• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Klasy zabytków

    Przeczytaj także...
    Zabytek – w języku potocznym jest to każdy wytwór działalności człowieka, będący świadectwem minionej epoki (pamiątką przeszłości), posiadający wartość historyczną, artystyczną, naukową lub emocjonalną, przy czym kryterium czasu powstania, choć najważniejsze, nie przesądza o zdefiniowaniu zabytku. Nauki humanistyczne, a w szczególności historia sztuki nie stworzyły jednej, uniwersalnej definicji zabytku przydatnej wszystkim naukom.Pomnik historii – jedna z czterech form ochrony zabytków w Polsce określonych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (art.7). Status pomnika historii ustanawiany jest w drodze rozporządzenia przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Przyznawany jest zabytkom nieruchomym o szczególnej wartości historycznej, naukowej i artystycznej, utrwalonym w powszechnej świadomości i mającym duże znaczenie dla dziedzictwa kulturalnego Polski.
    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
    Obiekt zabytkowy
    prawem chroniony

    Klasy zabytków – obowiązująca w Polsce w latach 1961-1973 pięciostopniowa klasyfikacja obiektów zabytkowych, określająca ich wartość artystyczną, historyczną i naukową oraz stopień ochrony przez państwowe instytucje.

    Klasyfikacja zabytków nieruchomych, wprowadzona została w Polsce instrukcją wydaną przez Dyrektora Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków dnia 20 grudnia 1961, oraz pismem okólnym nr 14 z 30 grudnia 1963 w sprawie określenia grup weryfikacyjnych zabytków nieruchomych wpisywanych do rejestru. Klasyfikacja ta wprowadziła pojęcie klas: od 0 – obejmującej „najcenniejsze” zabytki, do IV – zawierającej zabytki „najmniej wartościowe”.

    Wiatrak – budowla drewniana, niekiedy murowana, wyposażona w skrzydła poruszane siłą wiatru i napędzające urządzenia. Jest najstarszym silnikiem wiatrowym – przetwarza energię wiatru na energię kinetyczną w ruchu obrotowym. Jest poprzednikiem turbiny wiatrowej, którą czasami również nazywa się wiatrakiem.Zarząd Muzeów i Ochrony Zabytków (ZMiOZ) – komórka organizacyjna działająca w latach 60., 70. i 80. XX w. w ramach urzędu Ministerstwa Kultury i Sztuki, odpowiedzialna za realizację na szczeblu centralnym zadań wynikających z przepisów ochrony zabytków (do 1962 r. z rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 6 marca 1928 r. o opiece nad zabytkami, a od 1962 r. z ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i muzeów) i ustaw dotyczących muzealnictwa.

    Zabytki nieruchome podzielone zostały wówczas na pięć grup pod względem ich wartości:

  • 0 – zabytki i zespoły zabytkowe o najwyższej wartości artystycznej, historycznej i naukowej w skali światowej, które mogą być uznane za pomnik historii;
  • I – reprezentacyjne w skali krajowej, dobrze zachowane, nie przebudowywane w nowszych czasach;
  • II – reprezentacyjne dla regionu lub miejscowości lub przebudowane przy zachowaniu znacznej części dawnej substancji zabytkowej;
  • III – przeciętnej lub miernej, lecz bezspornej wartości artystycznej, historycznej lub naukowej;
  • IV – obiekty pierwotnie zaliczające się do wyższych grup klasyfikacyjnych, których zły stan techniczny wyklucza skuteczną konserwację, a wartość artystyczna, historyczna i naukowa jest minimalna.
  • Klasyfikacja ta, zgodnie z ogólnoświatowymi tendencjami uchylona w 1973 r., spowodowała nieodwracalne straty z powodu nieobjęcia ochroną zabytków niższych klas, uznanych za posiadające "minimalną wartość". W efekcie zaniedbaniu i zniszczeniu uległy m.in. zabytkowe wiatraki, drewniana zabudowa wiejska, liczne obiekty z drugiej połowy XIX w. i inne mniej znaczące, ale posiadające dużą wartość obiekty zabytkowe.

    Jan Piotr Maria Pruszyński herbu Rawicz (ur. 12 maja 1941 w Warszawie, zm. 11 kwietnia 2008 tamże) – polski prawnik, specjalista w dziedzinie ochrony zabytków i dziedzictwa kultury, profesor w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, autor fundamentalnej monografii Dziedzictwo kultury Polski, jego straty i ochrona prawna; bibliofil.

    Przedstawiając zgubne skutki tej klasyfikacji dla ochrony dóbr kultury w Polsce Jan Pruszyński pisze, że „doczekała się [ona] określenia ‘brzytwa w ręku szaleńca’, gdyż jej bezpośrednim skutkiem było zniszczenie znacznej części zabudowy drewnianej, architektury małomiasteczkowej i przedmiejskiej, a niejednokrotnie uniemożliwiła interwencję konserwatorską nawet tam, gdzie była ona jeszcze możliwa”.

    W języku potocznym występuje niekiedy jeszcze pojęcie "zabytku klasy 0", używane jako synonim cennego obiektu o znaczeniu historycznym i artystycznym.

    Bibliografia[]

  • Jan Pruszyński, Ochrona zabytków w Polsce. Geneza, organizacja, prawo, Warszawa 1989 ISBN 83-01-09344-7



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama