• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kapliczka Bulandy

    Przeczytaj także...
    Tomasz Chlipała zwany Bulandą (ur. najprawdopodobniej ok. 1830 r., zm. w 1912 lub 1913 w Lubomierzu) – słynny baca gorczański. Autentyczna postać z drugiej połowy XIX wieku. Popularna w kulturze odnoszącej się do Gorców, oraz w folklorze zagórzańskim.Beskid Wyspowy (513.49) – część Beskidów Zachodnich położona pomiędzy doliną Raby a Kotliną Sądecką. Charakterystyczną cechą tego regionu południowej Polski jest występowanie odosobnionych, pojedynczych szczytów, od czego pochodzi jego nazwa. Najwyższym szczytem jest Mogielica (1170 m).
    Gorce (513.52) – pasmo górskie leżące w Beskidach Zachodnich. Nazwa "Gorce" związana jest prawdopodobnie ze słowem "gorzeć" (palić się, płonąć) i pochodzi od sposobu uzyskiwania polan śródleśnych metodą żarową. Spotykana jest już w aktach z 1254 r. (item mons Gorcz nuncupatus), używał jej Jan Długosz w 1480 r. (in monten Gorcz). W innych źródłach można też spotkać nazwę Górce, która by mogła oznaczać niskie góry.
    Jaworzyna Kamienicka a2.jpg

    Kapliczka Bulandy – kapliczka na polanie Jaworzyna Kamienicka na Jaworzynie Kamienickiej – drugim co do wysokości szczycie Gorców. Ufundowana została w 1904 r. przez najsłynniejszego gorczańskiego bacęTomasza Chlipałę, zwanego Bulandą, który na tej polanie przez ponad 50 lat zajmował się pasterstwem, wypasając owce i woły. Ponadto był znanym znachorem, leczył ludzi i zwierzęta, uważano go też za czarodzieja.

    Gorczański Park Narodowy, utworzony w 1981 roku rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1980 r., jest jednym z 23 parków narodowych na terenie Polski. Obejmuje centralne pasmo Gorców, m.in. masywy Turbacza i Gorca. Dyrekcja Gorczańskiego Parku Narodowego znajduje się w Porębie Wielkiej.Gorc (1228 m) – szczyt we wschodniej części grzbietu głównego Gorców. Jego charakterystyczna sylwetka z kilkoma polanami jest dobrze rozpoznawalna z dużych odległości. Zbudowany jest z grubych ławic piaskowców magurskich i zlepieńców. Północne stoki pokryte są lasami jodłowo-bukowymi, wyższe partie świerkowymi. Wchodzi w skład wielokilometrowej długości Pasma Gorca ciągnącego się od Turbacza na wschód. Nazwa szczytu pochodzić może od sposobu powstania polan, które zostały uzyskane sposobem żarowym, czyli są "wygorzałe".

    Istnieje wiele ludowych przekazów o tej kapliczce. Według jednego z nich Bulanda zobaczył podczas snu liczne dusze pokutujące za grzechy, które błądzą po górach i nie mają gdzie kolan ugiąć, by przyklęknąć przed poświęconym miejscem. Dla nich ufundował kapliczkę. Strzegą jej jadowite węże. Istotnie Bulanda, gdy zmarł dożył późnego wieku i był bogaty, jak na miejscowe warunki, ale dochód przyniosło mu głównie pasterstwo. Według innej jeszcze wersji zmarła wcześniej córka Bulandy prosiła ojca we śnie, by wybudował kapliczkę na polanie, wykorzystując miejscowe materiały: kamienie i piasek i źródlaną wodę z potoku Kamienica obok przełęczy Borek.

    Jaworzyna Kamienicka (znana pod nazwą Jaworzyna) – szczyt Gorców (1288 m n.p.m.), drugi pod względem wysokości po Turbaczu Najwyższy Gorczańskiego Parku Narodowego. Jest jednym z wielu ramion Turbacza. Zbocza porasta las świerkowy o charakterze regla górnego. Sam szczyt jest niewybitny, słabo wyróżniający się w długim grzbiecie, jednak góra należy do najbardziej widokowych w Gorcach, dzięki temu, że na jej północno-wschodnich zboczach, nieco poniżej wierzchołka, znajduje się polana Jaworzyna Kamienicka. Rozciągają się z niej widoki na pobliskie szczyty Kudłonia i Gorca z ich polanami podszczytowymi, głęboką dolinę potoku Kamienica oraz szczyty Beskidu Wyspowego i Sądeckiego. Przy szlaku turystycznym na polanie tablica informacyjna z panoramą szczytów i opisem polany.Przysłop Dolny – gorczańska polana położona na długim grzbiecie pomiędzy Gorcem a Przysłopem w Paśmie Gorca. Zajmuje południowe zbocza tego grzbietu, granicząc z Gorczańskim Parkiem Narodowym. Jej zbocza opadają do doliny potoków Jamne i Małe Jaszcze (lewobrzeżne dopływy Ochotnicy). Jeszcze długo po II wojnie światowej tętniła życiem pasterskim, stały na niej szałasy, jednak wskutek nieopłacalności ekonomicznej zaprzestano tu wypasu. Od tego czasu polana zaczyna stopniowo zarastać borówczyskami i pojedynczymi świerkami. W kierunku północnym widoki zasłania las, ale we wszystkich pozostałych kierunkach rozpościera się stąd szeroka panorama widoków na Pieniny, Beskid Sądecki, Pasmo Lubania i Tatry. Przebiegające przez polanę szlaki turystyczne umożliwiają wędrówkę po Gorcach, a noclegi zapewnia schronisko Gorczańska Chata (d. Hawiarska Koliba). W zimie jest dobrym miejscem do uprawiania narciarstwa pozatrasowego.

    Z kaplicą związana jest również legenda, która mówi, że Bulanda postawił kapliczkę w miejscu, gdzie znalazł skarb, a pod kapliczką ukrył swoją czarodziejską księgę. Inna z wersji legendy mówi, że Bulanda w miejscu ukrył te znalezione skarby. Jego właściciele mieli go zdeponować go właśnie tam w przekonaniu, że Pan Bóg będzie strzegł zbójnickiego dobra, a ludzie bojąc się świętokradztwa, nigdy jej nie ruszą. Tomasz Chlipała zdradził jednak swoje sekrety tuż przed swoją śmiercią jednemu z baców spod Babiej Góry. Ponoć kiedy starał się wygrzebać stamtąd skarb odstraszył go piorun lub żmije (w zależności od wersji legendy).

    Kudłoń (1274 m) – czwarty co do wysokości szczyt w Gorcach położony na północny wschód od Turbacza, w grzbiecie łączącym Turbacz z Beskidem Wyspowym (poprzez przełęcz Przysłop). Jest najwybitniejszym szczytem Gorczańskiego Parku Narodowego. Jego nazwa wywodzi się od nazwiska Kudeł bądź Kudła.Przełęcz Borek (1009 m n.p.m.) – zalesiona przełęcz w Gorcach, pomiędzy szczytami Mostownica (1251 m n.p.m.) oraz Kudłoń (1276 m n.p.m.). Pomiędzy Kudłoniem a przełęczą Borek znajduje się jeszcze niewybitny szczyt Przysłopek (1123 m) z polaną Przysłopek. Przełęcz znajduje się na obszarze Gorczańskiego Parku Narodowego. Jest na niej niewielka polanka z ławką dla turystów i zamontowana przez park dydaktyczna tablica z mapą Gorców i opisami szlaków.

    Kapliczka znajduje się w górnym rogu jednej z najpiękniejszych gorczańskich polan. Obok ławki dla turystów. Pięknie prezentuje się stąd pobliski Kudłoń i Gorc, rozległe widoki na Beskid Sądecki i Wyspowy. Przy szlaku turystycznym na skraju polany tablica informacyjna z panoramą szczytów, które stąd widać. Obok kapliczki, na zachodnią stronę żółty szlak (15 min.) prowadzący przez las do największej gorczańskiej jaskini – Zbójnickiej Jamy, z którą związane jest wiele legend.

    Polana Gabrowska Duża – polana w Gorcach o powierzchni 2,34 ha. Położona jest na wysokości około 1225-1255 m n.p.m., pomiędzy Długą Halą pod Turbaczem, a szczytem Kiczora. Znajduje się na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego. Z polany otwiera się widok na Kotlinę Orawsko-Nowotarską oraz na Tatry. Na wschodnim skraju polany węzeł szlaków turystycznych.Kamienica Gorczańska lub po prostu Kamienica – rzeka, lewobrzeżny dopływ Dunajca. W swoim górnym biegu płynie w Gorcach i od źródeł pod Turbaczem aż po Lubomierz-Rzeki (przysiółek Lubomierza) nazywana jest Kamienickim Potokiem. Przeciska się on głęboką doliną pomiędzy zboczami Mostownicy i Jaworzyny Kamienickiej, płynąc jarem o głębokości 8-12 m. W okolicach przełęczy Borek zakręca gwałtownie na wschód powodując silną erozję zboczy tej przełęczy. Jest to atrakcyjny turystycznie rejon. W górnym biegu (do Rzek) płynie w granicach Gorczańskiego Parku Narodowego. Wyznakowano tędy, doliną Kamienicy szlak niebieski na przełęcz Borek. Z rzadkich w Polsce roślin występuje w dolinie potoku (pod Mostownicą) zarzyczka górska.

    Kapliczka jest najstarszym zabytkiem sakralnym w Gorczańskim Parku Narodowym. W 1996 r. licząca sobie wtedy 92 lata kapliczka została odnowiona przez pracowników GPN i spadkobiercę Tomasza Chlipały.

    Szlaki turystyczne[]

    szlak turystyczny zielony – zielony od Polany Gabrowskiej Dużej przez Jaworzynę Kamienicką i Polanę Przysłop na Gorc.

    Bibliografia[]

    1. Flizak, Bulanda – ostatni czarodziej gorczański. Wierchy t. XXVI, s 194-195.
    2. Góry Polski. W-wa. Kraków: Wyd. Kluszczyński, 2006. ISBN 83-7447-041-0.
    3. Tablica informacyjna na Polanie Jaworzyna Kamienicka
    4. Stanisław Stopa: Kurkowe opowieści ISBN 978-83-923624-0-1 str. 42
    Szlak turystyczny – trasa wycieczkowa oznaczona specjalnymi symbolami wyznaczającymi jej przebieg i ułatwiającymi odnalezienie właściwej drogi.Baca – kierownik zorganizowanej gospodarki szałaśniczo-pasterskiej (wypas owiec) w polskich Karpatach. Zazwyczaj był on jednym z bogatszych gospodarzy (gazdów), gdyż musiał swoim majątkiem gwarantować zobowiązania wobec właścicieli owiec. Ponadto by zostać bacą, musiał mieć poważanie wśród okolicznej ludności. W niektórych regionach, np. w Gorcach, dużą rolę odgrywało przekonanie o jego czarodziejskich zdolnościach. W Tatrach na jednej hali zazwyczaj był tylko jeden baca, czasami tylko dwóch lub więcej, wówczas każdy z nich kierował odrębnym zespołem pasterskim. Do obowiązków bacy należało rozliczanie się z właścicielami owiec (gazdami), wyrabianie sera i innych produktów mlecznych, nadzór nad juhasami oraz pilnowanie ogniska w bacówce.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Babia Góra (słow. Babia hora, węg. Babia gura, niem. Teufelspitze czyli Góra diabła) – masyw górski w Paśmie Babiogórskim należącym do Beskidu Żywieckiego w Beskidach Zachodnich (według słowackiej terminologii są to Oravské Beskydy). Najwyższym szczytem jest Diablak (1725 m), często nazywany również Babią Górą, jak cały masyw. Jest to najwyższy szczyt całych Beskidów Zachodnich, poza Tatrami najwyższy szczyt w Polsce i drugi co do wybitności (po Śnieżce). Zaliczany jest do Korony Gór Polski.
    Polana Jaworzyna Kamienicka (znana także jako: Polana Jaworznicka. </ref>) – położona na wysokości 1190 -1288 m n.p.m. polana na północno-wschodnim stoku Jaworzyny Kamienickiej w Gorcach. Jest to jedna z najpiękniejszych gorczańskich polan. Roztacza się z niej bardzo szeroka panorama na Beskid Sądecki i Beskid Wyspowy. Szczególnie dobrze widać stąd wznoszące się po południowej stronie pobliskie grzbiety Kudłonia i Gorca wraz z ich polanami. Od północno-wschodniej strony stok polany opada do potoku Kamienica, spływającego głęboką kotliną pomiędzy Gorcem i Kudłoniem.
    Zbójnicka Jama, Zbójecka Jama – jaskinia na zachodnich zboczach Jaworzyny Kamienickiej. Znajduje się w odległości 800 m od kapliczki Bulandy znajdującej się na polanie Jaworzyna Kamienicka. Wejście do niej jest trudne, rozpoczyna się bowiem pionową studzienką o głębokości 3,5 m. Od dna studzienki odchodzi szczelina o przebiegu NE-SW, w południowo-zachodnim kierunku mająca długość 10 m, w kierunku północno-wschodnim 15 m. Obydwa jej końce kończą się zawaliskiem. Otwór wejściowy i szyb porośnięte są glonami oraz wątrobowcami. Zimą ciepłe powietrze wydobywające się z jaskini topi śnieg w jej otworze wejściowym. Jest to jaskinia osuwiskowa. Według geologów jest ona początkowym etapem powstawania osuwiska.
    Beskid Sądecki (słow. Ľubovnianska vrchovina; 513.54) – pasmo górskie w Karpatach Zachodnich, należące do Beskidów Zachodnich. W granicach Polski rozciąga się na powierzchni ok. 670 km², pomiędzy Dunajcem na zachodzie a dolinami Kamienicy, Mochnaczki, Muszynki i Przełęczą Tylicką (688 m) na wschodzie. Najwyższym szczytem jest Radziejowa (1262 m). Góry zbudowane są z fliszu płaszczowiny magurskiej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.01 sek.