• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Karol XIII



    Podstrony: 1 [2] [3]
    Przeczytaj także...
    Choroby reumatyczne (potocznie reumatyzm) – grupa chorób charakteryzujących się przewlekłymi zmianami zapalnymi w obrębie tkanki łącznej, spowodowanymi najczęściej reakcją autoimmunologiczną. Grupa chorób reumatycznych objawia się często zmianami chorobowymi w stawach i kościach, dając objawy bólowe i w skrajnych przypadkach ograniczenie ruchomości stawów, aż do całkowitego ich usztywnienia. Słowem „reumatyzm” lub też „gościec” najczęściej określa się w mowie potocznej reumatoidalne zapalenie stawów.Libertynizm - nieformalny ruch społeczno-polityczny działający w XVII i XVIII wieku w Europie - głównie we Francji. Współcześnie słowem tym opatruje się najczęściej poglądy uzasadniające różnie rozumianą wolność w skrajnych postaciach.

    Karol XIII, szw. Karl XIII, norw. Karl II (ur. 7 października 1748 w Sztokholmie, zm. 5 lutego 1818 tamże) – król Szwecji od 1809 roku i Norwegii (jako Karol II) od 1814. Ostatni przedstawiciel dynastii Holstein-Gottorp.

    W Szwecji panował jako Karol XIII, chociaż faktycznie był on siódmym władcą tego państwa noszącym to imię. Taka numeracja wynikała z tego, że jego poprzedni imiennik – Karol IX Waza (panował 1604–1611) przyjął tę numerację na podstawie pracy XVI-wiecznego historyka, Johannesa Magnusa, który w pracy Historia de omnibus Gothorum Sveonumque regibus (Dzieje wszystkich królów Gotów i Szwedów) listę władców Szwecji rozpoczął od wnuka biblijnego Noego, Magoga.

    Noe (hebr. נוח Noaḥ, arab. نوح Nūḥ, w tłumaczeniu na pol znaczy: „odpoczynek; pocieszenie”) – według Księgi Rodzaju (Rdz 6,8 - 9,29) syn Lameka i dziesiąty potomek w linii od Adama przez Seta; patriarcha, człowiek prawy i sprawiedliwy.Kungsträdgården (pol. Ogrody Królewskie) – park publiczny w centrum Sztokholmu, w dzielnicy Norrmalm. Zaliczany do najstarszych parków w stolicy Szwecji.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Dzieciństwo i młodość[ | edytuj kod]

    Karol XIII (po prawej) w otoczeniu braci: Gustawa III (po lewej) i Fryderyka Adolfa (w środku)

    Urodził się w 1748 roku w Sztokholmie jako młodszy syn Adolfa Fryderyka i Ludwiki Ulryki Hohenzollern. Według relacji ówczesnych dworzan Karol nie był mocno przywiązany do swojej matki, która bardziej faworyzowała młodsze rodzeństwo przyszłego króla – Fryderyka Adolfa (1750–1803) i Zofię Albertynę (1753–1829). Uchodził za dobrego tancerza oraz aktora w teatrze dworskim. Był bardzo blisko związany ze swoim starszym bratem – Gustawem III, z którym współpracował m.in. podczas wprowadzania w Szwecji rządów w idei absolutyzmu oświeconego w 1772. W uznaniu za te zasługi otrzymał tytuł księcia sudermańskiego.

    7 października jest 280. (w latach przestępnych 281.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 85 dni.Konstytucja (od łac. constituo, -ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.

    Życie osobiste[ | edytuj kod]

    Od swoich narodzin Karol stał się w oczach jego matki narzędziem do realizacji polityki dynastycznej poprzez zawieranie korzystnych dla Szwecji małżeństw politycznych. Planowała ona ożenić go początkowo z pruską księżniczką Philippine von Brandenburg-Schwedt, jednak rząd szwedzki odmówił dalszych negocjacji między oboma dworami ze względu na wysokie koszty. Ostatecznie małżeństwo Karola zaaranżował po zamachu stanu z 1772 roku jego brat Gustaw III, który ożenił go z kuzynką, Jadwigą Elżbietą Holstein-Gottorp. Małżonkowie żyli praktycznie oddzielnie i oboje mieli romanse pozamałżeńskie. Kochankami Karola były m.in. Augusta von Fersen, Charlotte Eckerman, Charlotte Slottsberg, które miały bardzo duży wpływ na niego i Mariana Koskull. Pod koniec 1790 roku stan zdrowia Karola pogorszył się na skutek reumatyzmu.

    Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w polskiej marynarce wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.Język szwedzki (szw. svenska språket, svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

    Karol uchodził za człowieka bardzo uległego oraz libertyna. Interesował się mistycyzmem, siłami nadprzyrodzonymi oraz tajnymi stowarzyszeniami. Na dworze mówiono, że często składał wizyty u słynnego szwedzkiego wróżbity – Henrika Gustafa Ulfvenklou. Był również członkiem masonerii. W 1811 ufundował Order Karola XIII przeznaczony dla wolnomularzy oraz nielicznych kawalerów honorowych.

    Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – międzynarodowy ruch, mający na celu duchowe doskonalenie jednostki i braterstwo ludzi różnych religii, narodowości i poglądów. Ruch ten charakteryzuje się istnieniem trójkątów masońskich, lóż wolnomularskich, obediencji oraz rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Inną cechą wolnomularstwa są legendy i teorie spiskowe na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Działalność w latach 1777–1792[ | edytuj kod]

    Statua Karola XIII w sztokholmskim Kungsträdgården

    Karol przez cały okres panowania swojego brata otrzymał od niego wiele istotnych zadań do zrealizowania. W 1777 roku podczas pobytu Gustawa III w Rosji pełnił funkcję regenta oraz trzy lata później podczas jego pobytu w Spa. Po wybuchu wojny szwedzko-rosyjskiej w 1788 służył w armii szwedzkiej jako admirał floty, odznaczając się w walkach morskich.

    Karol IX Waza, Karol Sudermański jako książę Karol – szw. Hertig Karl (ur. 4 października 1550 w zamku sztokholmskim, zm. 30 października 1611 w Nyköping) – król Szwecji w latach 1604–1611 (koronowany 15 marca 1607), regent Szwecji w latach 1599–1604, książę Sudermanii (Södermanland). Pochowany został w katedrze w Strängnäs.Johannes Magnus (ur. 19 marca 1488 w Linköping, zm. 22 marca 1544 w Rzymie) – arcybiskup Uppsali od 1523 roku. Wygnany w 1526 roku po sukcesie reformacji w Szwecji.

    W 1785 otrzymał propozycję, aby zostać księciem Kurlandii, wysuniętą przez tamtejszą szlachtę i przy poparciu Gustawa III, jednak do realizacji planów tych nigdy nie doszło.

    Regencja (1792–1796)[ | edytuj kod]

    W późniejszym okresie współpracował z opozycją szlachecką przeciwko swojemu bratu Gustawowi III, jednak sprawą niewyjaśnioną pozostaje fakt, czy wiedział o planowanym zamachu na życie władcy, który miał miejsce w 1792 roku. Po śmierci Gustawa III objął rządy w Szwecji jako regent, panując w imieniu swojego niepełnoletniego bratanka – Gustawa IV Adolfa do 1796. Jednak faktyczna władza należała do Gustawa Adolfa Reuterholma. Te cztery lata uchodzą za najgorszy okres w dziejach Szwecji, charakteryzujący się despotyzmem.

    Adolf Fryderyk szw. Adolf Fredrik (ur. 14 maja 1710 w Szlezwiku, zm. 12 lutego 1771 w Sztokholmie) – król Szwecji od 1751.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Po osiągnięciu pełnoletniości przez bratanka wycofał się z życia politycznego i zajął się mistycyzmem. Powrócił do niego ponownie w 1808 podczas pobytu Gustawa IV Adolfa w Finlandii, kiedy sprawował władzę w jego zastępstwie.

    Panowanie (1809–1814)[ | edytuj kod]

    Herb królewski Karola XIII

    Po obaleniu Gustawa IV Adolfa 13 marca 1809 roku w wyniku spisku wojskowego został ponownie mianowany regentem do czasu wyboru nowego władcy. Ostatecznie w tym samym roku przedstawiciele stanów zasiadających w Riksdagu wybrali go królem Szwecji. Przed intronizacją został zmuszony do zatwierdzenia nowej konstytucji, która przywróciła władzę parlamentu. Wobec braku naturalnego potomstwa króla projektowano ogłoszenie następcą tronu księcia duńskiego, ale ostatecznie, po nagłej śmierci owego księcia, wygrała przeforsowana przez Francję i Rosję kandydatura napoleońskiego marszałka, Jeana Baptiste Bernadotte. Został on adoptowany przez Karola XIII w 1810 roku po przybyciu do Szwecji i przyjął imię Karola Jana oraz został ogłoszony następcą tronu z prawem dziedziczenia. Wobec choroby Karola XIII już w 1811 przejął faktyczne rządy w państwie i kierował polityką Szwecji w końcowym okresie wojen napoleońskich oraz podczas kongresu wiedeńskiego.

    Absolutyzm oświecony – odmiana absolutyzmu - forma ustroju państwa rozpowszechniona w Europie w II połowie XVIII w., w której władca uznaje niektóre zasady umowy społecznej między sobą a społeczeństwem, przyznaje mu pewne wolności np. tolerancję religijną, jednocześnie jednak pozostając monarchą absolutnym, sprawującym władzę nad wszelkimi dziedzinami administracji państwowej. Mianuje się pierwszym sługą państwa. Z teorii tej korzystali władcy chcąc umocnić swoje rządy.Gustaw IV Adolf (ur. 1 listopada 1778 w Sztokholmie, zm. 7 lutego 1837 w Sankt Gallen, Szwajcaria) – król Szwecji i wielki książę Finlandii w latach 1792-1809, syn Gustawa III i Zofii Magdaleny Oldenburg. Uczestnik koalicji antynapoleońskiej. W 1809 roku utracił Finlandię na rzecz Rosji, został obalony i wygnany z kraju.

    Na mocy decyzji tego kongresu została ogłoszona unia personalna pomiędzy Szwecją a Norwegią, oderwaną od sprzymierzonej z Napoleonem I Danii. Karol XIII zasiadł 4 listopada 1814 roku na tronie norweskim jako Karol II. Cztery lata później zmarł.

    Podstrony: 1 [2] [3]




    Warto wiedzieć że... beta

    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Kurlandia (łot. Kurzeme – ziemia Kurów, niem. Kurland) – kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem. Nazwa pochodzi od łotewskiego plemienia Kuronów (Kurów, Kursi). W szerszym kontekście nazwa używana na określenie Księstwa Kurlandii i Semigalii.
    Spa – miasto w Belgii, w prowincji Liège, uzdrowisko. Jest położone w dolinie pomiędzy wzgórzami będącymi częścią Ardenów, ok. 35 km na południowy wschód od Liège. Prawa miejskie uzyskało w 1594 roku.
    Unia personalna (łac. persona – osoba) – związek dwóch lub więcej państw posiadających wspólnego monarchę, prezydenta, lub inny organ władzy, przy zachowaniu przez te państwa odrębności prawnej, politycznej, a niekiedy także ustrojowej.
    Regent – uprawniona osoba, sprawująca władzę w imieniu monarchy, gdy ten nie może wykonywać swoich obowiązków, np. z powodu małoletności, nieobecności w kraju lub poważnej choroby.
    Język norweski (norw. norsk språk, norsk) – język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Jako że do tej pory nie wyodrębnił się jeden standard wymowy, każdy dialekt ma status oficjalny. Językiem norweskim posługuje się około 4,2 mln mówiących, z tego 3,5 mln do zapisu używa odmiany bokmål, a 700 tys. odmiany nynorsk. Norweski jest językiem urzędowym Norwegii.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.045 sek.