• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kiowa



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Języki na-dene – jedna z większych rodzin języków rdzennej ludności Ameryki Północnej. Zalicza się do niej języki atapaskańskie, język tlingit (południowo-zachodnia Alaska) i język eyak. Dawniej do rodziny tej zaliczano też język haida, obecnie jednak został z niej przez większość lingwistów wykluczony. Językami grupy atapasko mówią m.in. Indianie Nawaho i Apacze. Spokrewnione z językami na-dene w ramach rodziny dene-jenisejskiej są języki jenisejskie.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.
    Trzech Kiowów ok. 1880
    Obszar zamieszkiwania Indian Kiowa przed kolonizacją amerykańską

    Kiowa (Kiowowie) – plemię Indian Ameryki Północnej, zamieszkujące Wielkie Równiny, należące do rodziny językowej kiowa-tano.

    Historia[ | edytuj kod]

    Kopiący Ptak, wódz Kiowów, 1870

    Według przekazów, Kiowa żyli na samym początku u źródeł rzeki Yellowstone, zanim nie przenieśli się na obszary Wielkich Równin pomiędzy rzeką Missouri w północnej Montanie i Arrow River w południowej Kanadzie. Tam żyli w bliskich stosunkach z plemieniem Sarsi, jednym z pierwszych plemion Indian Prerii, które zamieszkiwały w tipi i żyły z polowania na bizony. Kiowowie szybko przejęli ich sposób życia i przestawili się z gospodarki łowiecko-zbierackiej w Indian-nomadów prerii.

    Navarro Scott Momaday, swoje książki sygnuje jako N. Scott Momaday (ur. 27 lutego 1934) – amerykański pisarz, poeta i dramaturg pochodzenia indiańskiego (Kiowa/Cherokee), wykładowca współczesnej literatury tubylczej m.in. na Uniwersytecie Kalifornijskim.Nagroda Pulitzera (ang. The Pulitzer Prize) – coroczna amerykańska nagroda przyznawana za wybitne dokonania w dziedzinie dziennikarstwa, literatury i muzyki.

    Około roku 1700 Kiowa, liczący wtedy nie więcej niż 4000 ludzi, wyemigrowali w Black Hills. Nie są dokładnie znane tego powody, ale opowiadania Kiowów utrzymują, że plemię podzieliło się wskutek kłótni między wodzami i większa część musiała udać się na południowy wschód. W dolinach Black Hills Kiowa połączyli się z plemieniem Wron (Absaroka), od których już całkowicie przejęli styl życia Indian Równin. Dzięki nim Kiowowie weszli po raz pierwszy w posiadanie koni, których wkrótce zaczęli używać do polowań. Od tego plemienia przejęli także obrzęd Tańca Słońca, który wkrótce rozprzestrzenił się na Wielkich Równinach.

    Oto (ang. Otoe) – Indianie Ameryki Północnej mówiący językiem chiwere z rodziny siouańskiej. Zamieszkiwali oni pierwotnie dolinę dolnego biegu rzeki Nemaha, dokąd przybyli z okolic Wielkich Jezior. Przystosowali się do konnego, pół-koczowniczego trybu życia obszaru Prerii, prowadząc polowania na bizony, które odgrywały centralną rolę w ich diecie, jak i kulturze.Black Hills (Góry Czarne) to stosunkowo mały, izolowany łańcuch górski w zachodniej Dakocie Południowej, wznoszący się na terenie Wielkich Równin. Region ten, z powodu swojego odcięcia od Gór Skalistych ma wiele cech geologicznej anomalii i jest prawdopodobnie pochodzenia wulkanicznego. Uważany był przez Indian północnoamerykańskich za miejsce święte, zwane przez nich Paha Sapa. Łańcuch Black Hills jest najwyższym wzniesieniem leżącym w linii prostej między Górami Skalistymi a Alpami w Europie (nie licząc gór podwodnych w Oceanie Atlantyckim).

    Jako nomadowie prerii, Kiowa żyli wyłącznie z polowań na bizony. Z czasem stali się znani z powodu wielkich stad koni oraz wypraw łowieckich i rabunkowych, podczas których pokonywali ogromne dystanse, sięgając aż po Kanadę na północy i na tereny Meksyku na południu. Znamienne, że w XIX wieku Kiowa byli nazywani „notorycznymi rabusiami”, przed którymi nie czuli się bezpieczni zarówno Amerykanie, Meksykanie, jak i inne plemiona Indian. Często napady te były wynikiem odwetu za napady innych plemion, czynione w celu uprowadzenia mustangów tak ważnych w życiu Indian prerii.

    Pow-wow - termin pochodzący prawdopodobnie od algonkińskiego pauau - zebranie. W tradycji Indian północnoamerykańskich pow-wow to przede wszystkim zjazd plemienny lub międzyplemienny, połączony ze zbiorowymi śpiewami, tańcami, obdarowywaniem określonych, z jakiejś przyczyny wyróżnionych osób (give away) i innymi ceremoniami o charakterze świeckim.Jutowie (nazwa własna Yuti, ang. Ute lub Utah) – plemię Indian Ameryki Północnej blisko spokrewnione z Pajutami i Banokami. Jutowie prowadzili koczowniczy tryb życia na środkowych obszarach dzisiejszych stanów Kolorado, wschodniego Utah i północnego Nowego Meksyku.

    Wędrówka do kraju Komanczów[ | edytuj kod]

    Gdy plemiona Dakotów, Arapahów i Czejenów weszły ze wschodu na teren Black Hills, Kiowa musieli ustąpić i przenieść się na południe. Przekroczyli rzeki Platte Północna i Południowa i w roku 1790 znaleźli się na północnych terenach dzisiejszego stanu Teksas i w Oklahomie, próbując się tam osiedlić. Jednak Komancze, na których tereny wkroczyli, zaczęli zbrojnie ich zwalczać, po czym zawarli między sobą stałą umowę pokojową około 1805 roku. W wyniku tego porozumienia obydwa plemiona kontrolowały wielki obszar, rozciągający się na terenach dzisiejszych stanów: Kansas, Oklahoma, Nowy Meksyk i Teksas. Teren ten był nazywany łącznie Krajem Komanczów.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>,

    Kiowa często żyli w najbliższym sąsiedztwie Komanczów, obydwa plemiona jednak sporo się od siebie różniły pod względem kulturowym. Pośród Kiowów żył również odłam preriowych Apaczów – Kiowa-Apacze, których kulturowo zalicza się do Kiowa, językowo jednak należą do obejmującej także języki Apaczów rodziny językowej na-dene. Te szczególne zależności sprawiały, że Kiowa żyli z Komanczami i Kiowa-Apaczami w neutralnych stosunkach i nie wkraczali ze sobą nawzajem na wojenną ścieżkę. W latach 1800-1850, Kiowa walczyli przede wszystkim z innymi plemionami, które próbowały wchodzić na teren Kraju Komanczów. Zdarzały się zatargi z Czejenami, Arapahami, Osedżami, Ute, Diné i Paunisami, a więc dawnymi wrogami Kiowów lub Komanczów. Znane są również przypadki wypraw rabunkowych na północ, na tereny zamieszkiwane przez Dakotów, oraz dalej wzdłuż rzek Missisipi i Missouri, przeciwko Saukom i Lisom, plemionom Kansa i Oto. W 1840 sojusz Kiowa i Komanczów poszerzył się o plemiona Arapahów i Szejenów Południowych, którzy byli spychani na południe przez białych osadników.

    Preria - rozległe obszary porośnięte roślinnością trawiastą, w Ameryce Północnej. Preria jest podobna do występującego w Azji stepu.Nomada – koczownik, wędrowiec, członek grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce, np. w związku ze zmianami pogody lub w poszukiwaniu żywności, wody, opału albo pastwisk dla zwierząt hodowlanych. Osoba prowadząca koczowniczy, wędrowny tryb życia, także podróżująca stale lub sezonowo z powodów handlowych, kulturowych lub religijnych.

    Walki z Amerykanami[ | edytuj kod]

    Wojownicy Kiowa

    Od roku 1850 coraz częściej zdarzały się walki z wojskami Stanów Zjednoczonych, które łamały tym samym zawarte w 1837 traktaty pokojowe. Na krótki czas Kiowom i Komanczom udało się zdobyć tereny amerykańskie w Teksasie, ale już w 1855 armia amerykańska ponownie odzyskała te ziemie. Dopiero w 1865 roku, po zakończeniu amerykańskiej wojny domowej na nowo Kiowowie zaczęli być uciskani przez wojska USA. Z tego powodu Kiowa, wraz z Komanczami i Szejenami Południowymi byli zmuszeni do podpisania traktatu pokojowego w Medicine Lodge. Umowa ustalała, że Indianie zostaną przesiedleni na teren rezerwatu w pobliżu Fort Sill. Większa część Kiowów zamieszkała w rezerwacie, ale wkrótce, po masakrze Szejenów nad Washita, zimą 1868 roku, część wodzów skłoniła plemię do opuszczenia rezerwatu. Znowu doszło do potyczek w Teksasie w latach 1869-1871, zanim wodzowie Satanta, Satank i Big Tree nie zawarli traktatów pokojowych, na podstawie których Kiowowie powrócili na teren rezerwatu.

    Arapaho (ang. Arapaho, Arapahoe) – Indianie Ameryki Północnej zamieszkujący pierwotnie obszary Prerii i mówiący językiem z rodziny algonkińskiej.Komancze (ang. Comanche) – Indianie Ameryki Północnej posługujący się językiem z rodziny uto-azteckiej. Potomkowie żyją do dziś na terenach USA we wschodniej części stanu Nowy Meksyk, w południowej części Kolorado, północno-wschodniej części Arizony, południowej części stanu Kansas, w Oklahomie i w północno-wschodniej części Teksasu. Pierwotnie należeli do ludności koczowniczej, typowej dla Indian Wielkich Równin w środkowej części Stanów Zjednoczonych.

    Po raz ostatni Kiowa razem z Komanczami próbowali przeciwstawić się amerykańskiej agresji w latach 1874-1875. Jednak Satanta skapitulował po porażce w Palo Duro Canyon w listopadzie 1874, a krótko po tym również Lone Wolf (Samotny Wilk) z ostatnimi 252 wolnymi Kiowami poddał się w maju 1875. Do lata 1875 roku udało się więc rządowi USA umieścić Kiowów znowu w rezerwacie niedaleko Fort Still na Terytorium Indiańskim (obecnie stan Oklahoma), gdzie zostali zmuszeni do zaprzestania dotychczasowego stylu życia, porzucenia tradycyjnej kultury i religii.

    Dakotowie, Dakoci, Siuksowie, Sjuksowie, Lakoci – Indianie Ameryki Północnej z obszaru Wielkich Równin. Dzielą się na trzy grupy: wschodnią Santee, środkową Yankton i zachodnią Teton.Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze Stanami Zjednoczonymi (na północy), z Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu), Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie) oraz z Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).


    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    Missouri – rzeka w Stanach Zjednoczonych, dopływ rzeki Missisipi. Wraz z rzeką Missisipi stanowią najdłuższy system rzeczny Ameryki Północnej o długości ok. 5970 km.
    Taniec słońca (ang.: Sun Dance) był charakterystyczną dla Indian Prerii uroczystością religijną, gromadzącą corocznie (zwykle w połowie lata) w jednym miejscu całe plemię. Około dwudziestu plemion prerii dokonywało tego obrzędu, a nie spotykano go tylko u Paunisów, Wichita i Omaha oraz u kilku południowych plemion Dakotów. Szczególnie dużą wagę do obrzędów Tańca Słońca przywiązywali Dakotowie, Szejenowie i Arapahowie.
    Bizon amerykański, dawniej: bizon (Bison bison) – duży ssak łożyskowy z rodziny wołowatych, rzędu parzystokopytnych, największy obecnie ssak Ameryki Północnej.
    Saukowie, właściwie Osakiwugi (ang. Sac) - plemię Indian Ameryki Północnej należące do algonkińskiej rodziny językowej, kulturowo powiązane z plemionami Kickapoo i Potawatomich.
    Wielkie Równiny – rozległa kraina geograficzna, a zarazem krąg kulturowy na obszarze Kanady i USA, u podnóża Kordylierów. Obszar ten, zbudowany z mezozoicznych i trzeciorzędowych wapieni i piaskowców, charakteryzuje się płaskim ukształtowaniem terenu i niemal wyłącznie trawiastą roślinnością (poza lasami łęgowymi w dolinach rzecznych), tzw. prerią. Obszar ten leży w kilku strefach klimatycznych. Silny wpływ na jego klimat ma bliskość Kordylierów.
    Terytorium Indiańskie (ang. "Indian Territory") – rozległy obszar na zachód od rzeki Missisipi, przeznaczony ustawą z 1830 r. pod wyłączne osadnictwo indiańskich plemion wysiedlanych przymusowo z południa i wschodu Stanów Zjednoczonych, by zrobić miejsce dla europejskich osadników i ograniczyć możliwość konfliktów. W kolejnych dziesięcioleciach do rezerwatów na Terytorium Indiańskim przesiedlano kolejne podbite plemiona z całego kraju, a obszar samego Terytorium stopniowo redukowano (np. w 1854 i 1891 r., gdy z jego części powstało Terytorium Oklahomy). W 1907 r. ostatnie istniejące w tym regionie rezerwaty Indian włączono do nowego stanu Oklahoma, gdzie część z nich istnieje do dziś.
    Platte Północna (ang. North Platte River) – rzeka w Stanach Zjednoczonych, w stanach Kolorado, Wyoming i Nebraska. Stanowi jedną z dwóch rzek źródłowych (druga to Platte Południowa) tworzących rzekę Platte. Jej długość wynosi 994 km.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.033 sek.