanii, Kosowie i Macedonii posiada on status języka urzędowego.

    Niemiecki i niderlandzki są też zaliczane do specjalnego typu języków, dla których charakterystyczny szyk V2, to znaczy takich języków, w których odmienna forma czasownika pojawia się w zdaniu zawsze na drugim miejscu.

    We wszystkich językach szyk morfemów ma znaczącą rolę. Nie zawsze jednak ma ją szyk wyrazów. Na przykład w języku polskim pary morfem tematu + morfem "końcówka rzeczownika" mogą poruszać się dość dowolnie w zdaniu, nie można tego jednak powiedzieć o którymś z tych morfemów z osobna.

    Strukturalne zróżnicowanie argumentów predykatów[]

    Inną znaną klasyfikacją typologiczną jest podział języków według stosunków morfosyntaktycznych – w najbardziej uproszczonej wersji na akuzatywne (zob. biernik) i ergatywne (zob. ergativus). Jeżeli język posiada przypadki, podział ten oparty na tym, czy podmiot w zdaniu nieprzechodnim używa tego samego przypadka, co podmiot w zdaniu przechodnim, czy też może tego, co dopełnienie. Jeżeli dany język nie posiada przypadków, ale ma ustalony szyk SVO lub OVS, zaliczenie do typu akuzatywnego lub ergatywnego jest możliwe poprzez porównanie tego szyku z szykiem zdania nieprzechodniego.

    Języki jukagirskie - rodzina dwóch języków Jukagirów żyjących w północno-wschodniej Syberii, zwłaszcza w dolinie rzeki Kołymy. Obecnie używane przez około 600 osób. Silnie zagrożone wymarciem. Roboczo zaliczane do języków paleoazjatyckich, obecnie genetycznie klasyfikowane jako odrębne w rodzinie języków uralskich (część językoznawców nazywa tę rodzinę uralsko-jukagirską). Istnieje ubogie piśmiennictwo w językach Jukagirów (głównie słowniki stworzone przez naukowców), używana jest nieco zmodyfikowana cyrylica.Język nominatywno-absolutywny (aktywny) – język, w którym rozróżnia się pomiędzy podmiotem aktywnym nominativus a podmiotem nieaktywnym absolutivus. W językach tych nominativus wyraża także agensa, a absolutivus – pacjensa.

    Wiele języków wykazuje charakter mieszany, akuzatywno-ergatywny, np. ma ergatywną morfologię, ale akuzatywną składnię. Istnieją języki, zwane aktywnymi, w których niektóre czasowniki nieprzechodnie ("aktywne") wymagają podmiotu w takim przypadku, jak podmiot zdania przechodniego, a inne czasowniki nieprzechodnie ("statyczne") – w takim przypadku jak dopełnienie. Wreszcie są też języki, które ograniczają ergatywną składnię i morfologię do pewnych kontekstów (zjawisko to określa się terminem ergatywność rozszczepiona), zwykle do określonej osoby podmiotu lub dopełnienia, albo też do określonego czasu lub aspektu czasownika (np. język gruziński cechuje składnia ergatywna, jeżeli czasownik użyty jest w czasie przeszłym określanym jako aoryst, poza tym tylko niektóre czasowniki mają składnię ergatywną).

    Język malgaski – język zaliczany do rodziny austronezyjskiej, do grupy barito. Języki najbliżej spokrewnione z malgaskim używane są w prowincji Kalimantan na południu Borneo. Malgaski jest językiem urzędowym na Madagaskarze (obok francuskiego). Jest ojczystą mową Malgaszów, lecz używa się go też w Komorach, Reunionie, Majottcie.Język serbski (cрпски, srpski) – jedna z uregulowanych wersji dialektu sztokawskiego, używana głównie przez Serbów i Czarnogórców w Serbii, Czarnogórze, Bośni i Hercegowinie oraz w innych krajach.

    Według bardziej rozbudowanej wersji wyróżnia się:

  • języki nominatywne – podmiot zdania z czasownikiem nieprzechodnim traktują tak samo jak podmiot zdania z czasownikiem przechodnim. Do tej grupy należą wszystkie języki indoeuropejskie, łącznie z językiem polskim.
  • języki ergatywne – podmiot zdania z czasownikiem nieprzechodnim traktują tak samo jak dopełnienie zdania z czasownikiem przechodnim. Do tej grupy należą np. język baskijski, język czeczeński i język dyirbal.
  • języki aktywne – mają dwie klasy rzeczowników: aktywne (najczęściej oznaczające obiekty ożywione) i nieaktywne. Podmiot zdania nieprzechodniego wyrażany jest jak podmiot w zdaniu przechodnim albo jak dopełnienie, w zależności od klasy do jakiej należy. Zalicza się tu język gruziński.
  • języki trójdzielne – traktują podmiot zdania nieprzechodniego inaczej niż podmiot zdania przechodniego i inaczej niż dopełnienie zdania przechodniego (trzy oznaczenia). Należy tu australijski język kalaw lagaw ya
  • pozostałe
  • Ligi językowe[]

    Języki, genetycznie ze sobą niepowiązane, które wskutek wielowiekowego obcowania ze sobą upodobniły się do siebie pod względem strukturalnym (a nie tylko w aspekcie licznych zapożyczeń słownictwa), łączy się w w tzw. ligi językowe, np. liga bałkańska obejmująca m.in. bułgarski, rumuński, serbski, nowogrecki i albański, czy liga rokytnicka, obejmująca języki polski, litewski, ukraiński, białoruski, kaszubski.

    Czasownik przechodni – w językach nominatywno-akuzatywnych czasownik, który może posiadać dopełnienie bliższe. Czasowniki przechodnie mogą tworzyć formy strony biernej. Np. wybrać.Język odżibwe (ang. Ojibwe, również: Anishinaabe) – język z rodziny algonkińskiej, używany przez ponad 50 tysięcy rdzennych mieszkańców południowo-wschodniej Kanady (prowincje Ontario i Manitoba, częściowo również Saskatchewan, Alberta i Kolumbia Brytyjska) i północno-wschodnich Stanów Zjednoczonych (od Michigan do Montana).


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Nomada – koczownik, wędrowiec, członek grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce, np. w związku ze zmianami pogody lub w poszukiwaniu żywności, wody, opału albo pastwisk dla zwierząt hodowlanych. Osoba prowadząca koczowniczy, wędrowny tryb życia, także podróżująca stale lub sezonowo z powodów handlowych, kulturowych lub religijnych.
    Czasownik – odmienna oraz samodzielna część mowy przedstawiająca dziejące się czynności oraz niektóre stany. W zdaniu tworzy orzeczenie. Czasowniki są nazwami czynności jakie wykonują w danym czasie istoty żywe, narzędzia lub maszyny, oraz nazwami stanów, w jakich te istoty bądź przedmioty się znajdują. Nie w każdym języku da się wyróżnić jasną klasę czasowników, np. w języku japońskim przymiotniki mają wiele właściwości charakterystycznych dla czasowników.
    Diaspora – słowo pochodzenia greckiego, oznaczające rozproszenie członków danego narodu wśród innych narodów lub też wyznawców danej religii wśród wyznawców innej. Nazywa się tak również społeczność rozproszonych osób. Semantycznie diaspora oznacza po grecku rozrzucone ziarna.
    Część mowy – specyficzna dla danego języka, wyróżniona głównie na podstawie kryteriów składniowych i fleksyjnych klasa wyrazów (zobacz też klasyfikacja części mowy).
    Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (UKSW) (łac. Universitas Cardinalis Stephani Wyszyński Varsoviae) – warszawski państwowy uniwersytet wywodzący się z Akademii Teologii Katolickiej.
    Język wehikularny - język używany w czasie podróży i kontaktów handlowych w obszarach o dużej różnorodności językowej. W różnych rejonach świata funkcję taką pełnią np. suahili w Afryce Wschodniej, hausa w Afryce Zachodniej, hindi na dużych obszarach Indii, język malajski w Azji Południowo-Wschodniej, bislama na wyspach Pacyfiku, rosyjski w krajach byłego Związku Radzieckiego i rozmaite języki typu pidżin w innych miejscach świata, na przestrzeni wielu wieków. Język portugalski pełnił rolę języka wehikularnego w Afryce i Azji, zwłaszcza w XV i XVI wieku. Chiński mandaryński spełnia rolę wspólnego języka dla osób mówiących rozmaitymi dialektami języka chińskiego.
    OVS (Object Verb Subject) to rzadki typ języka, w którym zdanie zaczyna się od dopełnienia, potem następuje orzeczenie, a na końcu podmiot.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.047 sek.