• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Karpaty



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Howerla (ukr. Говерла – Howerła, ros. Говерла – Gowierła; z rum. hovirla – "trudne do przejścia") – najwyższy (2061 m n.p.m.) szczyt Beskidów znajdujący się w Beskidach Wschodnich, w północno-zachodniej części pasma Czarnohory, najwyższy szczyt Ukrainy.
    1. Zewnętrzne Karpaty Zachodnie
    2. Centralne Karpaty Zachodnie
    3. Wewnętrzne Karpaty Zachodnie
    4. Zewnętrzne Karpaty Wschodnie
    5. Wewnętrzne Karpaty Wschodnie
    6. Karpaty Południowe
    7. Góry Zachodniorumuńskie i Wyżyna Transylwańska
    I. Podkarpacie
    II. Równiny Południoworumuńskie
    III. Kotlina Panońska
    Podział Karpat
    Tatry – widok z Pienin
    Karpatorusinki w strojach ludowych z Preszowa
    Rumuński zespół folklorystyczny z Kluż-Napoka, Siedmiogród
    Flisacy w Szczawnicy nad Dunajcem

    Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpați; ukr. i serb. Карпати; czes. i słow. Karpaty; niem. Karpaten) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria ośmiu krajów: Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii i Serbii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m. W regionalizacji partykularnej Słowacji Karpaty są podsystemem oznaczonym numerem (1)

    Region karpacki (5) – megaregion fizycznogeograficzny Europy Zachodniej. Obejmuje górskie i podgórskie struktury fałdowe powstałe w orogenezie alpejskiej, leżące na wschód od Alp i na północ od Półwyspu Bałkańskiego. W jego skład poza właściwymi Karpatami wchodzi pierścień obniżeń otaczających je od zewnątrz (Podkarpacie i Równiny Południoworumuńskie) oraz zespół obniżeń leżących wewnątrz łańcucha karpackiego (Kotlina Panońska wraz z kotlinami Wiedeńską i Tullneńską).Karpaty Mołdawsko-Munteńskie (524-525) – region fizycznogeograficzny w Zewnętrznych Karpatach Wschodnich we wschodniej Rumunii (Mołdawia i Wołoszczyzna).

    Nazwa[ | edytuj kod]

    Nazwa "Karpaty" pochodzi najprawdopodobniej od nazwy dackiego plemienia Karpów, mieszkających w pierwszym tysiącleciu naszej ery na terenie Karpat Wschodnich. Wymienia ją Ptolemeusz w II wieku naszej ery (w postaci Karpates Oros). Być może nazwa ta wywodzi się od indoeuropejskiego słowa korpata − "góra", "skała". Inną hipotezą jest jej pochodzenie od przedindoeuropejskiego cara − "kamień". W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich Karpaty pojawiają się pod nazwą Thorchal bądź Tarczal lub rzadziej jako Montes Nivium. W Polsce po raz pierwszy użył nazwy "Karpaty" Stanisław Staszic w XIX wieku w dziele O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski (1815).

    Gerlach (główny egzonim) lub Gierlach (egzonim wariantowy), dawniej też Garłuch (słow. Gerlachovský štít, Gerlachovka, niem. Gerlsdorfer Spitze, Gerlach, węg. Gerlachfalvi-csúcs, 2655 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Tatr i całych Karpat, położony na Słowacji, w bocznej grani Tatr Wysokich.Góry Wschodnioserbskie (t. Rudawy Wschodnioserbskie, Karpaty Serbskie, Karpaty Bałkańskie; serb. Карпатско-балканске планине - Karpatsko-balkanske planine) - pasmo gór fałdowych na Półwyspie Bałkańskim, w centralnej Serbii.

    Geografia[ | edytuj kod]

    Karpaty wchodzą w skład wielkiego systemu górskiegołańcucha alpejsko-himalajskiego. Stanowią drugi co do powierzchni łańcuch górski Europy. Zajmują powierzchnię 190 tys. km², z tego w Polsce 19,6 tys. km² (6,3% powierzchni państwa). Stanowią centralną główną część Regionu Karpackiego, który poza nimi obejmuje również pas obniżeń związanych geologicznie z Karpatami – Podkarpacie, Równiny Południoworumuńskie i Kotlinę Panońską.

    Bucegi (rum. Munții Bucegi, węg. Bucsecs-hegység, 531.11) – pasmo górskie w centralnej Rumunii, na południu Wyżyny Transylwańskiej, na południe od Braszowa. Są częścią Karpat Południowych.Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.

    Od Alp oddzielone są w okolicach Bratysławy doliną Dunaju. Stąd ciągną się blisko 1300-kilometrowym łukiem, który odgina się w kierunku północno-wschodnim, otaczając Kotlinę Panońską i Wyżynę Transylwańską. Od Gór Wschodnioserbskich oddzielone są ponownie doliną Dunaju (w okolicach rumuńskiego miasta Orşova) – odcinek ten nosi nazwę Żelaznych Wrót. Brama Morawska w Czechach oddziela Karpaty od Sudetów.

    Buzău – miasto na Wołoszczyźnie, w Rumunii, stolica okręgu o tej samej nazwie. Liczy 134 227 mieszkańców na powierzchni 81,3 km². Merem jest Constantin Boşcodeală z Rumuńskiej Partii Socjaldemokratycznej.Zewnętrzne Karpaty Zachodnie (513) – zachodnia część zewnętrznego łuku Karpat fliszowych, położona na terenie Polski, Słowacji, Czech i Austrii. Najwyższym szczytem jest Babia Góra (1725 m n.p.m.) w Beskidzie Żywieckim.

    Szerokość łańcucha karpackiego jest zróżnicowana i wynosi od 100 do 500 km. Największa szerokość odpowiada najwyższym szczytom – Gerlachowi (2655 m n.p.m.) w Tatrach słowackich oraz Moldoveanu (2544 m n.p.m.) w Karpatach Południowych.

    Karpaty nie stanowią jednego nieprzerwanego łańcucha górskiego, ale raczej składają się z wielu wyróżniających się pod względem geologicznym i orograficznym pasm górskich. Różnorodność krajobrazów jest porównywalna z Alpami. Jednocześnie góry te rzadko osiągają wysokości powyżej 2500 m n.p.m., dlatego nie można tu znaleźć tak wyraźnej polodowcowej rzeźby wysokogórskiej. W Karpatach obecnie prawie nie zalega wieloletni śnieg. Tylko w Tatrach znajdują się trzy niewielkie śnieżniki: Miedziany Śnieżnik w Dolinie Dzikiej, Kapałkowe Śnieżniki w Dolinie Śnieżnej i Mięguszowiecki Śnieżnik w kotle skalnym Bańdzioch w linii spadku Mięguszowieckiej Przełęczy pod Chłopkiem.

    Europa Środkowa – region położony pomiędzy różnie definiowanymi Europą Zachodnią i Europą Wschodnią. Europa Północna, Południowa i Południowo-Wschodnia również wpływają na zakres tego pojęcia, w zależności od ujęcia ich granic. Pojęcie rozumiane jest różnie w zależności od okresu historycznego.Kras Słowacko-Węgierski (516.2) – jednostka podziału geomorfologicznego Wewnętrznych Karpat Zachodnich na pograniczu Słowacji i Węgier.

    Łańcuch Karpat zajmuje odpowiednio:

    1. na Słowacji 71,7% powierzchni kraju,
    2. w Rumunii 47,4% powierzchni kraju,
    3. w Czechach 8,5% powierzchni kraju,
    4. na Węgrzech 8,3% powierzchni kraju,
    5. w Polsce 6,3% powierzchni kraju,
    6. na Ukrainie 3,6% powierzchni kraju,
    7. w Austrii 0,5% powierzchni kraju,
    8. w Serbii 0,4% powierzchni kraju.

    Inaczej wygląda stosunek powierzchni ogólnej Karpat, mianowicie:

    Bańdzioch lub Mięguszowiecki Kocioł – kocioł lodowcowy położony na wysokości ok. 1700-2040 m n.p.m., u podnóża Mięguszowieckich Szczytów.System górski - zbiór łańcuchów górskich powstałych w wyniku wypiętrzenia skorupy ziemskiej w tym samym okresie geologicznym.
    1. Karpaty rumuńskie zajmują 55,19% powierzchni ogólnej Karpat,
    2. Karpaty słowackie zajmują 17,17% powierzchni ogólnej Karpat,
    3. Karpaty ukraińskie zajmują 10,60% powierzchni ogólnej Karpat,
    4. Karpaty polskie zajmują 9,63% powierzchni ogólnej Karpat,
    5. Karpaty czeskie zajmują 3,28% powierzchni ogólnej Karpat,
    6. Karpaty węgierskie zajmują 3,78% powierzchni ogólnej Karpat,
    7. Karpaty austriackie zajmują 0,18% powierzchni ogólnej Karpat,
    8. Karpaty serbskie zajmują 0,17% powierzchni ogólnej Karpat.

    Danych tych nie należy traktować jako jedynie słusznych, ponieważ dokładny przebieg granic Karpat może się różnić w zależności od źródła, szczególne kontrowersje budzi zagadnienie zaliczania do tego łańcucha obszaru Gór Wschodnioserbskich.

    Hron (węg. Garam, niem. Gran) – rzeka w środkowej Słowacji, w zlewisku Dunaju. Długość 289 km, powierzchnia dorzecza 5 464,6 km².Tatry (514.5, słow. Tatry, niem. Tatra, węg. Tátra) – najwyższe pasmo w łańcuchu Karpat, również najwyższe między Alpami a Uralem i Kaukazem. Są częścią Łańcucha Tatrzańskiego, w Centralnych Karpatach Zachodnich.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Karpaty Austriacko-Morawskie (513.1; niem. Österreichisch-Südmährische Karpaten, cz. Jihomoravské Karpaty) – makroregion w Zewnętrznych Karpatach Zachodnich. Leży na terytorium Austrii (kraj związkowy Dolna Austria) i Czech (Morawy).
    Góry Fogaraskie (531.15; także Fogarasze, Fagarasze; rum. Munţii Făgăraş, Munţii Făgăraşului, węg. Fogarasi-havasok, niem. Fogaraschen Alpen) – najwyższe pasmo Karpat Południowych oraz całej Rumunii. Najbardziej znane i zarazem najwyższe szczyty Gór Fogaraskich to Moldoveanu (2544 m n.p.m.), Negoiu (2535 m n.p.m.) i Viştea Mare (2527 m n.p.m.). W okolicach drugiego z wymienionych oraz w centralnej części pasma góry przyjmują skalisty charakter, a na idącym głównym grzbietem szlaku turystycznym pojawiają się trudności techniczne oraz ekspozycja (niebezpieczeństwa i trudności porównywalne z Orlą Percią w Tatrach). Nieco trudny jest fragment szlaku "Trzy kroki od śmierci" biegnący główną granią przez grań Custura Arpaşului w stronę jeziora Capra (rum. Lacul Capra, 2230 m n.p.m.). Także nieco trudna jest jedna z dróg na Negoiu - Strunga Dracului (pol. Czarci Żleb). Najtrudniejszy odcinek to grań Custura Sărăţii między Serbotą (2331 m n.p.m.) a przełęczą Şaua Cleopatrei (2355 m n.p.m.). Na grani tej w kominku pod Serbotą znajduje się kilkanaście metrów stalowych linek poręczowych, na pozostałej jej części nie ma już żadnych sztucznych ułatwień.
    Durny Szczyt (słow. Pyšný štít, niem. Schwalbenturm, węg. Fecske-torony, 2623 lub 2625 m n.p.m.) – czwarty co do wysokości szczyt Tatr, znajdujący się w długiej bocznej grani pomiędzy Baranimi Rogami (Baranie rohy) a Łomnicą (Lomnický štít).
    Małe Karpaty (514.2, słow. Malé Karpaty, węg. Kis-Kárpátok, niem. Kleine Karpaten) – pasmo górskie w zachodniej Słowacji. Stanowią najbardziej wysunięty na południowy zachód pasmo Centralnych Karpat Zachodnich.
    Pogórzanie – duża polska grupa etnograficzna zamieszkująca Pogórze (Ciężkowickie, Jasielskie, Dynowskie, Bukowskie) oraz zachodnią część Dołów Jasielsko-Sanockich. Grupa została wyodrębniona po II wojnie światowej dla celów klasyfikacji etnograficznej przez Franciszka Kotulę oraz Romana Reinfussa. We wcześniejszych opracowaniach posługiwano się m.in. terminem Głuchoniemcy dla enklaw w obrębie Pogórze. Nazwę grupy Pogórzan wprowadził w 1935 roku Adam Wójcik zapożyczając ja z nomenklatury geograficznej,;.
    Marusza (węg. Maros, rum. Mureș) – rzeka w zachodniej Rumunii i w południowo-wschodnich Węgrzech, lewy dopływ Cisy w zlewisku Morza Czarnego. Długość wynosi 883 km, powierzchnia zlewni – około 30 tys. km².
    Miąższość – grubość warstwy (np. skalnej), kompleksu warstw lub innych struktur geologicznych, mierzona pomiędzy stropem a spągiem.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.06 sek.