l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Kielary

    Przeczytaj także...
    Jezioro Kielarskie – płytkie, eutroficzne jezioro typu stawowego, położone koło wsi Ruś na Pojezierzu Olsztyńskim. Powierzchnia 49 ha, głębokość do 2 m, dno muliste. Linia brzegowa dobrze rozwinięta, tworzy półwyspy i zatoki. Roślinność wodna silnie rozwinięta: helofity (trzcina, sitowie, pałka wodna) zajmuje ok. 25% powierzchni, elodeidy (rogatek, rdestnice) – ok. 30% powierzchni jeziora.Modrzew europejski (Larix decidua Mill.) – gatunek drzewa iglastego należący do rodziny sosnowatych. Pierwotnym miejscem jego występowania były góry środkowej Europy (Alpy, Karpaty), ale został rozpowszechniony na innych terenach w wyniku nasadzeń. W Polsce na naturalnych siedliskach rośnie tylko w Tatrach. Poza tym jest sadzony powszechnie na terenie całego kraju.
    Gorzelnia – zakład wytwórczy produkujący spirytus surowy (nieoczyszczony alkohol etylowy) metodą fermentacyjną z surowców skrobiowych (np. ziemniaki, zboża) lub innych, np. cukrowych. Surowcami innymi mogą być melasa lub syrop cukrowy, bądź też buraki cukrowe. Obecnie większość gorzelni nie produkuje alkoholu etylowego z ziemniaków ze względu na wysokie koszty produkcji.
    Głaz pamiątkowy na dawnym cmentarzu
    Helokrenowe źródło przy Jeziorze Kielarskim

    Kielary – nieistniejąca wieś nad Jeziorem Kielarskim, pomiędzy wsiami Ruś oraz Bartążek, 8 km na południe od Olsztyna), założona w 1361 r. jako majątek rycerski (obok sąsiednich Gągławek i Maud) na 10 włókach. Od 1375 r. właścicielem był Jan Kielarski. W wieku XVIII Kielary należały do szlacheckiej rodziny Milewskich. Potem majątek należał do Wawrzyńca Kolma, potem Grzywacza i w XIX w. do rodziny Pannwith i Niesand. W XIX w. majątek stał się własnością rodziny Erdmann.

    Daglezja zielona, jedlica zielona, jedlica Douglasa, jedlica Menziesa, (Pseudotsuga menziesii Carriere) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych. Występuje w zachodniej części Ameryki Północnej. Gatunek geograficznie dzielony jest na dwa podgatunki P. menziesii subsp. menziesii i P. menziesii subsp. glauca. W Polsce jest gatunkiem introdukowanym. Opis dotyczy podstawowego podgatunku subsp. menziesii, subsp. glauca (jedlica sina) odróżnia się pokrojem, igłami i szyszkami.Buk pospolity, buk zwyczajny (Fagus sylvatica L.) – gatunek drzewa należący do rodziny bukowatych (Fagaceae Dumort.). Występuje na przeważającej części kontynentu europejskiego. W Polsce pospolity, gatunek rodzimy.

    Do majątku należała karczma w Zazdrości (obecnie leśniczówka) przy drodze do Butryn. W 1925 r. Kielary zostały włączone do Rusi.

    Wieś zniszczona w czasie wojen polsko-krzyżackich w XV i XVI w. Z tego powodu uległa wyludnieniu. Ponownie zasiedlana była w latach 1516-1519 i 1520-1521 przez Mikołaja Kopernika (przebywał dwukrotnie w Bartągu (27 lutego 1517 i 14 marca 1518), Tomaszkowie (4 maja 1518) oraz Jarotach (31 maja 1521).

    Tomaszkowo – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Stawiguda, nad jeziorem Wulpińskim.Mikołaj Kopernik (łac. Nicolaus Copernicus, niem. Nikolaus Kopernikus; ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. 24 maja 1543 we Fromborku) – polski astronom, autor dzieła De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich) przedstawiającego szczegółowo i w naukowo użytecznej formie heliocentryczną wizję Wszechświata. Wprawdzie koncepcja heliocentryzmu pojawiła się już w starożytnej Grecji (jej twórcą był Arystarch z Samos), to jednak dopiero dzieło Kopernika dokonało przełomu i wywołało jedną z najważniejszych rewolucji naukowych od czasów starożytnych, nazywaną przewrotem kopernikańskim.

    Pozostałości cmentarza rodzinnego Erdmannów znajdują się na wysokim wzniesieniu, w odległości około 2 km od ruin zabudowań dawnego majątku. Obecnie znajduje się tam pamiątkowy kamień.

    Erdmannowie stworzyli w Kielarach bardzo dobrze funkcjonujący folwark. Zajmowali się hodowlą zwierząt, uprawiali ziemię, prowadzili cegielnię (znajdowała się w sąsiedniej wsi) oraz gorzelnię. Do dziś w pobliżu ruin dworu znajdują się pozostałości kamiennych kadzi do produkcji alkoholu, wybetonowanych przez kolejnych właścicieli i spełniających od tej chwili funkcję silosów.

    Łyna (ros. Лава, Ława, niem. Alle, prus. Alna) – rzeka w północno-wschodniej Polsce (województwo warmińsko-mazurskie) i Rosji (Obwód kaliningradzki). Lewy dopływ Pregoły. Płynie przez Pojezierze Olsztyńskie i Nizinę Sępopolską.Lipa drobnolistna (Tilia cordata Mill.) – gatunek drzewa, należący do rodziny lipowatych (według systemu Reveala). Pochodzi z Europy i Azji Zachodniej. W Polsce występuje pospolicie na terytorium całego kraju. Występuje w stanie naturalnym, ale jest także bardzo często sadzona przy domach, w parkach i przy drogach, jako roślina ozdobna i użyteczna. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy lub zadomowiony.

    Park dworski[ | edytuj kod]

    W wieku XVIII założony został park o charakterze krajobrazowym. Na przełomie XVII i XVIII w. w europejskiej sztuce ogrodowej nastąpił powrót do naturalności, w którego efekcie powstawały ogrody krajobrazowe. Zgodnie z nowymi zasadami tworzenia ogrodów, które od XVIII w. określano terminem "park", najistotniejsza stała się malowniczość i piękno rodzimej przyrody, co podkreślali wybitni angielscy teoretycy tego okresu. Zakładano wówczas parki krajobrazowe utrzymane w stylu rokoka oraz ogrody sentymentalne i romantyczne. Punktem wyjścia dla sposobu kształtowania ogrodu stał się charakter otaczającego krajobrazu. Ogród, przechodził w park, by w końcu przenikać w krajobraz i łączyć się z nim.

    Brzoza brodawkowata, brzoza zwisła (Betula pendula Roth) – gatunek drzewa z rodziny brzozowatych (Betulaceae Gray). Wymieniana też pod nazwami: brzoza zwisła, brzezina, brzoza biała. Występuje w chłodniejszych rejonach Azji i Europy oraz w Afryce Północnej (Maroko), rozprzestrzenia się też w innych rejonach i jest uprawiana w wielu krajach świata. W Polsce jest pospolita na całym niżu i w niższych położeniach górskich.Helokren - typ źródła, charakteryzujący się powolnym wyciekaniem wód podziemnych na powierzchnię. Helokreny nazywane są też jako: wysięki, wykapy.

    Osiemnasto-, dziewiętnasto- oraz dwudziestowieczne, dobra dawnych Prus Wschodnich odznaczają się różnymi typami kompozycji przestrzennej, powiązanej ściśle z położeniem dworu względem parku. Jeden z nich nawiązuje do specyficznego położenia topograficznego, a elementem wzbogacającym kompozycję przestrzenną założenia jest w tym przypadku przestrzeń lustro wód, toń jeziora. Rezydencja usytuowana była blisko brzegu, często na wzgórzu, z widokiem na otwartą przestrzeń.

    Dąb szypułkowy (Quercus robur L.) – gatunek typowy dla rodzaju dębów, obejmującego drzewa liściaste z rodziny bukowatych (Fagaceae). Występuje w Europie (z wyjątkiem północnej Skandynawii) oraz południowo-wschodniej Azji. W Polsce bardziej pospolity od dębu bezszypułkowego. Ceniony ze względu na wytrzymałe, twarde i trwałe drewno. Jest gatunkiem długowiecznym, żyje ponad 700 lat. Ze względu na okazałe rozmiary jakie osiąga, sprawia majestatyczne wrażenie i dlatego odgrywa istotną rolę w symbolice i dawniej w kultach religijnych. Jest symbolem długowieczności, dostojeństwa i siły. Stare okazy nierzadko chronione są jako pomniki przyrody.Żywotnik zachodni (Thuja occidentalis) – gatunek drzewa z rodziny cyprysowatych. Pochodzi ze wschodniej części Ameryki Północnej – południowej Kanady i północnych rejonów USA. Popularnie sadzony jako drzewo ozdobne w Europie, dokąd wprowadzony został w latach 30. XVI wieku. W Polsce gatunek uprawiany, lokalnie uważany za zadomowiony (kenofit). Żywotnik zachodni jest stosowany w homeopatii oraz w fitoterapii. Wyciąg wchodzi w skład złożonego leku ziołowego do stosowania doustnego w leczeniu przeziębienia, ostrych i przewlekłych infekcji górnych dróg oddechowych oraz pomocniczo wraz z antybiotykiem w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Olejek eteryczny, którego głównym składnikiem jest tujon, wchodzi w skład preparatów złożonych do stosowania zewnętrznego w przypadku brodawek na rękach i stopach.

    Park dworski w Kielarach położony jest przy wschodnim brzegu Jeziora Kielarskiego. Ze względu na specyficzne położenie parku niewiele osób wie o jego istnieniu. Celowy wydaje się wybór miejsca, w którym niegdyś zaplanowano utworzenie majątku rycerskiego. Otaczający teren charakteryzuje się wyraźnymi wzniesieniami, które mogą utrudniać dotarcie do ruin zabudowań dawnego majątku i pozostałości parku. Przede wszystkim jednak należy zaznaczyć, iż okolica odznacza się szczególnymi walorami, na które składa się urozmaicony krajobraz oraz bardzo bliskie sąsiedztwo jeziora i rozległych lasów. Park leży tuż nad Jeziorem Kielarskim, w odległości 20 m od jego brzegu. W lesie jeszcze dziś można odnaleźć pozostałości biegnącej wąwozem brukowej drogi, która dawniej prowadziła do majątku.

    Jodła kalifornijska, jodła jednobarwna (Abies concolor (Gordon et Glend.)Lindl. ex Hildebr.) – gatunek drzewa należący do rodziny sosnowatych. Występuje w centralnej części Ameryki Północnej, na obszarach górskich w Kalifornii, Utah i Kolorado. W Górach Skalistych rośnie na wysokościach do 3500 m n.p.m.Jaroty (niem. Jomendorf) – największe pod względem liczby mieszkańców osiedle (jednostka pomocnicza gminy) Olsztyna, stanowiące część oficjalnego podziału administracyjnego miasta. Nazwa pochodzi od wchłoniętej przez miasto wsi. Osiedlu administracyjnie podlega Skarbówka Poszmanówka (Poszmanówka).

    Osiemnastowieczny park dworski w Kielarach jest niewielki (obecnie to 0,25 ha) i bardzo zniszczonym. Drzewa z dawnego układu parkowego zachowały się wyłącznie na obrzeżach, natomiast wnętrze parku zajmują dziś zarośla głównie bzu czarnego. Drzewa, które wytrzymały próbę czasu, to nieliczne, zwykle uszkodzone okazy. Należą do nich okazy następujących gatunków:

    Bartążek – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Stawiguda. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.Folwark (niem.: Vorwerk) – istniejący od XII wieku rodzaj wielkiego gospodarstwa rolnego, a od XIV wieku także rolno-hodowlanego, nastawionego na masową produkcję zboża przeznaczonego na zbyt, wykorzystującego pracę pańszczyźnianą chłopów.
  • Tilia cordata Mill.: zachowało się pięć lip drobnolistnych; cztery z nich rosną w parku, a jedna w pobliżu ruin dworu. Obwody pni (mierzone na wysokości 1,3 m) wynoszą: 420, 375, 360 i 350 cm (ta ostatnia rośnie, co prawda, poza parkiem, ale ma pomnikowe wymiary) oraz 300 cm. Większość tych lip to drzewa uszkodzone, wymagające zabiegów pielęgnacyjnych.
  • Betula pendula Roth: przetrwały trzy drzewa, z których jedno zostało bezprawnie wycięty na początku XXI w. Obwody pni na wysokości 1,3 m: 235, 210 i 200 cm.
  • Fagus sylvatica L.: obwód pnia najgrubszego z trzech buków wynosi 225 cm.
  • Quercus robur L.: zdrowy okaz dębu szypułkowego o obwodzie pnia 325 cm.
  • Larix decidua Mill.: rośnie w pobliżu ruin dworu, obwód jego pnia, mierzony na wysokości 1,3 m, wynosi 230 cm.
  • Abies concolor (Gordon et Glend.) Lindl. ex Hildebr.: rośnie niedaleko ruin dworu, obwód pnia – 250 cm.
  • Pseudotsuga menziesii (Mirb.) Franco: rośnie w pobliżu ruin dawnego dworu, obwód pnia wynosi 190 cm.
  • Thuja occidentalis L.: rośnie niedaleko ruin dworu.
  • W dobrym stanie przetrwały do dnia dzisiejszego trzy fragmenty szpaleru grabowego oraz dwie unikatowe altany lipowe, uformowane z drzew lipy drobnolistnej. Obie altany lipowe znajdują się w części wschodniej parku. Altana południowa, o całkowitym obwodzie kręgu 15 m i średnicy 4,95 m, składa się z dziewięciu lip. Obwody pni lip (mierzone na wysokości 1,3 m) wynoszą: 200, 196, 140, 285, 283, 290, 220, 200 i 145 cm. Druga z altan (północna), o całkowitym obwodzie kręgu 14,6 m i średnicy 4,30 m, utworzona jest z siedmiu drzew. Obwody pni: 220, 205, 95, 290, 260, 195 i 170 cm. Ze względu na swój wyjątkowy charakter altany stanowiły tradycyjne miejsce ognisk i obrzędów harcerskich. Altana północna nosiła nazwę "Kręgu Przyjęcia", a południowa "Kręgu Pożegnania".
  • W bezpośrednim sąsiedztwie parku znajduje się źródło. Wypływający z niego strumyk zasila rzekę Łynę.

    Ruś – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Stawiguda, w parafii Bartąg, w sołectwie Ruś.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Iwona Kaźmierska, 2005 "Park dworski w Kielarach (województwo warmińsko-mazurskie)". Rocznik Dendrologiczny, 53: 121-126.
  • "Ruś nad Łyną", Olsztyn 2004, Agencja WIT, ISBN 83-89741-15-6



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)


    Reklama

    tt