• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kartuzy



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Szlak bursztynowy – szlak handlowy między europejskimi krajami basenu Morza Śródziemnego a ziemiami leżącymi na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego. W znaczeniu węższym jest to przebieg tras zorganizowanych wypraw po bursztyn, nasilonych od I wieku n.e.Duderstadt - miasto niemieckie leżące w kraju związkowym Dolna Saksonia w powiecie Getynga. W dniu 31 grudnia 2008 roku miasto liczyło 22 114 mieszkańców.

    Kartuzy (dodatkowa nazwa w kaszub.  Kartuzë, niem. Karthaus) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kartuzy. Miasto leży nad czterema jeziorami zwanymi kartuskimi. Są to: jezioro Karczemne, Klasztorne Duże, Klasztorne Małe i Mielenko. W Kartuzach krzyżują się drogi wojewódzkie: nr 211, nr 224 i nr 228.

    Kościół świętego Kazimierza w Kartuzach – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w Kartuzach, w województwie pomorskim. Należy do dekanatu Kartuzy diecezji pelplińskiej.Podział terytorialny Polski zmieniał się wielokrotnie, od II wojny światowej reformy miały miejsce w latach: 1946, 1950, 1957, 1975 oraz obecny trójstopniowy podział administracyjny obowiązujący od 1 stycznia 1999.

    Według danych z 31 grudnia 2013 roku miasto miało 14 866 mieszkańców.

    Spis treści

  • 1 Położenie
  • 2 Historia
  • 2.1 Neolit
  • 2.2 Epoka brązu
  • 2.3 Starożytność
  • 2.4 Średniowiecze
  • 2.5 1800–1918
  • 2.6 1918–1945
  • 2.7 1945–1989
  • 2.8 po 1989
  • 3 Demografia
  • 4 Architektura
  • 4.1 Zabytki
  • 5 Polityka
  • 5.1 Administracja
  • 5.2 Burmistrzowie Kartuz
  • 6 Współpraca międzynarodowa i samorządowa
  • 7 Edukacja
  • 8 Kultura
  • 8.1 Muzea i galerie
  • 8.2 Literatura
  • 9 Turystyka
  • 9.1 Atrakcje turystyczne
  • 9.2 Szlaki turystyczne
  • 9.3 Historia turystyki w Kartuzach
  • 10 Sport i rekreacja
  • 10.1 GKS Cartusia
  • 10.2 Cartusia 1923 Kartuzy
  • 10.3 KS LOT "Dziesiątka" Kartuzy
  • 11 Komunikacja
  • 11.1 Transport kolejowy
  • 11.2 Transport drogowy
  • 11.2.1 Komunikacja autobusowa
  • 11.3 Transport lotniczy
  • 12 Wspólnoty wyznaniowe
  • 12.1 Kościół rzymskokatolicki
  • 12.2 Kościoły protestanckie
  • 12.3 Świadkowie Jehowy
  • 12.4 Gmina żydowska
  • 13 Gospodarka
  • 13.1 Przemysł
  • 14 Zobacz też
  • 15 Przypisy
  • 16 Linki zewnętrzne
  • Położenie[ | edytuj kod]

    Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosi 6,80 km².

    Kahał (hebr. קהלה kehilla – zgromadzenie, gmina) – wyrażenie z języka jidysz oznaczające gminę, formę organizacji społeczności żydowskiej. Słowo to oznacza zarówno samo skupisko ludności, wewnętrznie zorganizowane i posiadające władzę, jak i grupę władz gminy.Lądowisko Kartuzy-Szpital – lądowisko sanitarne w Kartuzach, w województwie pomorskim, położone przy ul. Floriana Ceynowy 7. Przeznaczone jest do wykonywania startów i lądowań śmigłowców sanitarnych i ratowniczych o dopuszczalnej masie startowej do 5700 kg w dzień i w nocy.

    Kartuzy leżą na Kaszubach, historycznie na Pomorzu Gdańskim.

    W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego. Po 1999 Kartuzy leżą w województwie pomorskim i są stolicą powiatu kartuskiego.

    Historia[ | edytuj kod]

    Neolit[ | edytuj kod]

    Prace archeologiczne na terenie Kartuz zaczęły się w XIX wieku. Większość ze znalezisk została jednak stracona podczas II wojny światowej. Kolejne prace mające na celu odtworzenie historii Kartuz były wykonywane w latach 70. XX wieku.

    Rejon Kartuz został zasiedlony prawdopodobnie później niż tereny znajdujące na południe. Przez okres plejstocenu teren ten był zajęty przez lądolód. W okresach interglacjałów pojawiały się na Pomorzu różne grupy koczownicze, wędrujące na północ za zwierzyną, brak jednak znalezisk potwierdzających bytność takich grup na terenie przyszłego miasta.

    Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kartuzach – rzymskokatolicka parafia należąca do dekanatu Kartuzy, diecezji pelplińskiej.Marcin Rożek (ur. 8 listopada 1885 w Kosieczynie koło Zbąszynka, zm. 10 kwietnia 1944 w Auschwitz-Birkenau), polski rzeźbiarz i malarz, profesor Szkoły Sztuk Zdobniczych w Poznaniu.

    W okresie borealnym, kiedy klimat na Pomorzu się ocieplił i ustabilizował, grupy koczownicze zaczęły się osiedlać. Udoskonalono broń i narzędzia. Rekonstrukcja egzystencji grup zamieszkujących te tereny jest jednak niemożliwa i oparta jedynie na analogii do terenów ościennych. Na tym terenie odnajdywane są jedynie pojedyncze znaleziska świadczące o zamieszkiwaniu grupy ludzi. Nieco lepsza jest sytuacja z badaniem osadnictwa późnego neolitu. Znajdowane są fragmenty ceramiki, ślady rolnictwa. Słabe gleby nie sprzyjały rozwojowi siedzib ludzkich na obszarze ziemi kartuskiej.

    Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach to muzeum w Kartuzach zajmujące się gromadzeniem eksponatów związanych z Kaszubami i zamieszkującą je grupą etniczną. Placówka ta jest wpisana do Państwowego Rejestru Muzeów.Niemiecki Związek Floty (niem. Deutscher Flottenverein) - grupa interesu w Cesarstwie Niemieckim, dążąca do utworzenia silnej floty wojennej, założona 30 kwietnia 1898 z inicjatywy m.in. Alfreda von Tirpitza. W szczytowym okresie liczyła ok. 300 tys. członków, będąc wówczas najliczniejszą organizacją ojczyźnianą w cesarskich Niemczech. Wywierała nacisk na niemiecki parlament dążąc do przyjęcia Ustawy floty, a następnie na zmianę przyjętych w niej w 1900 roku zapisów na pozwalające na znaczniejszą rozbudowę floty. NZF miał także zasługi w popularyzacji filmu, prezentując filmy nazywane wówczas "żywymi fotografiami" w kinach objazdowych, co miało spopularyzować idee silnej floty w niemieckim społeczeństwie.

    Epoka brązu[ | edytuj kod]

    Więcej przedmiotów zachowało się z epoki brązu. Wiadomo, że tereny te były zamieszkane przez przedstawicieli kultury łużyckiej. Niewiele wiadomo o osadach tych ludów, głównymi znaleziskami są pojedyncze groby i przedmioty w nich znalezione. Zostały znalezione również fragmenty ceramiki, narzędzia rolnicze oraz biżuteria. Gęstość zaludnienia w okolicach w tym czasie szacuje się na jedną osobę na 2–5 km².

    Droga wojewódzka nr 224 (DW224) - droga wojewódzka w woj. pomorskim o długości 107 km łącząca Wejherowo z Tczewem. Droga przebiega przez 5 powiatów: wejherowski (gminy: Wejherowo i Szemud), kartuski (gminy: Przodkowo, Kartuzy i Somonino), kościerski (gminy: Nowa Karczma i Liniewo), starogardzki (gmina Skarszewy) i tczewski (gmina Tczew).Szlak Kartuski – niebieski znakowany szlak turystyczny wytyczony przez obszar miast Sopot, Gdańsk i powiatu kartuskiego prowadzący z Sopotu Kamiennego Potoku do Kartuz (dawny dworzec PKP) kaszubskim obszarem województwa pomorskiego (liczący ok. 68 km długości).

    Starożytność[ | edytuj kod]

    Ziemia kartuska w starożytności leżała na uboczu szlaku bursztynowego, przez co z tego okresu pochodzi niewiele znalezisk. Wiadomo jednak znacznie więcej na temat domostw i struktury społecznej, głównie dzięki analogiom do innych podobnych terenów.

    Średniowiecze[ | edytuj kod]

    Kamień pamiątkowy w miejscu dawnego kościoła św. Katarzyny

    W 1382 roku Jan z Rusocina założył w Kartuzach kartuzję Paradisus Beatae Mariae. Fundacja kartuska w XVIII w. słynęła z bogactwa, wyrobu słynnego likieru i działalności charytatywnej.

    Kartuzy – stacja kolejowa w Kartuzach, w województwie pomorskim. Do 2010 r. na stacji odbywały się jedynie ruch pociągów towarowych oraz przejazdy drezyn. W 2010 r. wznowiono połączenia pasażerskie ze stacją Gdynia Główna. Obowiązują jednak wyłącznie podczas wakacji w weekendy.Wolne Miasto Gdańsk (niem. Freie Stadt Danzig) – istniejące w okresie międzywojennym autonomiczne miasto-państwo, pod ochroną Ligi Narodów. Jego utworzenie było wynikiem przegranej Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej. Powstanie Wolnego Miasta Gdańska było kompromisem, który nie zadowolił Polaków, ani Niemców.

    1800–1918[ | edytuj kod]

    W 1818 r. wieś Kartuzy została stolicą powiatu. Znajdowały się tu wszystkie urzędy i instytucje, które znajdowały się w miastach powiatowych, czyli: starostwo, sąd grodzki, więzienie, urząd skarbowy, powiatowa komenda policji, bank, urząd pocztowy oraz wiele innych.

    W 1825, po kasacie klasztoru kartuzów decyzją administracji kościelnej dokonano rozbiórki dawnego kościoła parafialnego św. Katarzyny, znajdującego się na nieistniejącym cmentarzu (ob. Park Solidarności) między pl. św. Brunona a kościołem klasztornym (istnienie drugiej świątyni było dotąd niezbędne wobec surowości reguły kartuzów, uniemożliwiającej kobietom korzystanie z kościoła klasztornego). Kościół ten w okresie reformacji został przyłączony do parafii w Goręczynie jako filialny.

    Województwo pomorskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, położone w północnej Polsce. Siedzibą władz województwa jest Gdańsk. Obejmuje obszar o powierzchni 18 310,34 km².Refektarz (łac. refectorium od reficere – odnawiać) – w budynkach klasztornych, seminariach duchownych duże pomieszczenie służące jako jadalnia, charakterystyczne zwłaszcza dla klasztorów średniowiecznych.

    W 1886 r. Kartuzy uzyskały połączenie kolejowe z Pruszczem Gdańskim. W 1897 r. powstał w Kartuzach dworzec kolejowy, który uległ zniszczeniu w 1945 roku w wyniku działań wojennych. W roku 1953 powstał nowy budynek w typowym dla tego okresu stylu (socrealizm). W 2017 r. został zburzony i zastąpiony nowym obiektem. W 1901 r. Kartuzy uzyskały połączenie kolejowe z Kościerzyną. W 1904 r. wybudowano w Kartuzach parowozownię i wieżę ciśnień. W 1905 r. przedłużono linię kolejową Pruszcz – Kartuzy do Lęborka. W 1910 r. po ukończeniu elektrowni wodnej w Rutkach na Raduni, Kartuzy zelektryfikowano.

    Linia kolejowa nr 229 – linia kolejowa łącząca Pruszcz Gdański z Łebą. Na większości trasy jest ona nieprzejezdna lub jeżdżą po niej tylko drezyny ręczne. Jedynie na odcinku Lębork – Łeba występuje sezonowy ruch pasażerski oraz Kartuzy – Stara Piła ruch towarowy.Miasto (od prasłow. „местьце", „mě́sto"–„miejsce”) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

    W tym czasie w Kartuzach funkcjonowały Verschönerungsverein (Tow. Upiększania Kartuz, od 1986), Kaschubische Volkskunde, Deutsches Flotten Verein, Vaterlanden Frauen Verein (Ojczyźniany Związek Kobiet), Turnverein (klub gimnastyczny), Fussball Verein (klub piłkarski), Tennis Club (z kortami na zapleczu restauracji Borzestowskiego przy ul. Gdańskiej) oraz chóry: kościelny, męski i mieszany. W mieście działało 6 pensjonatów i 8 restauracji.

    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Goręczyno (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Gòrãczëno) – duża wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Somonino nad Radunią przy wschodnim krańcu Kaszubskiego Parku Krajobrazowego. Przez miejscowość prowadzi Szlak kajakowy rzeki Raduni. Najbliższa stacja kolejowa to Somonino lub Sławki na trasie magistralii węglowej (Maksymilianowo-Kościerzyna-Gdynia). Miejscowość jest placówką Ochotniczej Straży Pożarnej. W sezonie letnim Goręczyno pełni rolę zaplecza noclegowego pobliskiego Jeziora Ostrzyckiego.

    W 1903 odsłonięto Kriegerdenkmal, przedstawiający żołnierza pruskiego – zwycięzcę spod Sedanu. W 1920 został on rozebrany, w 1941 zrekonstruowany i ponownie rozebrany w 1945. W 1926 w jego miejscu postawiono figurę Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej.

    1918–1945[ | edytuj kod]

    Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918, wojsko polskie wkroczyło do Kartuz 8 lutego 1920 r. W 1920 r. utworzono w Kartuzach Powiatową Komendę Policji Państwowej, a miejscowość stała się stolicą powiatu kartuskiego, który graniczył z powiatami wejherowskim i kościerskim oraz z Niemcami i Wolnym Miastem Gdańsk. Kartuzy wówczas nie miały praw miejskich. W latach 1920–1923 wielu Niemców opuściło Kartuzy. Ludność niemiecka, choć w mniejszości, była elitą finansową i edukacyjną powiatu. W 1921 r. po wybudowaniu linii Gdynia – Kokoszki (obecnie linia kolejowa nr 235, na odcinku Gdańsk Osowa – Gdynia Główna przebudowana) Kartuzy zyskały połączenie kolejowe z Gdynią. Podczas wojny celnej między Polską a Niemcami połączenie przez Kartuzy, choć typowo lokalne, przejęło pociągi obsługujące port w Gdyni. W szczytowym okresie stacja w Kartuzach zatrudniała aż 150 pracowników, a w powstałej wówczas Ochotniczej Straży Pożarnej pracowało 30 kolejarzy. Węzeł kolejowy posiadał również własną służbę medyczną, w której pracował między innymi działacz kaszubski, poeta Aleksander Majkowski. W 1922 r. w Kartuzach powstał szpital powiatowy

    Mielenko - jezioro położone na Pojezierzu Kaszubskim (powiat kartuski, województwo pomorskie) we wschodniej części obszaru miejskiego Kartuz wzdłuż ulicy Chmieleńskiej. Mielenko jest najmniejszym z czterech jezior kartuskich.Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.
    Deptak – ul. Dworcowa

    W roku 1923 Kartuzy uzyskały prawa miejskie, co spowodowało podniesienie rangi ośrodka. Wcześniej mimo typowo miejskiej zabudowy i siedziby władz powiatu znaczenie ośrodka było zdecydowanie mniejsze. Pierwszym burmistrzem Kartuz został Walerian Kubasik, wcześniej pracownik magistratu w Toruniu. Wybór burmistrza nie odbył się jednak w drodze wyborów, a konkursu zorganizowanego przez magistrat. W październiku 1925 r. odbyły się pierwsze wybory do Rady Miasta (poprzednia rada została wybrana jako Rada Gminy). W tym samym roku sejm uchwalił ustawę o budowie linii z Bydgoszczy do Gdyni omijającej Kartuzy, co spowodowało znaczne zmniejszenia przewozów kolejowych w tym mieście. W 1936 miasto liczyło 5764 mieszkańców: 5544 Polaków, 168 Niemców i 45 Żydów.

    Pomorze Gdańskie, Pomorze Nadwiślańskie, Pomorze Wschodnie, Pomerelia (kasz. Pòrénkòwô Pòmòrskô, niem. Pommerellen) – historyczna dzielnica Polski nad dolną Wisłą nad Morzem Bałtyckim w przybliżeniu obejmująca swym obszarem szeroki pas na zachód od dolnej Wisły, tj. wschodnią część województwa pomorskiego oraz północno-zachodnią część województwa kujawsko-pomorskiego. Historycznie Pomorze Gdańskie obejmowało także od zachodu Ziemię Sławieńską, która sąsiadowała z Pomorzem Zachodnim, zaś od Wschodu Pomorze Gdańskie sąsiadowało z Pomezanią i Prusami.Województwo gdańskie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975-1998, położone w północnej Polsce. W 1999 roku włączone zostało do województwa pomorskiego.

    4 września 1939 r. rozpoczęła się okupacja niemiecka w Kartuzach. W chwili wkraczania do miasta Wehrmachtu podpalona została miejscowa syngoga, a licząca 45 osób diaspora żydowska poddana eksterminacji. W czasie wojny firma Tiefbau Unternehmung Heinrich Speck wybudowała tzw. Nowe Osiedle, składające się z kilkunastu budynków przeznaczonych dla ewakuowanych z Nadrenii i Westfalii ofiar alianckich bombardowań lotniczych. Nowe budynki mieszkalne powstały wówczas również przy ul. Zamkowej i Sambora.

    Karczemne Jezioro (kaszb. Jezoro Karczemné) - jezioro rynnowe położone na Pojezierzu Kaszubskim (powiat kartuski, województwo pomorskie) o powierzchni 40 ha.Święty Kazimierz (właśc. Kazimierz Jagiellończyk; ur. 3 października 1458 w Krakowie, zm. 4 marca 1484 w Grodnie) – polski królewicz, syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, od 1481 namiestnik królewski w Koronie Królestwa Polskiego; święty Kościoła katolickiego (1602), patron Polski i Litwy.

    19 marca 1945 r. powstał w Bydgoszczy Komitet Powiatowy Polskiej Partii Robotniczej w Kartuzach z chorążym Skołożyńskim jako pierwszym sekretarzem.

    Walki o Kartuzy rozpoczęły się 9 marca 1945 r. Miasto zaatakowały oddziały pancerne i piechota z 49 Armii generała pułkownika Iwana Griszina 2 Frontu Białoruskiego Konstantego Rokosowskiego i opanowały je nazajutrz, 10 marca 1945 r. W czasie walk poległo około 320 żołnierzy Armii Czerwonej. W lipcu 1945 r. ustanowiono w Kartuzach polską administrację, mimo że do roku 1946 pozostała w nich armia radziecka, a przy ul. Majkowskiego miał siedzibę marszałek Rokossowski.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

    1945–1989[ | edytuj kod]

    Na początku maja 1945 w Kartuzach rozpoczął działalność Komitet Obywatelski.

    25 maja 1969 na Złotej Górze odbył się telewizyjny Turniej Miast Kartuzy – Kościerzyna.

    po 1989[ | edytuj kod]

     Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]




    Warto wiedzieć że... beta

    Szymon Sajnok (ur. 24 sierpnia 1997r. w Kartuzach) – polski kolarz szosowy i torowy, mistrz świata w omnium, obecnie jeżdżący w CCC Team.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Pruszcz Gdański (niem. Praust, kasz. Pruszcz, Pruszcz Gduńsczi) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, nad rzeką Radunią, należące do aglomeracji gdańskiej, przylega od południa do Gdańska. Miasto jest siedzibą powiatu gdańskiego i gminy.
    Dwujęzyczne nazewnictwo geograficzne w Polsce – zgodnie z ustawą z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym na terenach zamieszkanych przez mniejszości narodowe, etniczne lub posługujące się językiem regionalnym, istnieje możliwość wprowadzenia nazewnictwa geograficznego w językach mniejszości.
    Podział administracyjny Polski 1975–1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych.
    Cmentarz żydowski w Kartuzach – nieistniejący, założony w XIX wieku kirkut leżący w Kartuzach przy ul. Sędzickiego. Po dewastacji w czasie II wojny światowej na jego terenie powstało wysypisko śmieci.
    Kartuzja – nazwa nadana zwyczajowo klasztorowi zakonu kartuzów. W skład zabudowań Kartuzji wchodził kościół i eremy (domki dla mnichów). Jako pierwsza powstała La Grande Chartreuse we Francji w 1084 roku (stąd nazwa). Kolejne były na niej wzorowane.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.062 sek.