• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Karol Irzykowski



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Słoń wśród porcelany (właśc. Słoń wśród porcelany. Studia nad nowszą myślą literacką w Polsce) – książka autorstwa Karola Irzykowskiego, która ukazała się w Warszawie w 1934 r., wydana przez Towarzystwo Wydawnicze "Rój".Prosto z Mostu. Tygodnik literacko-artystyczny - tygodnik publicystyczno-kulturalny wydawany w latach 1935-1939 w Warszawie przez Stanisława Piaseckiego, który był także jego redaktorem naczelnym; w latach 1931-1935 ukazywał się jako niedzielny dodatek kulturalny do związanego z ONR dziennika ABC.

    Karol Franciszek Irzykowski h. Ostoja (ur. 23 stycznia 1873 w Błażkowej, zm. 2 listopada 1944 w Żyrardowie) – polski krytyk literacki i filmowy, poeta, prozaik, dramaturg, teoretyk filmu, tłumacz, szachista.

    Życiorys[ | edytuj kod]

    Wczesne lata. Błażkowa (1873–1881)[ | edytuj kod]

    Aleja w Jasionach w dawnym majątku Irzykowskich (stan w 2008 roku)

    Karol Franciszek Irzykowski urodził się 23 stycznia 1873 roku w Błażkowej, w folwarku Jasiony (obocznie Jesiony lub Józefówka), który został odziedziczony przez ojca Karola. Rodzicami Irzykowskiego byli Czesław Irzykowski (ok. 1844–1908) oraz Julianna z Ławrowskich Irzykowska (1850–1923), córka księdza obrządku greckokatolickiego. Irzykowski pochodził z rodziny szlacheckiej. Ojciec pieczętował się herbem Ostoja, matka zaś Sas. Karol miał starszego brata Alfreda Marię (1871–1923) oraz siostry: Helenę (ur. ok. 1877, zm. po 1940) i Irenę (ur. 1879, zm. ok. 1880). Irzykowski został ochrzczony 4 sierpnia 1873 roku w kościele parafialnym w Brzyskach (jego rodzicami chrzestnymi byli Klemens Pawłowicz, szwagier matki, oraz Ludwina Irzykowska, babka). Ponieważ stan majątkowy Irzykowskich pogarszał się, postanowiono sprzedać Jasiony. Stało się to w roku 1881. Czesław Irzykowski przeprowadził się z synami do matki do Brzeżan, Julianna wraz z Heleną wynajęły mieszkanie we Lwowie (faktycznie doszło do rozpadu małżeństwa). W momencie przenoszenia się do Brzeżan Karol miał 8 lat. Jasiony w pewnym stopniu stały się miejscem akcji powieści Pałuba. Irzykowski planował powrócić po latach do Błażkowej, jednak nigdy nie zrealizował swych marzeń. Po II wojnie światowej dworek został rozebrany. W 2008 roku na jego terenie mieścił się tartak. Pozostały jedynie: aleja, którą powozy zajeżdżały przed ganek, kilka drzew oraz widoki na Liwocz i dolinę Wisłoki.

    Andrzej Lam (ur. 26 grudnia 1929 w Grudziądzu) – historyk i krytyk literatury, tłumacz, em. profesor Uniwersytetu Warszawskiego, prof. Akademii Humanistycznej im. A. Gieysztora w Pułtusku. Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.Ostoja (Hostoja, Mościc, Ostojczyk) – polski herb szlachecki, noszący zawołania Hostoja i Ostoja. Używany przez kilkaset rodzin zamieszkałych głównie w ziemi krakowskiej, sandomierskiej, lubelskiej, łęczyckiej, sieradzkiej, poznańskiej, a także na Rusi i w Prusach Królewskich. Mimo, że ród Ostoi nie był reprezentowany w Horodle, herb pojawił się też na Litwie i Białorusi po 1413. Wedle legendy herbowej miał dać początek herbowi Przeginia.

    Okres brzeżański (1881–1886)[ | edytuj kod]

    W roku 1881 Irzykowski został zapisany do C. K. Wyższego Gimnazjum w Brzeżanach. Miał wówczas osiem i pół roku i był młodszy od pozostałych kolegów (uczęszczał do klasy ze starszym bratem Alfredem). Z tego powodu na początku Irzykowski miał pewne problemy z nauką, ale wkrótce nadrobił zaległości. W tym okresie wystąpiło u niego jąkanie. Problem ten będzie go prześladował do końca życia. W brzeżańskim gimnazjum Irzykowski zaczął interesować się literaturą. Po raz pierwszy został publicznie pochwalony za dobrze napisane wypracowanie, stworzył dwa dramaty: Dwaj bracia, czyli zemsta i Sobowtór (nie zachowały się), pisał wiersze i rymowane historyjki. Po ukończeniu piątej klasy został przeniesiony do gimnazjum w Złoczowie. Według biografki pisarza, Barbary Winklowej, mogły wchodzić w grę: różnica w poziomie gimnazjów (złoczowskie było lepsze), łatwiejszy dojazd do Lwowa, gdzie mieszkała matka Karola, bądź bliskość wsi Wołczkowce i Mogiłki (własność ojca). W gimnazjum złoczowskim Irzykowski analizował dzieła Homera i Wergiliusza, zapoznał się z Pieśnią o Nibelungach. Na lekcjach religii przeżył też kryzys wiary.

    Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – polska partia polityczna o charakterze niepodległościowym, socjalistycznym i pracowniczym (klasyfikowana w grupie partii lewicowych), założona w listopadzie 1892 podczas tzw. zjazdu paryskiego jako Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich, jedna z najważniejszych w Polsce sił politycznych aż do 1948. W czasach PRL jako samodzielna partia działała jedynie na emigracji.Walka o treść (właśc. Walka o treść. Studia z literackiej teorii poznania) – książka autorstwa Karola Irzykowskiego, która ukazała się w Warszawie w maju 1929 r. nakładem Księgarni F. Hoesicka.

    Okres lwowski[ | edytuj kod]

    W połowie 1887 roku, po ukończeniu szóstej klasy gimnazjum, Irzykowski przeprowadził się do Lwowa i zamieszkał wraz z matką i siostrą przy placu Św. Jura 5. We wrześniu Karol rozpoczął naukę w siódmej klasie C. K. Lwowskiego Gimnazjum im. Franciszka Józefa. Jednym z jego szkolnych kolegów był późniejszy historyk literatury Wiktor Hahn. W VII klasie gimnazjum Irzykowski zetknął się z literaturą ukraińską, a zwłaszcza z twórczością Iwana Franki. W dwutygodniku „Ruch” przeczytał wówczas baśń Franki W pogoni za biedą (dziesięć lat później zapoznał się z autobiograficznym wstępem Franki Nieco o sobie samym, który stanowił wprowadzenie do Obrazków galicyjskich. W 1897 roku zwierzał się w jednym z listów do Michała Rudnickiego, iż wstęp ów wpłynął na powstanie jego Kuźni bluźnierstw). W tym okresie po raz pierwszy poważnie myślał o tym, by zająć się literaturą i filozofią. W VIII klasie otrzymał nawet od kolegów przezwisko „filozof”. W VIII klasie powstał pierwszy odnotowany wiersz Do poety skierowany do Hieronima Niegłosa (ps. Powstańczyk).

    Czyrak (łac. furunculus) – ropne zapalenie okołomieszkowe z wytworzeniem czopa martwiczego, mające postać z początku guzka, potem krosty, spowodowane zakażeniem gronkowcowym. W przypadku mnogich czyraków stosuje się termin czyraczność (łac. furunculosis). Wystąpienie licznych czyraków, które znajdują się blisko i łączą się w jedną zmianę, nosi nazwę karbunkułu (łac. carbunculus) lub czyraka gromadnego albo inaczej mnogiego. Karbunkuł najczęściej występuje na karku.Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

    W czerwcu 1889 roku Irzykowski zdał maturę, a w październiku rozpoczął studia germanistyczne na Wydziale Filozoficznym C. K. Uniwersytetu im. Cesarza Franciszka we Lwowie. Został członkiem Czytelni Akademickiej, która mieściła się na Rynku. Na początku studiów zbliżył się do socjalistów, ale po krótkim czasie – jak pisał potem w jednym z listów – rozczarowało go ich zacofanie. W Czytelni Akademickiej nawiązał znajomość z późniejszymi przyjaciółmi – Stanisławem Womelą i Emilem Grossem. Na pierwszym roku studiów zetknął się także z prof. Ryszardem Marią Wernerem, który w dużym stopniu wpłynął na kształtowanie się myśli młodego pisarza. Irzykowski zainteresował się twórczością Grabbego, Kleista, Ludwiga, a przede wszystkim Hebbla. Wszedł w skład Zarządu Kółka Szachowego działającego w ramach Czytelni Akademickiej. Na początku 1891 roku rozpoczął pisanie dziennika, który – z przerwami – prowadził przez całe życie (1891–1897; 1916–1922; 1928–1944). Podczas wakacji po II roku studiów Irzykowski pracował w Brzozowie jako korepetytor synów Eugeniusza Gerarda Festenburga.

    Związek Literatów Polskich (ZLP) – organizacja twórcza i zawodowa pisarzy, którymi w rozumieniu statutu są także „eseiści, krytycy, tłumacze literatury pięknej”.Heinrich von Kleist (ur. 18 października 1777, według niektórych źródeł 10 października, we Frankfurcie nad Odrą, zm. 21 listopada 1811 w Wannsee pod Berlinem) – pisarz, dramaturg, poeta i publicysta niemiecki.

    Z powodu trudnej sytuacji materialnej studiów nie udało mu się ukończyć, uzyskał jedynie absolutorium. W latach 1894–1895 był zastępcą nauczyciela w szkole gimnazjalnej (uczył niemieckiego), jednak jąkanie utrudniało mu pracę dydaktyczną, z której w końcu musiał zrezygnować. Zajmował się stenografią sprawozdań parlamentarnych i sądowych w sejmie galicyjskim, rozpoczął pracę dziennikarską.

    Zwycięstwo — dramat Karola Irzykowskiego, jedna z najbardziej oryginalnych i zarazem kuriozalnych pozycji literackich o szachach.Wiersze i dramaty – książka autorstwa Karola Irzykowskiego, która ukazała się na początku 1907 roku w Stanisławowie, nakładem księgarni Albin Staudacher i Spółka.

    Okres krakowski[ | edytuj kod]

    W drugiej połowie 1908 roku Irzykowski przeniósł się do Krakowa, w którym od 1903 roku przebywała jego matka. Początkowo zamieszkał przy ul. Zwierzynieckiej 8. W grudniu tego roku przeprowadził się na ul. Garncarską 1. W Krakowie pracował jako korespondent w Cesarsko-Królewskim Biurze Korespondencyjnym oraz w latach 1910–1917 w redakcji krakowskiej „Nowej Reformy”.

    Jąkanie (alalia syllabaris) − zaburzenie mowy, charakteryzujące się częstymi powtórzeniami lub przedłużeniami dźwięków, sylab czy słów, bądź częstymi zawahaniami lub pauzami zakłócającymi rytmiczny przepływ mowy. Jąkanie powinno być klasyfikowane jako zaburzenie tylko wtedy, gdy jego nasilenie jest na tyle duże, że zakłóca płynność mowy. Termin jąkanie jest głównie powiązany z bezwiednymi powtórzeniami dźwięków, ale obejmuje także odbiegające od normy wahania czy pauzy przed rozpoczęciem mowy, określane przez jąkających się jako bloki, oraz przeciąganie pewnych dźwięków, najczęściej samogłosek i półsamogłosek. Dla wielu jąkających się powtórzenia są podstawowym problemem. Bloki i przedłużenia dźwięków są tylko wyuczonymi mechanizmami, mającymi pomagać w ukrywaniu powtórzeń, ponieważ strach przed nimi w czasie publicznych wystąpień jest najczęściej główną przyczyną psychologicznego niepokoju. Termin jąkanie jest powszechnie stosowany niezależnie od stopnia nasilenia zaburzenia: obejmuje osoby z ledwie postrzegalnymi trudnościami, u których jest to zaburzenie w dużej mierze kosmetyczne, a także osoby z niezwykle dotkliwymi symptomami, w przypadku których komunikacja werbalna jest bardzo utrudniona, czasami niemal niemożliwa.Szachy od A do Z – polska dwutomowa encyklopedia o szachach, autorstwa Władysława Litmanowicza oraz Jerzego Giżyckiego.

    Okres warszawski[ | edytuj kod]

    Po I wojnie światowej przeniósł się do Warszawy. Kierował tam biurem stenograficzno-sprawozdawczym Sejmu. Współpracował ze „Skamandrem”, „Wiadomościami Literackimi” (1924–1933), a w latach 1922–1934 – jako recenzent teatralny – z „Robotnikiem” – organem PPS. W latach 1929–1930 współredagował czasopismo „Europa”. Zabierał głos w wielu dyskusjach literackich. Prowadził dział dramatu w „Roczniku Literackim”, współpracował z Polskim Radiem. Od 1933 roku był członkiem Polskiej Akademii Literatury. W latach 1933–1939 współpracował z „Pionem”. Publikował też (do pewnego czasu) w prawicowym piśmie „Prosto z Mostu”. 10 listopada 1933 „za zasługi na polu krytyki literackiej i literatury” został odznaczony przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski

    Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie. Iwan Jakowycz Franko, ukr. Іван Якович Франко [iβˈɑn ˈjɑkoβɪt͡ʃ frɑnkˈɔ] (ur. 27 sierpnia 1856 w Nahujowicach, zm. 28 maja 1916 we Lwowie) – ukraiński poeta i pisarz, slawista, tłumacz, działacz społeczny i polityczny; obok Tarasa Szewczenki uważany jest za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli ukraińskiej myśli politycznej i literatury.
    Karol Irzykowski, ok. 1933 roku

    Wojna i okupacja[ | edytuj kod]

    We wrześniu 1939 roku Irzykowski mieszkał na Kolonii Staszica. W okolicy znajdował się duży kompleks budynków wojskowych. To zapewne przesądziło, iż w przeddzień kapitulacji Warszawy Kolonia została zbombardowana. Mieszkanie pisarza spłonęło doszczętnie. Zniszczeniu uległa wówczas kompletowana przez wiele lat biblioteka. W czasie okupacji niemieckiej Irzykowski utrzymywał się z wykładów stenografii polskiej i niemieckiej, biorąc także udział w podziemnym życiu kulturalnym. Pisał książkę Wyspa (niemal w całości spłonęła w powstaniu warszawskim, ocalały zaledwie fragmenty), w której zamierzał przedstawić swą filozofię klerkizmu. Podczas powstania Kolonię Staszica opanowali żołnierze RONA, którzy dopuszczali się gwałtów i morderstw na ludności cywilnej. Irzykowski niedomagał w tym czasie na serce. Postanowił opuścić mieszkanie przy ul. Filtrowej, w którym wówczas przebywał. Został ranny w nogę. Niemieccy żołnierze przenieśli go na Okęcie, a stamtąd trafił do prowizorycznego szpitala w Milanówku, który mieścił się w willi „Perełka”. Następnie przeniesiono go do szpitala w Żyrardowie. Leżał tam w jednej sali z młodymi powstańcami. Okazało się, że rana uległa zakażeniu. Pojawił się też karbunkuł.

    Stanisław Leopold Brzozowski, pseud. Adam Czepiel (ur. 28 czerwca 1878 w Maziarni koło Chełma, zm. 30 kwietnia 1911 we Florencji) – polski filozof, pisarz, publicysta i krytyk teatralny i literacki epoki Młodej Polski. Zwolennik materializmu dziejowego, który wprowadził marksizm do myśli polskiej. Twórca "filozofii pracy". Znany głównie jako autor Legendy Młodej Polski oraz "pierwszej polskiej powieści intelektualnej", Płomienie. Znał kilka języków, m.in. niemiecki, francuski, rosyjski, angielski i włoski.Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe "dziedzictwo") – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.
    Żyrardowski szpital, w którym zmarł Irzykowski (2009)

    W Żyrardowie w opiekę nad Irzykowskim zaangażował się Paweł Hulka-Laskowski, który dzień po śmierci krytyka pisał do Jarosława Iwaszkiewicza: Wielce Szanowny Panie, piszę do Pana w imieniu córki ś.p. Karola Irzykowskiego, który umarł w szpitalu tutejszym po b. ciężkich cierpieniach spowodowanych złamaniem podudzia i karbunkułem, z którego ropa przedostała się do krwi, powodując zakażenie ogólne. Przed paru tygodniami Irzykowski zwrócił się do mnie, prosząc o pomoc, bo leżał w zaimprowizowanym szpitalu w Milanówku w warunkach opłakanych. Zrobiliśmy, co było w naszej mocy, aby Go ratować, niestety, wszystkie usiłowania lekarzy okazały się daremne. (...) Czy Związek nie mógłby przyjść z pomocą w poniesieniu kosztów pogrzebu zasłużonego Pisarza?.

    Dobrodziej złodziei. Komedia w pięciu aktach – komedia autorstwa Karola Irzykowskiego (współautorem był przyjaciel pisarza Henryk Taeni Feigenbaum - pseud. Henryk Mohort). Utwór został wydany w Stanisławowie w roku 1907, nakładem Albina Staudachera i Spółki. Pracę nad tekstem zakończono w marcu 1906 roku.Brzozów – miasto powiatowe w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, położone centralnie na Pogórzu Dynowskim, nad rzeką Stobnicą, w Euroregionie Karpackim. Przez Brzozów przebiega droga wojewódzka nr 886 z Domaradza w kierunku Sanoka.

    Irzykowski zmarł 2 listopada 1944 roku. Pogrzeb odbył się cztery dni później. Rozpoczął się mszą w kościele Matki Bożej Pocieszenia, następnie kondukt przeszedł na żyrardowski cmentarz. Trumna została umieszczona w grobie ziemnym. Po kilku latach, z inicjatywy Związku Literatów Polskich, na grobie ustawiono nagrobek. W 1981 roku, dzięki staraniom córek, prochy pisarza ekshumowano, przeniesiono na Cmentarz Rakowicki w Krakowie i złożono w grobie rodzinnym (kwatera XVIII-zach-trzeci po prawej Ippoldów).

    Paweł Hulka-Laskowski (ur. 25 czerwca 1881 w Żyrardowie, zm. 29 października 1946 w Cieszynie) – polski pisarz i tłumacz; działacz i publicysta (społeczny, lecz przede wszystkim religijny – był ewangelikiem reformowanym).Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Powstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.
    Skamander. Miesięcznik poetycki – polskie czasopismo literackie z siedzibą w Warszawie ukazujące się w latach 1920-1928, a następnie 1935-1939. Pierwotnie wydawany był przez Władysława Zawistowskiego, a od 1922 przez Mieczysława Grydzewskiego. Trzon zespołu redakcyjnego stanowiła piątka czołowych poetów grupy Skamander (Jarosław Iwaszkiewicz, Jan Lechoń, Antoni Słonimski, Julian Tuwim i Kazimierz Wierzyński), przejściowo w jego skład wchodzili także m.in. Karol Irzykowski i Juliusz Kaden-Bandrowski.
    Cmentarz Rakowicki – jeden z największych cmentarzy w Krakowie o powierzchni 42 ha. Położony jest w całości na terenie Dzielnicy I Stare Miasto.
    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.
    Wasyl Paczowski (ukr. Василь Пачовський, ur. w 1878 w Żułyczach k. Złoczowa, zm. w 1942 we Lwowie) — ukraiński poeta, dramaturg, przedstawiciel modernistycznego ugrupowania Mołoda Muza skupionego w latach 1906—09 wokół wydawnictwa Swit, pedagog. Ojciec Romana Paczowskiego, malarza.
    Brzeżany (ukr. Бережани) – miasto na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu brzeżańskiego, do 1945 w Polsce, w województwie tarnopolskim, siedziba powiatu brzeżańskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.11 sek.