• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Klasyfikacja gromad gwiazd

    Przeczytaj także...
    Skorpion (znany także jako Niedźwiadek, łac. Scorpius, dop. Scorpii, skrót Sco) – jedna z konstelacji zodiakalnych. Znajduje się na południowej półkuli nieba, jednak pod koniec lata z terenów Polski da się niekiedy dojrzeć tuż ponad horyzontem kilka gwiazd tego gwiazdozbioru, między innymi β, σ, π i α Scorpii (Antares). W całości widoczny na południe od równoleżnika 45°N. W naszych czasach przez gwiazdozbiór Skorpiona przebiega tylko 6,5° ekliptyki – nieco ponad 1/5 znaku. Słońce przebywa na tle tego gwiazdozbioru od 23 do 30 listopada, po czym kolejne trzy tygodnie spędza w nie należącym do Zodiaku gwiazdozbiorze Wężownika. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem wynosi około 100. Najjaśniejszą gwiazdą tej konstelacji jest Antares.Harlow Shapley (ur. 2 listopada 1885 w Nashville - zm. 20 października 1972 w Boulder, USA) – amerykański astronom, który stwierdził, że Słońce leży w pobliżu centralnej płaszczyzny galaktycznej, ok. 30 tys. lat świetlnych od środka Galaktyki. W 1911 w oparciu o wyniki otrzymane przez H.N.Russella, rozpoczął prace nad wyznaczeniem rozmiarów gwiazd w licznych układach podwójnych na podstawie pomiarów zmian ich jasności występujących podczas zaćmienia jednej gwiazdy przez drugą. Metoda ta stała się standardową procedurą na ponad 30 lat. Shapley wykazał również, że gwiazdy zmienne typu cefeid nie mogą być układami podwójnymi gwiazd, zaćmiewającymi się wzajemnie. Wsławił się biorąc udział w Wielkiej Debacie z Heberem Curtisem, 26 kwietnia 1920. Bronił tam (błędnego) stanowiska, że mgławice spiralne są częścią Drogi Mlecznej, w szczególności, że nie istnieją inne galaktyki poza nią. Postulował natomiast (prawidłowo i jako pierwszy), że nasza Galaktyka ma znacznie większe rozmiary, niż wtedy przypuszczano. W swojej pracy zajmował się gromadami gwiazd, opracował sposób klasyfikacji zarówno gromad otwartych jak i kulistych. W 1950 roku American Astronomical Society przyznało mu nagrodę Henry Norris Russell Lectureship.
    Messier 67 (również M67 lub NGC 2682) – gromada otwarta, położona w gwiazdozbiorze Raka, odkryta w 1779 roku przez Johanna Gottfrieda Koehlera.
    Omega Centauri, gromada kulista typu VIII
    Plejady, gromada otwarta typu II,3,r,n

    Gromady gwiazd występują jako kuliste, otwarte oraz asocjacje gwiazdowe. Dla ułatwienia rozpoznawania różnic między gromadami powstały sposoby ich klasyfikacji.

    Messier 75 (znana również jako M75 lub NGC 6864) – gromada kulista w gwiazdozbiorze Strzelca. Obiekt został odkryty przez Pierre’a Méchaina 27 sierpnia 1780 roku i w tym samym roku dodany do katalogu Messiera.Palomar 12 – gromada kulista znajdująca się w konstelacji Koziorożca w odległości 61,9 tys. lat świetlnych od Słońca. Należy do halo Drogi Mlecznej i znajduje się 51,5 tys. lat świetlnych od jądra Drogi Mlecznej.

    Klasyfikacja gromad kulistych[]

    Klasyfikacja Shapleya-Sawyer[]

    W latach 1927-1929 Harlow Shapley oraz Helen Sawyer Hogg stworzyli skalę klasyfikacji gromad kulistych w zależności od stopnia koncentracji gwiazd do centrum gromady. W klasyfikacji tej stosuje się cyfry rzymskie w skali od I do XII w zależności od stopnia ich stężenia. Klasyfikacja Shapleya-Sawyer obejmuje najbardziej skoncentrowane gromady, takie jak Messier 75, sklasyfikowane jako typu I, aż do typu XII wraz z sukcesywnie zmniejszającym się stężeniem gwiazd, jak na przykład Palomar 12.

    Messier 41 (również M41 lub NGC 2287) – gromada otwarta w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa. Odkrył ją przed 1654 rokiem Giovanni Batista Hodierna. Niezależnie od Hodierny 16 lutego 1702 roku skatalogował ją John Flamsteed. W 1749 roku odkrył ją ponownie Guillaume Le Gentil. Według J. E. Gore’a była znana już Arystotelesowi około 325 p.n.e. W katalogu Messiera znajduje się od 16 stycznia 1765 roku.Gromada gwiazd – zgrupowanie gwiazd związanych wspólnym pochodzeniem, tzn. miejscem i czasem powstania z tej samej materii międzygwiazdowej. Gwiazdy należące do jednej gromady mają identyczny skład chemiczny, są też wzajemnie związane siłami grawitacji. Cechą charakterystyczną gromady gwiazd jest jądro, w którym koncentracja gwiazd przewyższa znacznie koncentrację gwiazd w najbliższym otoczeniu gromady. Jądro gromady otacza obszar koronalny mniej bogaty w gwiazdy. Gromady wyróżniają się wśród ogólnego tła, tworząc wyraźne obiekty o pewnych cechach wspólnych lub zbliżonych.

    Klasyfikacja gromad otwartych[]

    Obserwacje gromad otwartych wykazały istniejące między nimi różnice. Wynikają one między innymi z ich wieku oraz wielkości i gęstości obszaru, w którym gromady te się formują. W astronomii są stosowane dwa sposoby klasyfikacji gromad otwartych: klasyfikacja Shapleya oraz klasyfikacja Trumplera.

    Mgławice – obłoki gazu i pyłu międzygwiazdowego lub bardzo rozległe otoczki gwiazd (dawniej również tak nazywano galaktyki).Robert Julius Trumpler (ur. 2 października 1886 w Zürichu, Szwajcaria – zm. 10 września 1956 w Berkeley, USA) – amerykański astronom, urodzony w Szwajcarii. Prowadził badania głównie w dziedzinie gromad otwartych.

    Klasyfikacja Shapleya[]

    Otwarte gromady należą często do jednego z typów zgodnie z prostym schematem opracowanym przez Harlowa Shapleya, w przybliżeniu opisującym bogactwo i koncentrację gromady (według Shapleya 1930): a – pole nieprawidłowości b – asocjacje gwiazd c – bardzo luźne i nieregularne klastry d – luźne klastry e – średniobogate bogate kompaktowe klastry f – dość bogate kompaktowe klastry g – bardzo bogate i skoncentrowane kompaktowe klastry

    Klasyfikacja Trumplera[]

    Innym ważnym i bardziej szczegółowym systemem jest klasyfikacja wprowadzona przez Roberta Trumplera. Klasyfikacja ta składa się z trzech części opisujących stopień koncentracji, zakres zróżnicowania jasności gwiazd oraz bogactwo gromad (według Trumplera 1930):

    Gromada otwarta – grupa nawet do kilku tysięcy luźno połączonych grawitacją gwiazd (w odróżnieniu od gromad kulistych, które są ciasno skupione), powstałych z jednej olbrzymiej chmury molekularnej. Gromady otwarte znajdują się wyłącznie w galaktykach spiralnych i nieregularnych, gdzie wciąż odbywa się proces powstawania gwiazd. Zwykle ich wiek nie przekracza kilkuset milionów lat. Podczas swojej wędrówki wokół centrum galaktyki, gromady otwarte są narażone na bliski kontakt z innymi gromadami czy chmurami gazu – mogą wtedy widocznie zmieniać kształt lub nawet wytracać poszczególne gwiazdy.Gromada kulista – zazwyczaj sferycznie symetryczne zgrupowanie powiązanych grawitacyjnie gwiazd z wyraźną, silną ich koncentracją w kierunku centrum (niektórzy wyróżniają morfologiczną podklasę gromad eliptycznych). Gromady kuliste zwykle liczą od stu tysięcy do miliona gwiazd, natomiast ich średnice (np. wyznaczane z prędkości radialnych gwiazd obserwowanych na brzegach gromady, rozmiarów kątowych i odległości) zawierają się w przedziale od 6 do 70 parseków. Odkrycie pierwszej gromady kulistej przypisuje się Johannowi Abrahamowi Ihlemu, który obserwując w 1665 roku Saturna w gwiazdozbiorze Strzelca, odnalazł znajdującą się obok gromadę M22.

    Stopień koncentracji (cyfry rzymskie): I – wydzielone, o silnej koncentracji w kierunku centrum gromady II – wydzielone, o słabej koncentracji w kierunku centrum III – wydzielone, nieskoncentrowane w kierunku centrum IV – niedające się wydzielić z otaczającego pola gwiazd.

    Zróżnicowanie zakresu jasności (cyfry arabskie):

    Plejady (w katalogu Messiera M45 lub Messier 45; inne nazwy: Baby, Kurczęta, Kokoszki, Siedem Sióstr, Kościół Masoński) – najbardziej znana gromada otwarta na niebie. Swoją popularność zawdzięczają głównie temu, że można je swobodnie podziwiać nawet nieuzbrojonym okiem. Gromada ta znajduje się w gwiazdozbiorze Byka i jest odległa od nas o około 444 lata świetlne (136 parseków). Ta młoda gromada – mająca około 100 mln lat – jest otoczona piękną, niebieską mgławicą, która widoczna jest na zdjęciach wykonanych odpowiednią techniką.Asocjacja gwiazdowa – typ ugrupowania gwiazd odkryty w 1947 roku przez Wiktora Ambarcumiana, składających się głównie z gorących olbrzymów typów widmowych O-B. Wyróżnia się 3 rodzaje asocjacji: asocjacje OB, zawierające gwiazdy typów widmowych O-B2, asocjacje T, zawierające w największej części gwiazdy zmienne typu T Tauri oraz asocjacje R, składające się z młodych małomasywnych gwiazd ciągu głównego oświetlających mgławice refleksyjne (np. Monoceros R2).
    1 – małe zróżnicowanie 2 – umiarkowane 3 – duże zróżnicowanie jasności

    Bogactwo (małe litery): p (ang. poor) – ubogie, mniej niż 50 gwiazd m (ang. medium) – umiarkowanie bogate, od 50 do 100 gwiazd r (ang. rich) – bogate: ponad 100 gwiazd

    Przykłady[]

  • gromadę M8 w Skorpionie (Motyl) określa się typem III2p, co oznacza wydzieloną umiarkowaną gromadę, nieskoncentrowaną w kierunku w kierunku centrum, zawierającą mniej niż 50 gwiazd. Jeśli gromada zawiera mgławicę, dopisuje się na końcu literę n (ang. nebulosity).
  • gromada Messier 41 jest klasyfikowana jako I,3,r
  • gromada Messier 67 jest klasyfikowana jako:
  • II,2,r (według Glyna Jonesa)
  • I,2,m (według Sky Catalog 2000)
  • II,3,r (według Götza)
  • Linki zewnętrzne[]

  • Gromady otwarte w bazie SEDS (ang.)
  • Gromady kuliste w bazie SEDS (ang.)
  • omega Centauri (również NGC 5139 lub ESO 270-SC11) – gromada kulista znajdująca się w gwiazdozbiorze Centaura w odległości około 16 tys. lat świetlnych od Ziemi.Mgławica Laguna (również Messier 8, M8, NGC 6533 czy NGC 6523) – mgławica dyfuzyjna znajdująca się w konstelacji Strzelca w odległości około 4100 lat świetlnych. Została odkryta w 1747 roku przez Le Gentila, w 1764 znalazła się w katalogu Messiera.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama