l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia

  • Prowadzimy badanie na temat nowotworów.
    Potrzebna jest nam pomoc.




    Prosimy o wypełnienie
    anonimowego kwestionariusza

    Zajmie to ok. 10 - 15 minut.


    TAK - pomagam            NIE - odmawiam (zamknij)

    Zebrane informacje wykorzystane zostaną do celów naukowych.
    Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Katedra Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Jodła (Abies Miller 1756) – rodzaj zimozielonych drzew z rodziny sosnowatych obejmujący blisko 50 gatunków, które występują na półkuli północnej.Lambert z Maastrycht (ur. 635 w Maastricht, zm. 17 września ok. 700 w Liège) – biskup Maastricht, męczennik, święty Kościoła katolickiego.
    Architektura[ | edytuj kod]
    Prezbiterium, sklepienie sieciowe

    Bryła budowli[ | edytuj kod]

    Katedra jest budowlą trzynawową w typie bazyliki, łączącą elementy późnoromańskie oraz wczesno- i późnogotyckie. Do budowy katedry użyto podobnego kamienia jak w przypadku katedry w Strasburgu – piaskowca o czerwonawym zabarwieniu, wydobywanego w średniowieczu głównie w Lorettoberg. Świątynia ma tak wewnątrz jak i zewnątrz bogatą dekorację rzeźbiarską. Katedra ma 124 m długości wewnętrznej, 127 m długości zewnętrznej i 30 m szerokości.

    Brno (niem. Brünn, łac. Bruna, dawna nazwa polska Berno) – miasto statutarne na Morawach w Czechach, położone w południowo-wschodniej części kraju u zbiegu rzek Svratki i Svitavy. Drugie co do wielkości miasto Czech, największe miasto Moraw, stolica kraju południowomorawskiego i okręgu terytorialnego kraj południowomorawski.Miluza (franc., ang., wł. Mulhouse, niem. Mülhausen, alzacki Milhüsa) leży we wschodniej Francji i jest największym miastem departamentu Górny Ren i największym w Alzacji po Strasburgu. Leży nad rzekami Doller i Ill, dopływami Renu.

    Prezbiterium[ | edytuj kod]

    Kiedy katedra została zasadniczo ukończona od strony zachodniej, fundatorzy postanowili rozbudować prezbiterium. Ściany prezbiterium zostały przeprute wysokimi, bogato zdobionymi oknami, zapewniającymi dopływ światła do wnętrza. Prezbiterium jest węższe niż korpus główny, a przykrywa je sklepienie sieciowe. Charakterystyczne jest, że służki w prezbiterium, w przeciwieństwie do korpusu głównego są pozbawione kapiteli i przechodzą bezpośrednio w żebra sklepienia tworząc romboidalne sklepienie sieciowe. Niskie obejście łączy prezbiterium z wieńcem kaplic, z których każda zbudowana jest na planie pięciokąta.

    Katedra w Ulm (niem. Ulmer Münster) – zabytkowa gotycka katedra luterańska zlokalizowana w Ulm. Początkowo pełniła funkcję świątyni katolickiej, w okresie reformacji trafiła w ręce protestantów. Ocalała pośród zniszczonego w czasie II wojny światowej Starego Miasta, stanowiąc punkt orientacyjny podczas bombardowań.Sklepienie sieciowe – sklepienie najczęściej kolebkowe, w którym wprowadzono krzyżujące się żebra. Żebra tworzą siatkę rombów. Sklepienie wprowadzono pod koniec gotyku.

    Korpus główny[ | edytuj kod]

    Korpus główny

    Stosunkowo ciemny korpus główny trzynawowej bazyliki jest podzielony na sześć przęseł. Poszczególne przęsła oddzielone są kolumnami wiązkowymi. Przy każdej kolumnie znajduje się dodatkowo półkolumna, która poprzez służki przechodzi w sklepienie krzyżowo-żebrowe podtrzymujące konstrukcję dachu. Na każdej z 12 kolumn ustawiono figury 12 apostołów. Na podstawach kolumn wyryte zostały nazwiska darczyńców.

    Sztuka romańska (styl romański, romanizm, romańszczyzna) – styl w sztukach plastycznych XI-XIII wieku, ukształtowany w Europie zachodniej (na zachód od Renu), na terenach zajmowanych obecnie przez dzisiejsze północne Włochy, Francję i zachodnie Niemcy. Wkrótce zasięgiem nowego stylu objęte zostały kolejne tereny Europy i wraz z prowadzonymi wyprawami krzyżowymi przeniknął na Bliski Wschód. Czas trwania sztuki romańskiej był niejednolity; występowały także różnice w stylu między poszczególnymi regionami. Sztuka ta wyrosła na bazie antyku oraz doświadczeń sztuki karolińskiej i ottońskiej, także bizantyńskiej. Romanizm związany był przede wszystkim z Kościołem i stąd obecny był przede wszystkim w sztuce sakralnej.Katarzyna Aleksandryjska, cs. Wielikomuczenica Jekatierina (ur. ok. 282, zm. ok. 300) – męczennica chrześcijańska, jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego.

    Nawa główna jest flankowana o połowę niższymi nawami bocznymi, przeprutymi szerokimi, trójdzielnymi, ostrołukowymi oknami. Nawa główna otwiera się na nawy boczne ostrołukowymi arkadami, ponad którymi biegnie rząd stosunkowo wysoko osadzonych, niewielkich, maswerkowych okien.

    Transept[ | edytuj kod]

    Transept nie wystaje poza linię korpusu głównego. Wyraźnie należy on do późnoromańskiego etapu budowy katedry. Świadczą o tym łuki pełne, małe pełnołukowe okna i jednołukowy portal. Na skrzyżowaniu naw, wspartym na masywnych filarach wiązkowych, znajduje się osadzona na trompach i tamburze ośmiokątna kopuła. Nie jest ona widoczna z zewnątrz.

    Kopuła – sklepienie o kształcie czaszy, półkoliste, półeliptyczne, ostrołukowe lub cebulaste, oparte na murze lub bębnie budowane nad pomieszczeniami o planie kolistym, eliptycznym albo wielobocznym za pośrednictwem pendentywów lub tromp.Półkolumna - element architektoniczny - kolumna uwięzła. Kolumna, która wystaje z lica muru połową grubości (w porządkach klasycznych dokładnie 2/3 grubości). Forma półkolumny (kapitel, trzon, baza) jest kształtowana zgodnie ze stylem epoki. W narożniku umieszczana bywa w różny sposób: jedna półkolumna na dwusiecznej narożnika, po jednym elemencie na każdej z dwóch ścian lub kształtowano filar. Półkolumny, w porównaniu z pilastrami są elementem bardziej wystającym ze ściany.

    Wieża[ | edytuj kod]

    Wieża katedralna

    Imponująca wieża katedralna, określona niegdyś przez szwajcarskiego historyka sztuki Jacoba Burckhardta jako „najpiękniejsza wieża na ziemi” ma wysokość 116 m, w tym trzon wieży 70 m (można wspiąć się na znajdującą się na jego wierzchołku platformę widokową po schodach) i 46 m – ażurowy hełm.

    Archidiecezja fryburska (łac.: Archidioecesis Friburgensis) - katolicka archidiecezja niemiecka położona w południowo-zachodniej części kraju, obejmująca swoim zasięgiem większą część landu Badenia-Wirtembergia (Badenię). Siedzibą arcybiskupa jest Katedra Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim.Katedra w Bazylei (niem. Basler Münster) – kościół w Bazylei, powstały w kilku etapach między 1019 a 1500 rokiem w stylach romańskim i gotyckim.

    Historia budowy[ | edytuj kod]

    Na projektanta kościoła we Fryburgu wskazuje zapisek franciszkańskiego zakonnika Malachiasa Tschamsera w jego Chronik von Thann (1724) z 1275: Und soll Ervinus von Steinbach der diß Jahr das Münster zu Straßburg fertig gemacht, den Riß zu dißem (i.e. Thann) auch gemacht haben wie auch zu Freyburg.

    Dotychczas podważana była wiarygodność tego zapisku; wychodzono z założenia, że wieża jest dziełem dwóch budowniczych, nieznanych z nazwiska. W grudniu 2009 okazało się jednak, że Instytut Historii Budownictwa w Forschungszentrum Karlsruhe po zakrojonych na szeroką skalę badaniach porównawczych zachowanych gotyckich szkiców Katedry w Strasburgu, kościoła we Fryburgu Bryzgowijskim, kolegiaty św. Ubalda w Thann i kościoła św. Stefana w Breisach am Rhein (wszystkie one określane były terminem Münster) wykazał, że strasburski budowniczy kościołów Erwin von Steinbach rzeczywiście zaprojektował również wieżę kościoła we Fryburgu.

    Nawa – składowa część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe.Kapitel (głowica) – najwyższa, wieńcząca część kolumny, filaru lub pilastra, będąca pośrednim członem konstrukcyjnym między podporą (np. trzonem kolumny) - od której jest szersza, co zapewnia bardziej stabilną konstrukcję całości - oraz elementami dźwiganymi (np. belkowaniem). Ze względu na swoje usytuowanie głowica pełni także funkcje dekoracyjne.

    Konstrukcja wieży[ | edytuj kod]

    W konstrukcji wieży można wyróżnić trzy niemal równe części składowe: zbliżone do kwadratu przyziemie, część środkową na planie ośmiokąta i część górną, którą stanowi ażurowy hełm.

    Cyferblat zegara wieżowego
  • Wieża została wzniesiona na planie niemal kwadratu; jej mury są masywne i prawie bez otworów. Wysoka na ok. 30 m, masywna część dolna została wzniesiona z wielkich ciosów piaskowca. Znajduje się w niej portal i maswerkowe okna kaplicy św. Michała. Fasada zachodnia wieży jest podparta potężnymi przyporami, ozdobionymi w górnej części figurami pod baldachimem. Portal na parterze prowadzi do kruchty, udekorowanej dużą ilością rzeźb, sklepionej krzyżowo. Na pierwszym piętrze znajduje się kaplica św. Michała, również sklepiona krzyżowo i otwierająca się na zewnątrz trzema oknami maswerkowymi a wewnątrz poprzez sklepienie krzyżowe połączona z nawą środkową. Na drugim piętrze, o wysokości ok. 7 m, znajduje się mechanizm zegarowy z cyferblatem, na którym w 1972 zrekonstruowano zachowane resztki dekoracji malarskiej z ok. 1500. Nad tym piętrem wznosi się dzwonnica wypełniona konstrukcją, na której są zawieszone dzwony, wysoka na 18 m. Konstrukcja dzwonna z 1291 została wykonana w 1291 z drewna jodłowego i oparta na podmurowaniu. Jest podzielona na cztery części i zawiera łącznie 16 dzwonów, z których najstarszy, Hosanna, pochodzi z 1258.
  • Wyrazem kunsztu architektonicznego jest przejście z kwadratowej części dolnej do oktagonalnej części środkowej. Przejście to opiera się na rzucie dwunastokąta, zaakcentowanego na zewnątrz kamienną galerią z motywem gwiazd i maswerkową balustradą.

    Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.
  • Powyżej tej galerii wieża przechodzi w ośmiobok. Wysoka na ok. 40 m część oktagonalna wieży prezentuje całkowicie odmienny styl. Na tej wysokości konstrukcja wieży jest już całkowicie ażurowa; osiem wysokich, wyniosłych filarów i osiem potężnych, ostrołukowych, maswerkowych okien wykończonych żabkami prezentuje typ architektury otwartej. Znajduje się tu platforma widokowa, na którą można wejść po schodach i z której rozciąga się niczym nie zmącony widok na zewnątrz. Jest ona bogato dekorowana rzeźbą figuralną i pinaklami. Od strony północno-wschodniej znajduje się dobudowana filigranowa wieżyczka, w której umieszczone są schody prowadzące na platformę widokową.
  • Ażurowy hełm wieży widziany od dołu
  • Ponad częścią oktagonalną wznosi się filigranowy, ażurowy, wysoki na 46 m hełm wieży, zbudowany na planie ośmiokąta i wypełniony maswerkiem. Każda z ośmiu trójkątnych ścian ostrosłupa hełmu, zbiegających się u szczytu, ma własny wzór geometryczny, który w miarę zbliżania się do szczytu iglicy staje się coraz prostszy. Siłę wyrazu osiąga wieża jako całość poprzez skończone architektonicznie, kokieteryjne przejścia od planu kwadratu poprzez dwunastokąt do ośmiokątnej podstawy hełmu aż do kwiatonu na samym wierzchołku. Ażurowa konstrukcja hełmu wieży nie zabezpiecza zupełnie przed deszczem czy śniegiem, lecz jest wyłącznie pnącą się ponad 100 m w górę dekoracją.
  • Wieża katedralna jest jedyną tego rodzaju kościelną wieżą w Niemczech, która została ukończona jeszcze w średniowieczu (ok. 1330) i od tego czasu przetrwała wszystkie zawieruchy dziejowe, w tym również atak bombowy z 27 listopada 1944, który zniszczył doszczętnie domy położone w okolicach katedry. Budowla ucierpiała jednak od wstrząsów wywołanych wybuchami. Filigranowy hełm wieży wprawdzie wytrzymał wstrząsy, niezbędne jednak okazało się wzmocnienie go ołowianymi kotwiami, aby w ten sposób utrzymać wzajemne powiązania poszczególnych jego elementów. Okna zostały wymontowane, zabezpieczone i przechowane do końca wojny.

    Wieża – w architekturze konstrukcja o wymiarach poprzecznych znacznie mniejszych od wysokości, pracująca jako wspornik utwierdzony w fundamencie, obciążony działaniem wiatru w kierunku poziomym oraz obciążeniem grawitacyjnym. Wieże miały różne funkcje, szczególnie popularne były w architekturze średniowiecznej, przede wszystkim jako wieże obronne i kościelne – zarówno wolno stojące (kampanile, dzwonnice), jak i stanowiące część budynku kościoła. W średniowiecznym zamku występowała tzw. wieża ostatniej obrony (donżon).Węgar (węgarek) – pionowy element przy otworze okiennym lub drzwiowym otrzymany przez wysunięcie cegieł dla ścian murowanych lub dostawienie pionowych słupków dla ścian drewnianych lub kamiennych. Stanowi on oparcie dla ościeżnicy, oraz uszczelnienie jej połączenia z murem.
    Średniowieczna miara na murach katedry

    W przyziemiu wieży, na lewo od pierwszego łukowo sklepionego portalu została wyryta dłutem średniowieczna miara długości określana w jęz. niem. jako die Freiburger Elle (XIII w.), oznaczająca długość 54 cm. Przymocowanie jej do muru kościelnego wymagało specjalnej legitymizacji. Inskrypcja wyryta na południowym filarze przedsionka wieży zawiera również informację o terminach obu jarmarkach organizowanych w mieście. Na wieży znajduje się również wielki zegar wieżowy, dzieło Jean-Baptiste Schwilgué z 1851. Pomieszczenie, w którym znajduje się mechanizm zegara, jest udostępnione do zwiedzania. Zegar jeszcze chodzi, ale już nie porusza wskazówki na wielkim cyferblacie i nie wybija godzin. Schwilgué zbudował dla wieży katedralnej również zegar kontrolny, zainstalowany siedem lat później dla potrzeb strażnika wieżowego.

    Chrzcielnica – zbiornik wypełniony wodą święconą, najczęściej w kształcie kielicha, przeznaczony do sakramentu chrztu. Wykonany z kamienia, metalu lub drewna. Forma dekoracji i proporcji zmieniała się wraz z obowiązującymi stylami w architekturze.Bazylea (niem. Basel, fr. Bâle, wł. /retorom. Basilea, łac. Basilia) – miasto szwajcarskie u styku granic trzech państw: Szwajcarii, Niemiec i Francji, nad rzeką Ren, u ujścia rzek Birs i Wiese. Miasto Bazylea tworzy razem z gminami Riehen i Bettingen kanton Bazylea-Miasto. Miasto dzieli się na Małą Bazyleę (Kleinbasel) na prawym i Wielką Bazyleę (Grossbasel) ze Wzgórzem Katedralnym na lewym brzegu Renu. Do miasta wcielono dawną osadę rybacką Kleinhüningen.

    Hełm wieży stał się w XIX w. przykładem dla innych, podobnych rozwiązań architektonicznych, z których najsłynniejsze to wieże katedry w Kolonii oraz katedry w niedalekim Ulm. Inne przykłady to mierząca 97 m wieża ewangelickiego kościoła św. Szczepana w Miluzie czy 96-metrowa wieża kościoła św. Lamberta w Münster. Do wieży katedralnej nawiązuje również wieża kościoła ewangelicko-reformowanego w Warszawie, zbudowanego w latach 1866–1880 przez Adolfa Loewe.

    Mur – pionowa część budowli wykonana z materiału ceramicznego, kamienia naturalnego, drewna itp. Mur może być zbudowany z prefabrykatów połączonych zaprawą budowlaną (np. kamienie, cegły, bloczki betonowe itp. połączone zaprawą wapienną, cementową lub inną podobną) lub też może być wykonany z materiału jednorodnego, np. odlany z betonu lub ulepiony z gliny. Szczególną postacią muru ze wzmocnieniami konstrukcyjnymi jest mur pruski.Tympanon (lub tympan) – w architekturze klasycznej (starożytna Grecja, starożytny Rzym) wewnętrzne trójkątne pole frontonu, gładkie lub wypełnione rzeźbą, stanowiące charakterystyczny element monumentalnych budowli Grecji i Rzymu oraz monumentalnych budynków nowożytnych kształtowanych pod wpływem architektury antycznej (klasycyzm i eklektyzm historyczny). W architekturze romańskiej i gotyckiej półkoliste lub ostrołukowe pole wypełniające przestrzeń między nadprożem a łukiem (archiwoltą) portalu, wypełnione najczęściej płaskorzeźbą.

    Dekoracja rzeźbiarska wieży[ | edytuj kod]

    Równolegle z budową wieży w latach 1270–1330 różne zespoły rzeźbiarskie stworzyły różnorakie rzeźby. Długi czas powstawania jest zauważalny w stylu tych rzeźb, pozostających pod wyraźnym wpływem przykładów z katedr w Paryżu, Chartres, Reims czy Strasburga.

    Portal i kruchta[ | edytuj kod]
    Portal zewnętrzny stanowiący wejście do kruchty
    Portal wewnętrzny prowadzący z kruchty do nawy głównej – bogato dekorowany tympanon

    Gotycki portal i kruchta zostały poddane renowacji w listopadzie 2004. Portal zewnętrzny, stanowiący wejście do kruchty, zwieńczony jest wysoką na ok. 13 m wimpergą, której centralny motyw dekoracyjny stanowi Koronacja Maryi, otoczonej przez dwa anioły i dwie święte (św. Katarzynę z Aleksandrii i św. Małgorzatę). Postacie Maryi, patronki fryburskiej katedry oraz Jezusa umieszczone są naprzeciwko siebie w pozycji siedzącej w ostrołukowej niszy. Syn błogosławi Matkę, mającą tak jak on koronę niebios na głowie. Matka przyjmuje błogosławieństwo Syna w pokorze, ze złożonymi dłońmi. Anioły ponad nimi okadzają ich kadzielnicami i podtrzymują jeszcze jedną koronę – symbol życia wiecznego. Ten pochodzący z ok. 1280 relief nawiązuje swym programem ikonograficznym do podobnych motywów z portali katedr francuskich w Reims i Paryżu.

    Konstancja (niem. Konstanz; staropol. Kostnica) – miasto powiatowe w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Fryburg, w regionie Hochrhein-Bodensee, siedziba powiatu Konstancja oraz wspólnoty administracyjnej Bodanrück-Untersee. Leży nad Jeziorem Bodeńskim. Miasto uniwersyteckie, z wyższą szkołą zawodową, rozwinięty przemysł farmaceutyczny i maszynowy, ważny ośrodek turystyczny.Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

    Z tego samego warsztatu rzeźbiarskiego pochodzą cztery wysokie na ok. 2 m posągi świętych umieszczonych w specjalnych ażurowych oprawach na filarach przyporowych. Posągi te przedstawiają patrona Fryburga, św. Jerzego, oraz królów Oswalda, Luciusa oraz Sebastiana (patrząc od południa w kierunku północnym).

    W tympanonie portalu prowadzącego z kruchty do nawy głównej ukazane jest wyobrażenie Sądu Ostatecznego, poszerzonego o sceny z życia Jezusa (Narodzenie i Pasja). W centrum części górnej widnieje Chrystus jako Sędzia Sprawiedliwy. Figury w archiwoltach wyobrażają Stare Przymierze Boga z człowiekiem i wskazują na związek pomiędzy Starym a Nowym Przymierzem. Węgar portalu przedstawia cykl Maryjny, którego centralny punkt stanowi wspaniała, pełnoplastyczna rzeźba Maryi, umieszczona na trumeau podtrzymującym tympanon. Cykl bogato opracowanych postaci z przełomu XIII i XIV w., wyobrażający Panny Mądre i Panny Głupie, zdobiący kruchtę katedry jest bliski stylistycznie i ikonograficznie temu z katedry w Strasburgu. Uzupełnieniem cyklu jest wyobrażenie Księcia Świata, przedstawionego jako kusiciel ku przestrodze wychodzących z kościoła wiernych. Podczas renowacji i oczyszczania figur świadomie przywrócono stan z poprzedniej renowacji, dokonanej w latach 90. XIX w. pod nadzorem konserwatora i malarza Fritza Geigesa.

    Maksymilian I Habsburg, niem Maximilian I. von Habsburg (ur. 22 marca 1459 w Wiener Neustadt, zm. 12 stycznia 1519 w Wels) – od 1486 król Niemiec, a od 1508 wybrany cesarz rzymski. Syn cesarza Fryderyka III Habsburga i Eleonory Aviz. Ojciec Filipa I Pięknego, króla Kastylii. Jeden z głównych twórców potęgi rodowej Habsburgów.Wimperga (niem. Wimperg) – dekoracyjne wykończenie w kształcie wysokiego trójkąta, wieńczące szczyt portalu albo ostrołuk okna charakterystyczne w architekturze gotyckiej oraz stosowane w zdobnictwie neogotyckim.
    Rzeźby kondygnacji zegarowej[ | edytuj kod]

    W tabernakulach kondygnacji zegarowej umieszczonych jest siedem figur przedstawiających świętych. Są one wysokie na ok. 3 m i zostały wykute ok. roku 1300 w dwóch różnych warsztatach kamieniarskich. Rzeźby przedstawiają kolejno (od południa w kierunku północy): Archanioła Michała z włócznią, walczącego ze smokiem, św. Katarzynę z Aleksandrii z symbolami jej męki (koło i liść palmowy), cesarza Henryka III (donatora katedry) z insygniami władzy cesarskiej, berłem i jabłkiem, figurę biskupa, króla Burgundii Zygmunta, zakonnika cysterskiego Bernarda z Clairvaux z pastorałem oraz figurę nieznanego świętego z otwartą księgą. Niewielka figura Madonny, pochodząca z XIV w., została dodana później.

    Ambit (obręb, obejście) – w architekturze kościelnej wąskie przejście powstałe z przedłużenia naw bocznych i poprowadzenia ich wokół prezbiterium za ołtarzem głównym.Prezbiterium, arch. chór kapłański – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.
    Figury proroków[ | edytuj kod]

    W części środkowej wieży (oktagonalnej), na wysokości ok. 50 m znajduje się 10 figur starotestamentowych proroków ze zwojami pism lub księgami w rękach, umieszczonych w ażurowaych oprawach rzeźbiarskich posadowionych na wysokich, sześciokątnych postumentach. Jedna z figur, przedstawiająca postać z rogiem w ręku, da się zidentyfikować jako Mojżesz, druga z uwagi na koronę jako król Dawid. Niedawno teolog Emil Spath podjął się identyfikacji pozostałych figur proroków.

    Parafia Ewangelicko-Reformowana w Warszawie – zbór ewangelicki wyznania reformowanego działający w Warszawie, wchodzący w skład Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP. Proboszczem parafii jest obecnie pastor Michał Jabłoński.Kolumna – pionowa podpora architektoniczna o kolistym przekroju trzonu. Jeden z najstarszych i najpowszechniej stosowanych w architekturze elementów podporowo-dźwigowych pełniących funkcje konstrukcyjne, budowany od czasów starożytnych.

    Wysokie na 3 m posągi, wykute ok. 1330 z dwóch bloków kamiennych stanowią dzieła o dużej wartości artystycznej, ukształtowane indywidualnie z uwzględnieniem szczegółów odwzorowywanych postaci, reprezentują całkowicie nowy styl, wykazując pewne podobieństwo do zbliżonych stylistycznie figur z transeptu katedry w Rouen.

    Balustrada – ażurowe lub pełne zabezpieczenie (ogrodzenie) schodów, tarasów, balkonów, dachów, wiaduktów, mostów itp., montowane zazwyczaj na krawędzi zabezpieczanego elementu i pełniące jednocześnie funkcję ozdobną. Balustrada może być również ażurową przegrodą pomiędzy pomieszczeniami (np. w kościołach oddziela prezbiterium od nawy).Heidelberg – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Karlsruhe, w regionie Rhein-Neckar, nad Neckarem. Siedziba powiatu Rhein-Neckar, jednak do niego nie należy. Liczba mieszkańców wynosi 147 312 (31 grudnia 2010), a powierzchnia miasta 108,83 km².
    Rzygacze[ | edytuj kod]

    Pod figurami proroków w narożnikach filarów znajdują się cztery rzygacze przedstawiające lwa, orła i dwie postacie ludzkie. Lew i postać kobiety pochodzą z czasów średniowiecza, natomiast dwa pozostałe: lew i postać mężczyzny w birecie na głowie powstały w latach 50. i 60. XX w.

    Pomiędzy trójkątnymi szczytami okien części oktagonalnej wieży wyróżniają się pozbawione rynien rzygacze, przedstawiające przywary ludzkie, siedem grzechów głównych: nieczystość (naga kobieta), gniew (człowiek-lew), pychę (jeździec), chciwość (mężczyzna z naczyniem), nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu (świnia). Wyobrażenia zazdrości i lenistwa zaginęły i zostały zastąpione rzeźbami bez treściowych odniesień do pozostałych, jak np. portretem budowniczego katedralnego Friedricha Kempfa (zm. 1932).

    Breisach am Rhein (alem. Brisach am Rhi) – miasto w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Fryburg, w regionie Südlicher Oberrhein, w powiecie Breisgau-Hochschwarzwald, siedziba wspólnoty administracyjnej Breisach am Rhein. Leży nad Renem, ok. 20 km od Fryburga Bryzgowijskiego.Adwent (łac. adventus – przyjście) – w Kościołach chrześcijańskich okres trwający od I nieszporów czwartej z kolei poprzedzającej Święto Bożego Narodzenia niedzieli do 24 grudnia, okres przypominający oczekiwanie na powtórne przyjście Jezusa Chrystusa. Jednocześnie jest to czas poprzedzający pamiątkę pierwszego przyjścia – wcielenia, znanego pod nazwą narodzin Chrystusa.

    Dzwony[ | edytuj kod]

    Katedra posiada aktualnie 19 czynnych dzwonów kościelnych, z których najstarszy – Hosanna, pochodzący z 1258 – należy do najstarszych, zachowanych dzwonów tej wielkości. Dzwoni on obecnie według rozporządzenia fundacji w następujące dni:

  • w czwartki wieczorem na Angelus Domini – na pamiątkę cierpienia Chrystusa w Ogrójcu,
  • w piątki o godz. 11:00 – na pamiątkę Ukrzyżowania Chrystusa (w języku ludowym bywał z tego powodu nazywany również Knöpflesglocke (dzwon zacierkowy) – czas jego piątkowego dzwonienia był podobno porą nastawienia wody do gotowania zacierek),
  • w sobotnie popołudnia – na modlitwę za zmarłych w ciągu tygodnia,
  • corocznie 27 listopada – na pamiątkę zbombardowania miasta tego właśnie dnia w 1944.
  • W przeszłości dzwon dzwonił również na wypadek pożaru i burzy oraz w celu zwołania posiedzenia sądu miejskiego.

    Kaplica (łac. cappa zdrobniale capella kapliczka) – niewielka chrześcijańska budowla sakralna, wolno stojąca lub połączona z większym obiektem architektonicznym; wydzielone pomieszczenie z ołtarzem lub boczna część kościoła tworząca odrębną całość, w której znajduje się ołtarz.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Dzwon Hosanna opatrzony jest następującą inskrypcją: ANNO DOMINI M C C L VII XV KLAS AVGVSUI STRVCTA EST CAMPANA – O REX GLORIE VENI CVM PACE – ME RESONANTE PIA POPVLO SVCVRRE MARIA (18 LIPCA 1258 DZWON ZOSTAŁ ODLANY – O KRÓLU CHWAŁY, PRZYJDŹ W POKOJU – OBYM DZWONIŁ POBOŻNIE, WSPOMÓŻ TWÓJ LUD, MARYJO)

    Dzwon Hosanna wisi w wieży katedralnej razem z pozostałymi 15 dzwonami, które zostały odlane w 1959 w ludwisarni Friedricha Wilhelma Schillinga w Heidelbergu. W wieży wiszą również dwa inne dzwony: odlany w 1606 Vesperglöckchen i Silberglöckchen z XIII w. Oba zostały przywrócone do użytku dzięki restauracji.

    Portal – architektoniczne, ozdobne obramienie drzwi wejściowych w kościołach, pałacach, ratuszach, bogatszych kamienicach, czasami także drzwi wewnętrznych.Trybularz lub kadzielnica – rodzaj utensyliów liturgicznych służący do okadzania w czasie uroczystości religijnych. Stanowi go metalowa szkatuła umocowana na łańcuszkach i zamykana przykrywką, w którym umieszcza się metalowy koszyczek (kociołek) wypełniony rozżarzonymi bryłkami węgla drzewnego, na które sypie się kadzidło. Substancje żywiczne i różne zioła zawarte w kadzidle pod wpływem temperatury wydzielają aromatyczną woń. W liturgiach chrześcijańskich, zarówno rzymskiej jak i wschodnich trybularz używany jest do okadzeń: Najświętszego Sakramentu, celebransa, wiernych, ołtarza, darów ofiarnych, krzyża, ewangeliarza, paschału, relikwii świętych i obrazów Chrystusa wystawionych do publicznej czci.

    W sygnaturce na południowym ramieniu transeptu wisi 19. Dzwon – Taufglocke.

    Przed 1959 w wieży wisiał zestaw dzwonów odlanych w latach 1841–1843 w ludwisarni Rosenlächer w Konstancji. Dzwony te miały następujące wysokości tonu: b, d, f, fis, a, b, cis, d, f i b. Zgodnie z gustem panującym w tamtych czasach dzwoniły tylko dzwony harmoniczne. Dzwony świąteczne miały wysokości tonu: b, d, f, g i b (g dopiero od 1950). Od 1842 dzwon Hosanna dzwonił tylko okazyjnie, ponieważ w przeciwieństwie do stroju pozostałych dzwonów jego ćwierćton brzmiał zbyt nisko.

    Sklepienie krzyżowo-żebrowe - sklepienie krzyżowe o wyraźnie zaznaczonych łękach przez wymurowanie żeber w miejscu przenikania kolebek.Kotew (spotyka się też określenia ankier, ankra, kotwa, kołek lub łącznik) – element konstrukcji stosowany do mocowania (kotwienia) monolitycznego podłoża, rzadziej do mocowania podłoża z otworami takiego jak cegły kratówki lub pustaki stropowe, stopy słupa z fundamentem, wsporników lub belek do słupów lub ścian itp.

    Po 2002 przeprowadzono remont zabytkowej konstrukcji nośnej dzwonów. Jej najstarsze drewniane belki pochodzą z lat 1290/1291. Remont zakończył się w poł. 2008 zawieszeniem na nowo wszystkich dzwonów. Dzwon Hosanna, którego 750. rocznicę świętowano właśnie w 2008, mógł zabrzmieć wspólnie z pozostałymi dzwonami, co przedtem nie było możliwe z powodu jego zawieszenia.

    Zacierki inaczej kluski siekane lub tarte lub zacierka skubana. Uzyskuje się je przez podzielenie ciasta kluskowego na drobne cząstki. Tradycyjnie odbywa się to przez ręczne ucieranie. Podobny efekt rozdrobnienia można uzyskać poprzez siekanie przy równoczesnym posypywaniu mąką albo też ścieranie na tarce o dużych otworach.Robert Zollitsch (ur. 9 sierpnia 1938 w Filipowie w ówczesnej Jugosławii) – niemiecki duchowny Kościoła rzymskokatolickiego, arcybiskup Fryburga w latach 2003-2013.

    Zakres tonacji dzwonów katedralnych wynoszący ponad dwie i pół oktawy i ich łączna waga wynosząca ok. 25 ton sprawiają, iż należą one do największych katedralnych zestawów dzwonnych w Niemczech.

    Wnętrze dzwonnicy
    Dzwon Hosanna

    Fizyka w katedrze[ | edytuj kod]

    Punkty – geometryczny i fizyczny na posadzce katedry

    Pod wieżą na posadzce katedry są zamocowane dwa mosiężne punkty. Punkt większy (geometryczny) oznacza rzut pionowy wierzchołka wieży na posadzkę. Punkt mały (fizyczny) natomiast oznacza miejsce upadku przedmiotu upuszczonego w dól z wierzchołka wieży. Niezgodność pomiędzy punktem geometrycznym a punktem upadku, wynosząca ok. 3,2 cm, spowodowana jest przez ruch obrotowy Ziemi i tzw. efekt Coriolisa.

    Panny Mądre i Panny Głupie – określenie, jakiego używa się wobec opisanych w Piśmie Świętym panien, tytułowych bohaterek jednej z przypowieści Jezusa Chrystusa.Jacob Burckhardt (25 maja 1818 w Bazylei – 8 sierpnia 1897 tamże) – szwajcarski historyk sztuki, literatury i kultury, teoretyk renesansu i baroku.

    Wyposażenie[ | edytuj kod]

    Ołtarz główny[ | edytuj kod]

    Tylna część ołtarza głównego
    Przednia część ołtarza głównego (z zamkniętymi skrzydłami)

    Najcenniejszymi elementami wyposażenia katedry są: ołtarz główny, dzieło Hansa Baldunga Griena, ucznia Albrechta Dürera i ołtarz Hansa Holbeina młodszego w jednej z kaplic prezbiterium. Ołtarz główny, namalowany w latach 1512–1516, reprezentuje typ ołtarza szafkowego. Część przednia ołtarza przedstawia w wersji otwartej Koronację Najświętszej Marii Panny, patronki katedry. Kolorystyka obrazu jest utrzymana w tonacji zielonej, ulubionej barwie artysty, co wyjaśnia nadany mu przydomek (niem. grün – zielony). Na obu bocznych skrzydłach przedstawione jest Zesłanie Ducha Świętego na apostołów. W okresie Adwentu i Bożego Narodzenia oltarz jest zamknięty i wówczas przedstawia temat Bożego Narodzenia ujęty w czterech obrazach: Zwiastowanie, Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny, Boże Narodzenie i Ucieczkę do Egiptu. Część tylna ołtarza, widoczna jedynie od strony kaplic prezbiterium, przedstawia Ukrzyżowanie Chrystusa. Tu Hans Baldung sportretował samego siebie jako giermka.

    Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do konstrukcji zawieszonej na ścianie lub filarze z wejściem po schodkach. Ten drugi, najczęściej zachowany typ, rozwinięty w XVI wieku, złożony jest z korpusu-mównicy z parapetem (pulpitem), zaplecka i baldachimu. Baldachim zdobi na podniebieniu zwykle gołębica, a wieńczy figura. Przykrycie pulpitu – w kolorze dnia, nadaje ambonie charakter miejsca liturgicznego. W poprzednich epokach ambona była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybierała wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput . (w Polsce np. w Bazylice św. Stanisława Biskupa Męczennika w Lublinie).Kruchta (dawniej nazywana babińcem) – część kościoła, przedsionek usytuowany przed głównym wejściem, niekiedy również przed bocznym – do naw lub zakrystii.

    Krucyfiks triumfalny[ | edytuj kod]

    Od listopada 2009 w łuku tęczowym wisi, monumentalny, późnoromański krucyfiks triumfalny, wykonany ze srebra ok. 1200. Jest to najstarsze dzieło sztuki spośród wszystkich znajdujących się w katedrze. Wzmianka o krucyfiksie pojawia się w przekazach po raz pierwszy w 1588. Jego fundatorem był przypuszczalnie książę Bertold V Zähringen, pierwszy inwestor katedry.

    Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.Z XV w. pochodzą pierwsze przekazy o istnieniu organów w katedrze Najświętszej Marii Panny we Fryburgu Bryzgowijskim. Były one umieszczone przy północnej ścianie nawy głównej. W latach 1545–1548 pojawiły się w tym miejscu nowe organy, zbudowane przez Jörga Eberta z Ravensburga. Obudowa i część zestawu piszczałek z tych organów istniała do 1929.

    Krucyfiks ma 2,63 w wysokości i 1,45 m szerokości. Grubość dębowej belki krzyża wynosi 4 cm, a wysokość figury Chrystusa 107 cm. Figura wykonana jest ze srebrnej blachy, pokrytej złotem. Ciało jest przybite do krzyża czterema gwoździami, ramiona rozciągnięte szeroko, niemal poziomo, stopy natomiast oparte są na okrągłej tarczy. Głowa jest lekko pochylona w lewo, oblicze nieruchome, okolone brodą i długimi, sięgającymi do piersi włosami. Oczy są wpółprzymknięte. Realistycznie wymodelowany tors odznacza się wystającymi żebrami i lekko napiętą skórą. Lędźwie spowija sięgająca do kolan, pofałdowana płachta, zawiązana w gruby węzeł na lewym biodrze. Krawędzie krzyża oraz sama figura ozdobione są drogimi kamieniami. Nic nie wskazuje na straszliwe zmaganie się konającego Mistrza ze śmiercią – ukrzyżowany Chrystus jest nieruchomy i pogrążony w spokoju. Nie cierpiący, lecz triumfujący nad śmiercią. Tym samym krucyfiks wskazuje na jego zmartwychwstanie, wniebowstąpienie i powtórne przyjście.

    Jarmark (niem. Jahrmarkt – targ doroczny) – rodzaj targu średniowiecznego o znaczeniu ponadlokalnym, będącego centrum wymiany towarów handlu dalekosiężnego.Badenia (niem. Baden) – kraina historyczna w południowo-zachodniej części Niemiec. Od 1951 roku wchodzi w skład kraju związkowego Badenia-Wirtembergia.
    Zasłona wielkopostna

    Pod stopami Ukrzyżowanego umieszczona jest duża, okrągła, okolona bluszczem tarcza z umieszczonym na niej reliefem przedstawiającym Baranka Bożego z krzyżem lub sztandarem zwycięstwa, symbolem jego triumfu nad śmiercią i zmartwychwstania. Nad głową Chrystusa umieszczone są dwa szczególnie subtelnie opracowane reliefy: dolny ukazuje Maryję w otoczeniu apostołów spoglądających ku górze zaś górny przedstawia kroczącego Jezusa z chorągwią zwycięstwa w ręku, odzianego w zwiewne szaty. Owalny kryształ górski nad głową Maryi symbolizuje Ducha Świętego. Przedstawienie postaci wskazuje na mistrzostwo warsztatu nieznanego twórcy krucyfiksu.

    Cech (z niem. Zunft), w języku staropolskim Gilda, słowo pochodzące z języka dolnoniemieckiego "die Gilde", ta ze staro skandynawskiego gildi - nazwa oznaczająca zebranie, stowarzyszenie, następnie cech rzemieślniczy – organizacja samorządu rzemieślniczego o charakterze społeczno-zawodowym, częściowo również gospodarczym, zrzeszająca rzemieślników jednego lub kilku pokrewnych zawodów, mająca na celu:Architektura romańska rozwijała się w X-XIII wieku w nowo powstających, samodzielnych krajach Europy. Termin "romańska" został wprowadzony dopiero w XIX wieku, naprzód w filologii dla określenia grupy języków wywodzących się z łaciny, później dla sztuki i architektury powstałej po ponownym zainteresowaniu się sztuką starożytnego Rzymu. Okres trwania architektury romańskiej jest umowny i przyjmowany różnie w poszczególnych państwach. Najtrudniej jest określić moment przejścia od architektury wczesnego chrześcijaństwa do romańskiej we Włoszech. Przyjmuje się, że pod tym względem Francja i Niemcy wyprzedziły Włochy. Tak samo mało precyzyjnie określa się moment zakończenia epoki romańskiej. Najwcześniej, bo już w połowie XII wieku, od tego stylu odeszli budowniczowie we Francji, w innych krajach Europy okres romański trwał jeszcze przez prawie cały wiek.

    W ramionach krucyfiksu znalazły się wyobrażenia trzech siedzących ewangelistów: św. Mateusza, św. Łukasza i św. Jana i lwa – symbolu czwartego z nich, św. Marka.

    Pozostałe wyposażenie[ | edytuj kod]

    Od 2003 w prezbiterium jest ponownie rozwieszana na czas wielkiego postu tzw. zasłona wielkopostna, pochodząca z 1612, przesłaniająca znajdujący się za nią ołtarz główny. Dzieło to, mające wymiary 10,14 × 12,25 m i ważące ponad tonę, jest największym tego rodzaju, zachowanym do naszych czasów malowidłem w Europie. Zostało ono odrestaurowane i wzmocnione specjalnym materiałem.

    Parler – nazwisko rodziny średniowiecznych niemieckich kamieniarzy, rzeźbiarzy i muratorów, pochodzącej ze Schwäbisch Gmünd.Święty Jerzy (ur. w III wieku w Kapadocji – zm. 23 kwietnia ok. 303 w Liddzie) – święty Kościoła katolickiego, jeden z Czternastu Świętych Wspomożycieli; jako Jerzy Zwycięzca uznany wielkim męczennikiem przez Kościół prawosławny.

    W prezbiterium znajduje sie grobowiec habsburskiego generała von Rodta, wykonany w latach 1743–1745 przez rzeźbiarza Johanna Christiana Wentzingera. Pomiędzy prezbiterium a obejściem w niszach zwieńczonych oślim łukiem znajdują się cztery portrety książąt Zähringen, dzieło Franza Xavera Hausera.

    W grudniu 2006 rzeźbiarz Franz Gutmann zakończył przebudowę przestrzeni wokółołtarzowej (ołtarz, ambona, tron biskupi, stalle) nadając jej nowy wygląd. Rezultat został uznany za dyskusyjny. Protesty zarówno wśród części wiernych jak i zwykłych ludzi odwiedzających katedrę wzbudził nowy, skromny kształt przestrzeni wokółołtarzowej a zwłaszcza zaplanowane usunięcie ołtarzy św. Anny i Trzech Króli i nowa lokalizacja tronu biskupiego. W niedzielę 10 grudnia 2006 arcybiskup Fryburga Robert Zollitsch dokonał poświęcenia dzieła Gutmanna.

    Ostrołuk – w architekturze jest to łuk, którego szczyt powstał z przecięcia się dwóch fragmentów okręgu. Występuje w późnym romanizmie i gotyku a także w architekturze islamu.Apostoł (gr. apostolos = wysłannik) – nazwa używana w Nowym Testamencie najczęściej na określenie najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa powołanych przez niego osobiście i „wysłanych” do głoszenia jego nauk. Samo pojęcie występuje też w Nowym Testamencie na określenie innych osób.

    Wieniec kaplic[ | edytuj kod]

    Ołtarz Mariacki w południowej kaplicy Cesarskiej

    Wokół prezbiterium znajduje się wieniec dziesięciu kaplic, których nazwy pochodzą przeważnie od nazwisk ich fundatorów. Część kaplic zawiera dzieła sztuki wysokiej klasy.

    Wykaz kaplic z dziełami sztuki:

    1. Stürtzelkapellechrzcielnica, dzieło Josepha Hörra i Antona Xavera Hausera według projektu lub modelu von Wentzingera (1768),
    2. Universitätskapelle – ołtarz tablicowy Hansa Holbeina młodszego z 1521,
    3. Lichtenfels-Krozingen-Kapelle – ołtarz Mariacki przedstawiający Zwiastowanie, z 1615,
    4. Schnewlin-Kapelle,
    5. pierwsza kaplica Cesarska (Kaiserkapelle) i
    6. druga kaplica Cesarska (Kaiserkapelle) znajdują się w centralnej części prezbiterium; to z nich widać tylną część ołtarza głównego z Ukrzyżowaniem Hansa Baldunga. W drugiej z tych kaplic znajduje się ołtarz Mariacki z rzeźbiarskimi detalami Hansa Wydyza i obrazem Hansa Baldunga z 1515 po stronie wewnętrznej,
    7. Villinger-Böcklin-Kapelle – romański krzyż z ok. 1200, pochodzący z nieznanego warsztatu nadreńskiego,
    8. Sotherkapelle – ołtarz z ok. 1500,
    9. Locherer-Kapelle – ołtarz Hansa Sixta von Staufen (1521–1524), przedstawiający Madonnę – Matkę Miłosierdzia, oraz
    10. Blumenegg-Kapelle.

    Patroni miasta[ | edytuj kod]

    Wewnątrz i na zewnątrz katedry oraz na placu katedralnym, w muzeach i archiwach miejskich znajduje się wiele przedstawień patronów miasta w formie graficznej lub rzeźbiarskiej. Są to: św. Jerzy, biskup-męczennik Lambert z Maastricht i męczennik Aleksander. Godna uwagi jest nie tylko różnorodność tych przedstawień (rzeźby, prace jubilerskie, obrazy, witraże, snycerka, miedzioryty) ale również fakt, iż poszczegolne dzieła wyszły spod ręki wybitnych artystów, m.in. Hansa Baldunga (św. Jerzy na tylnej części ołtarza głównego), Hansa Holbeina młodszego, Gregoriusa Sickingera i prawdopodobnie również Wentzingera (posąg św. Jerzego na koniu umieszczony na jednej z przypór południowej ściany prezbiterium).

    But – okrycie stopy, kończyny. Jeden z najbardziej istotnych elementów ubioru ludzkiego, czasem zwierzęcego ( końskie buty, tzw.klumpy ).Dach hełmowy, hełm (niem. Helm) – w architekturze zwieńczenie wieży (dach) o konstrukcji drewnianej, rzadziej murowanej z cegły lub kamienia, zwykle o ozdobnym kształcie.

    Okna[ | edytuj kod]

    Jedno z kunsztownych okien katedry – okno cechu bednarzy w nawie północnej z herbem cechowym w części dolnej

    Okna witrażowe pochodzą ze wszystkich etapów budowy katedry. W północnej ścianie romańskiego transeptu znajdują się okna z tego właśnie okresu budowy (ok. 1220). Gotyckie okna naw zostały ufundowane głównie przez organizacje cechowe, których symbole, jak precel (cech piekarzy), but (cech szewców) i in. są przedstawione w poszczególnych witrażach (ok. 1330).

    Łuk – linia krzywa, według której prowadzony jest łęk. Jeden z najważniejszych elementów architektonicznych, o podstawowym znaczeniu dla kształtowania budowli poszczególnych epok. Jako konstrukcyjny, podparty na końcach, służący głównie do wzmacniania ścian, oraz w sklepieniach do przenoszenia na zewnątrz ciężaru własnego jak i dźwiganego (tzw. oporowy). Jako niekonstrukcyjny, służący dekoracji ścian – formowany w tynku lub stiuku.Tkanina – wyrób włókienniczy płaski powstający w wyniku przeplatania ze sobą (według założonego splotu) wzajemnie prostopadłych układów nitek osnowy i wątku.

    Cesarz Maksymilian I ufundował tzw. okno cesarskie (Kaiserfenster) w prezbiterium. Po okresie dominacji gotyku część średniowiecznych okien usunięto, ponieważ uważano – zgodnie z duchem czasu – iż w świątyni potrzeba więcej światła. Z tego powodu niektóre cenne witraże bezpowrotnie przepadły. Ok. 1900 malarz i konserwator witraży Fritz Geiges dokonał renowacji okien katedry. Osiągnął jednak dość wątpliwy – z dzisiejszego punktu widzenia – rezultat, ponieważ posługiwał się techniką imitacji w celu stworzenia jednolitości stylistycznej konserwowanych okien. Obok dobrych kopii, które zastąpiły oryginały (znajdujące się m.in. w muzeum), uzupełnił on istniejące okna nowymi, stylizowanymi kompozycjami malarskimi. Geiges zbudował także nowe okna w historyzującym stylu swojej epoki i zaopatrzył je w sztuczną patynę aby w ten sposób osiągnąć wrażenie ich autentyczności.

    Ośmiokąt (ośmiobok, oktagon) – wielokąt o ośmiu bokach. Na ogół rozpatruje się ośmiokąty płaskie, czyli zawarte w płaszczyźnie euklidesowej. Szczególnym przypadkiem jest ośmiokąt foremny, który jest figurą wypukłą, mającą wszystkie 8 boków równej długości i 8 kątów równej wielkości. Jest to wielokąt foremny.Wielki post, w protestantyzmie określany jako czas pasyjny – czas pokuty, przygotowujący do przeżycia najważniejszych dla chrześcijan, świąt wielkanocnych. Obejmuje on okres liturgiczny od Środy Popielcowej do Wielkiego Czwartku. Tradycyjnie wielki post określany bywa jako czterdziestodniowy (łac. Quadragesima).

    Z XX w. pochodzi m.in. okno zachodnie w kaplicy św. Michała i południowa rozeta, dzieło witrażysty i konserwatora Valentina Petera Feuersteina.

    Pochodzący z Freiburga artysta-rzeźbiarz Hans-Günther van Look zbudował na początku XXI w. okno, którego witraż przedstawia św. Edytę Stein. Witraż ma 4 m² powierzchni i jest pierwszym w Niemczech dziełem przedstawiającym tę świętą. Przygotowanie witrażu zajęło van Lookowi cztery tygodnie i wymagało specjalnych zabiegów technologicznych, żeby osiągnąć zamierzony efekt artystyczny. M. in. w celu trwałego połączenia farby ze szkłem musiał wypalać je w temperaturze 600 °C. Wielokrotnie też poprawiał dzieło, żeby osiągnąć zamierzony efekt co do rysów twarzy przedstawianej postaci, co nastąpiło dopiero po trzech wypaleniach. Gotowe dzieło wzbudziło uznanie samego kardynała Karla Lehmanna, który określił je jako: einmaliges Geschenk an die Kirche in unserem Land (pol.: wyjątkowy prezent dla kościoła w naszym kraju).

    Korpus budowli to zasadnicza część budynku, dająca się wyraźnie wyodrębnić w jego bryle. W przypadku kościoła nazwą tą określa się zwykle nawę główną z bocznymi, bez prezbiterium i przybudówek (np. kruchty, zakrystii, itp.), w przypadku budowli pałacowych główny budynek pałacu (w odróżnieniu od oficyn i budynków gospodarczych).Efekt Coriolisa – efekt występujący w obracających się układach odniesienia. Dla obserwatora pozostającego w takim układzie objawia się zakrzywieniem toru ciał poruszających się wewnątrz niego. Zakrzywienie to zdaje się być wywołane jakąś siłą, tak zwaną siłą Coriolisa. Siła Coriolisa jest pozorna, występującą jedynie w obracających się układach nieinercjalnych. Dla zewnętrznego obserwatora siła ta nie istnieje. Dla niego to układ zmienia położenie, a poruszające się ciało zachowuje swój stan ruchu zgodnie z I zasadą dynamiki.

    Van Look wstawił również w okrągłe okna południowego ramienia transeptu sześć medalionów, przedstawiających święte kościoła katolickiego. Medaliony te korespondują z położonymi naprzeciwko tzw. oknami miłosierdzia, pochodzącymi z okresu średniowiecza.

    Organy[ | edytuj kod]

    Wnętrze katedry – organy Mariackie (z lewej)

    Katedra we Fryburgu jest szeroko znana ze swego zespołu organów. Na zespół składają się cztery instrumenty:

    Bazylika – w architekturze typ chrześcijańskiej świątyni wielonawowej (niezależnie od pełnionych funkcji kanonicznych) z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego). Kościół z nawą główną wyższą od naw bocznych, lecz bez okien to pseudobazylika.W religijnej tradycji żydowsko-chrześcijańskiej, Nowe Przymierze odnosi się do aktu, przez który biblijny Bóg miał odnowić i przypieczętować przymierze starotestamentowe.
  • organy Mariackie w północnym ramieniu transeptu (mające status organów głównych),
  • organy nawy głównej (zwane też organami na „jaskółczym gnieździe”),
  • organy św. Michała (mające status organów głównych), usytuowane na emporze w wieży zachodniej,
  • organy w prezbiterium.
  • Zespół ma łącznie 144 głosy podzielone na 4 manuały i pedał i należy do największych organów w Niemczech i na świecie. Organy pochodzą z różnych zakładów organmistrzowskich (Rieger Orgelbau, Marcussen & Søn, Hartwig Späth i Fischer & Krämer) z lat 1964–1966. W 1990 i 2001 były częściowo remontowane i przebudowywane. Pod koniec 2008 organy św. Michała zastąpił nowy instrument zbudowany przez zakład organmistrzowski Metzler z Dietikon koło Zurychu.

    Baranek Boży (łac. Agnus Dei) – tytuł, którego w Nowym Testamencie używał wobec Jezusa Chrystusa Jan Chrzciciel (J 1, 29). Jest to odwołanie do nauki starotestamentowej, w której ofiara z baranka jest ofiarą składaną Bogu i ważnym elementem celebracji święta Paschy (Wj 12, 1-11). Baranek Boży symbolizuje ofiarę Jezusa na krzyżu, którą złożył dla odkupienia ludzkości (Iz 53, 7).Dwunastokąt foremny - w geometrii wielokąt o dwunastu bokach mający wszystkie boki i kąty równe. W dwunastokącie foremnym każdy kąt ma miarę 150°.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Czy wiesz że...? beta

    Rejencja Fryburg (niem. Regierungsbezirk Freiburg) - jedna z czterech rejencji niemieckiego kraju związkowego Badenia-Wirtembergia. Główny urząd rejencji, prezydium (Regierungspräsidium) ma siedzibę we Fryburgu Bryzgowijskim. Prezydium rejencji podlega Ministerstwu Spraw Wewnętrznych (Innenministerium) Badenii-Wirtembergii.
    Skrzyżowanie naw – w architekturze sakralnej obszar na przecięciu nawy głównej i prezbiterium z transeptem (nawą poprzeczną); występuje w świątyniach wzniesionych na planie krzyża.
    Służka – pionowy element o małym przekroju dostawiony do ściany lub filaru stosowany w budownictwie kościelnym w okresie od XI do XV wieku (w architekturze romańskiej i gotyckiej), pełniący statyczną funkcję przenoszenia, za pośrednictwem żeber, ciężaru sklepienia krzyżowo-żebrowego na podłoże (fundament).
    Ruch obrotowy Ziemi (ruch wirowy Ziemi) – obrót Ziemi wokół własnej osi z zachodu na wschód. Okres między kolejnymi górowaniami Słońca nad danym południkiem nazywamy dobą słoneczną i wynosi 24 godziny. Czas jednego obrotu względem odległych gwiazd wynosi 23 godziny 56 minut i 4,1 sekundy. Okres ten nazywa się dobą gwiazdową. Na równiku prędkość liniowa wywołana obrotem Ziemi wynosi około 1667  km/h, zmniejsza się ona w miarę oddalania się od równika i na biegunach wynosi 0 km/godz. Tam gdzie na powierzchnię Ziemi padają promienie słoneczne, panuje dzień, na pozostałym obszarze panuje noc. Ruch obrotowy Ziemi jest przyczyną występowania zjawiska dnia i nocy. Prędkość kątowa Ziemi wynosi 360° w ciągu 24 godzin, 15° w ciągu 1 godziny i 1° w ciągu 4 minut.
    Pinakle (inaczej fiala, sterczyna) – w architekturze gotyckiej i neogotyckiej pionowy element dekoracyjny w postaci smukłej kamiennej wieżyczki, zakończonej od góry ostrosłupem, którego krawędzie często dekorowane są żabkami i często zwieńczonej kwiatonem.
    Nawa główna – środkowa przestrzeń wielonawowej świątyni lub sali kolumnowej, oddzielona rzędami kolumn od naw bocznych. Nawa główna jest zwykle najszersza, stanowi podstawową przestrzeń świątyni i przebiega wzdłuż niej, wyznaczając główną oś budynku.
    Katedra Świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (niem. Kölner Dom, oficjalnie Hohe Domkirche St. Peter und Maria) – archikatedra, największy i najważniejszy kościół niemieckiej Kolonii. W latach 313 do 782 świątynia była siedzibą biskupstwa, od 795 do dziś arcybiskupstwa kolońskiego.

    Reklama

    tt