Karnozaury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Karnozaury (Carnosauria) – grupa dużych dinozaurów mięsożernych występujących od jury do późnej kredy. Była ona różnie definiowana – niegdyś do karnozaurów wliczano wszystkie duże teropody (np. tyranozaury, megalozaury czy ceratozaury), nie zważając na różnice w ich budowie. Niektórzy klasyfikowali w tej grupie nawet przedstawicieli Crurotarsi, takich jak teratozaur, czy ornitozuch. Dopiero badania prowadzone w latach 1980–1990 wykazały, że nie są one ze sobą blisko spokrewnione i istnieje między nimi dużo różnic. Obecnie tyranozaury uznaje się za celurozaury, megalozaury za bazalne tetanury a ceratozaury za prymitywniejsze awerostry. Obecnie uważa się ją za grupę dinozaurów, którym bliżej do gatunku Allosaurus fragillis niż do Passer domesticus (zmodyfikowana definicja Holtza z 2004, powstała ze zmodyfikowanej definicji Holtza z 1995). Pod względem definicji jest ona równa następującym grupom: Allosauria (według definicji Paula z 1988), Allosauroidea (według definicji Paula Sereno z 1998) oraz Yangchuanosauria (Longrich, 2002). Ostatnio odkryto bardzo duże karnozaury takie jak giganotozaur czy tyranotytan, należące do największych znanych teropodów. Pod względem rozmiarów karnozaury ustępują tylko megalozauroidom, do których należy spinozaur – największy znany teropod. Charakterystycznymi cechami karnozaurów są: duże oczy, długa wąska czaszka oraz kość udowa będąca dłuższa niż piszczel. Ich mózgi przypominały budową mózgi aligatorów. Karnozaury łącznie z celurozaurami należą do grupy Avetheropoda, obejmującej ostatniego wspólnego przodka gatunków Allosaurus fragillis i Passer domesticus i wszystkich jego potomków.

Allozaury – rodzina dinozaurów drapieżnych z podrzędu Theropoda. Żyły w późnej jurze i wczesnej kredzie, 170-95 mln lat temu w obu Amerykach, Afryce, na obszarze dzisiejszy Chin, w Australii i Europie. Szczyt rozwoju w późnej jurze. Największym przedstawicielem tej rodziny był allozaur z Ameryki Północnej, długości do 12 m, wadze do 4,5 ton i czaszce o długości ponad 1 m.Awerostry (Averostra) – grupa teropodów. Są zdefiniowane jako grupa dinozaurów, której przedstawiciele posiadają otwór w kości przysiecznej. Ezcurra i Cuny (2007) zdefiniowali natomiast tę grupę jako obejmującą ostatniego wspólnego przodka gatunków Allosaurus fragilis i Ceratosaurus nasicornis i wszystkich jego potomków.
Porównanie rozmiaru wybranych karnozaurów

Klasyfikacja[ | edytuj kod]

  • Carnosauria
  • Gazozaur?
  • Siamotyrannus ?
  • Nadrodzina Allosauroidea
  • Becklespinax?
  • Erektopus
  • Rodzina Allosauridae
  • Rodzina Carcharodontosauridae
  • Rodzina Neovenatoridae
  • Rodzina Sinraptoridae
  • Dawniej zaliczano do tej grupy (oprócz karnozaurów incertae sedis) rodziny: Abelisauridae, Baryonynchidae, Ceratosauridae, Cryolophosauridae, Megalosauridae, Spinosauridae i Tyrannosauridae.

    Odrodzenie dinozaurów – krótki okres rewolucyjnych odkryć związanych z dinozaurami, który rozpoczął się w 1960 roku. Spowodował odnowione naukowe i ogólne zainteresowanie dinozaurami. Został wywołany przez nowe wynalazki i dokonane badania, wskazujące na to, że dinozaury mogły być zwierzętami stałocieplnymi, a nie zimnokrwistymi, jak uważano dotychczas.Tyranotytan (Tyrannotitan chubutensis) - dinozaur opisany po raz pierwszy w 2005 roku przez Fernando E. Novasa, Silvina de Valais, Pata Vickers-Richa i Toma Richa.

    Carnosaurus[ | edytuj kod]

    „Carnosaurus” to nieformalny rodzaj teropoda, pojawiający się na niektórych listach dinozaurów. Nazwy tej po raz pierwszy użył Friedrich von Huene w 1929. Najprawdopodobniej powstała ona w wyniku literówki. Początkowo Heune przypisał odkryte przez siebie skamieliny do Carnosauria incertae sedis, jednak w czasie publikacji nazwa ta została zmieniona na „Carnosaurus”, w wyniku czego powstał nowy, nieformalny rodzaj teropoda. „Carnosaurus” nie został formalnie opisany i nazwa ta nie jest używana.

    Ornithosuchus - drapieżny wymarły archozaur z grupy Crurotarsi (obejmującej krokodyle i archozaury bliżej spokrewnione z nimi niż z ptakami). Żył w triasie około 220 mln lat temu na terenie dzisiejszej Szkocji. Długość ciała ok. 4 metrów, waga 70 kg.Neovenatoridae – rodzina teropodów z grupy allozauroidów (Allosauroidea). Została nazwana w 2010 roku przez Rogera Bensona, Matthew Carrano i Stephena Brusatte. Według ich definicji Neovenatoridae to klad obejmujący wszystkie allozauroidy bliżej spokrewnione z Neovenator salerii niż z Carcharodontosaurus saharicus, Allosaurus fragilis lub Sinraptor dongi. Do tak definiowanych Neovenatoridae należy siedem znanych obecnie rodzajów teropodów – Neovenator, Aerosteon, Megaraptor, Orkoraptor, Australovenator, Fukuiraptor i Chilantaisaurus; Agnolín i współpracownicy (2010) do wchodzącego w skład Neovenatoridae kladu Megaraptora zaliczyli także australijski rodzaj Rapator. Pozycja filogenetyczna większości spośród tych taksonów budziła kontrowersje – Megaraptor i Orkoraptor zostały początkowo uznane za potencjalne celurozaury, Neovenator za allozauryda, Australovenator za karcharodontozauryda, zaś Aerosteon wstępnie za karcharodontozauryda, a następnie allozauroida o niepewnym pokrewieństwie. Benson i współpracownicy stwierdzają, że wiele cech uznawanych dawniej za wyjątkowe dla tych taksonów w rzeczywistości występowało powszechniej i stanowi cechy wspólne nierozpoznanego wcześniej kladu teropodów. Cechy te dotyczą morfologicznych adaptacji kręgów oraz kończyn. Wiele spośród nich występowało także u celurozaurów, co wpływało na błędy w klasyfikowaniu taksonów. Przeprowadzona przez Bensona i współpracowników analiza kladystyczna potwierdziła monofiletyzm Neovenatoridae. Taksonem siostrzanym wobec Neovenatoridae są Carcharodontosauridae, a kladowi obejmującemu te dwie grupy nadano nazwę Carcharodontosauria. Według analizy najbardziej bazalnymi przedstawicielami Neovenatoridae są Neovenator i Chilantaisaurus. Stanowią one sukcesywnie coraz bliższe grupy zewnętrzne kladu Megaraptora, obejmującego pozostałe Neovenatoridae. Natomiast z analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez Novasa i współpracowników (2013) wynika, że tak rozumiane Neovenatoridae byłyby polifiletyczne; analiza potwierdziła bliskie pokrewieństwo Neovenator z Carcharodontosauridae (byłby on jedynym przedstawicielem Neovenatoridae), ale zarazem wskazała, że Megaraptor, Aerosteon, Orkoraptor, Australovenator (łączone w rodzinę Megaraptoridae) oraz Fukuiraptor są celurozaurami blisko spokrewnionymi z tyranozaurami. Ponadto Novas i współpracownicy (2012) sklasyfikowali Chilantaisaurus jako celurozaura o niepewnej pozycji filogenetycznej.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Alick D. Walker. Triassic reptiles from the Elgin area: Ornithosuchus and the origin of carnosaurs. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series B, Biological Sciences”. 248, s. 53–134, 1964. DOI: 10.1098/rstb.1964.0009 (ang.). 
    2. Longrich, 2002. Systematics of Sinosauropteryx. Journal of Vertebrate Paleontology. 22(3), 80A.




    Warto wiedzieć że... beta

    Paleoceńskie dinozaury – termin określający nieptasie dinozaury, które mogły przetrwać wielkie wymieranie kredowe, około 65,5 mln lat temu. Mimo iż prawie wszystkie dowody kopalne wskazują na to, że granicę kreda-trzeciorzęd (K-T) przekroczyły tylko ptaki, istnieją także poszlaki wskazujące na krótką obecność nieptasich dinozaurów w paleocenie. Są one jednak nieliczne i kontrowersyjne.
    Alfabetyczna lista polskich nazw rodzajowych zwierząt uznawanych obecnie za dinozaury (z wyjątkiem ptaków). W przypadku braku polskiej nazwy dinozaur jest tu wymieniony pod nazwą systematyczną.
    Klad bazalny – w filogenetyce jest to najwcześniejsza gałąź ewolucyjna większego kladu, stanowiąca grupę zewnętrzną pozostałych przedstawicieli kladu.
    Karcharodontozaury (Carcharodontosauridae, gr. „jaszczury rekinozębe”) – rodzina dużych teropodów z grupy tetanurów. Została ustanowiona w 1931 przez Ernsta Stromera. Obecnie stanowi jedną z podgrup karnozaurów. Obejmuje ona jedne z największych mięsożerców wszech czasów: giganotozaura, mapuzaura, karcharodontozaura i tyranotytana. Wszystkie te teropody dorównywały rozmiarami tyranozaurowi, a niektóre nawet go przewyższały.
    Spinozaury (Spinosauridae) – rodzina dużych teropodów z grupy tetanurów (Tetanurae). Budowa ich szczęk i zębów pozwala sądzić, że ich głównym pożywieniem były ryby, chociaż mogły polować też na inne dinozaury. Wartość izotopu tlenu δOp zawartego w zębach Spinosauridae odpowiada obecnej u współwystępujących z nimi żółwi i krokodylomorfów, jest jednak niższa niż u innych teropodów, co dowodzi, że spinozaurydy prowadziły ziemnowodny tryb życia, a nie jedynie polowały w wodzie. Wartości izotopu tlenu w zębach Spinosaurus z Maroka i Tunezji nie są tak wyraźne jak u innych przedstawicieli Spinosauridae, co sugeruje, że spinozaur prowadził bardziej oportunistyczny tryb życia i mógł występować zarówno w siedliskach lądowych, jak i wodnych. Nie jest jasne, czy spinozaury były głównie lądowymi drapieżnikami, czy raczej rybożercami, na co wskazywałyby ich wydłużone szczęki, stożkowate zęby i wysoko położone nozdrza. Alan Charig i Angela Milner zasugerowali rybożerność barionyksa. Jedyne wskazówki co do diety spinozaurów pochodzą z Europy i Ameryki Południowej. Odnaleziono barionyksa z rybimi łuskami i kośćmi młodego iguanodona w żołądku, podczas gdy odkryta w Ameryce Południowej kość pterozaura ze śladami zębów dowodzi, że spinozaury czasami zjadały te latające archozaury. Nie jest jednak pewne, czy teropody polowały na pterozaury, czy pożywiały się ich padliną
    Dinozaury (Dinosauria – z stgr. δεινός deinos – straszny, potężny + σαῦρος sauros – jaszczur) – grupa archozaurów (gadów naczelnych), które zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie. Pod koniec okresu kredy, około 65,5 mln lat temu, katastrofalne wymieranie skończyło ich dominację na lądzie na wszystkich kontynentach. Jedna grupa dinozaurów przeżyła do dnia dzisiejszego: większość taksonomów uważa, że współczesne ptaki są dinozaurami z grupy teropodów. Dinosauria obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).
    Erektopus (Erectopus) – dwunożny, mięsożerny dinozaur z grupy allozauroidów (Allosauroidea). Jego nazwa znaczy wyprostowana stopa (łac. erectus = wyprostowany, gr. pous = stopa).

    Reklama