• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Kanton - Szwajcaria

    Przeczytaj także...
    Vaud (fr.: Vaud, niem. Waadt, rom. Vad, wł.: Vaud) – kanton w zachodniej Szwajcarii. Vaud dołączył do Konfederacji Szwajcarskiej w 1803 roku. Nazwa pochodzi od łac. Pagus Waldensis. Stolicą jest Lozanna.Uri – kanton Szwajcarii, leżący w środkowej części kraju, w dolinie rzeki Reuss między Jeziorem Czterech Kantonów a Przełęczą św. Gotarda. Jeden z trzech tzw. leśnych kantonów (Waldstätte; obok Schwyz i Unterwalden), które 1 sierpnia 1291 r. podpisały akt założycielski Konfederacji Szwajcarskiej.
    Półkanton jest dziś już nieoficjalnym, ale stosowanym określeniem sześciu szwajcarskich kantonów, które mają tylko po jednym przedstawicielu w małej izbie parlamentu federalnego (Ständerat), podczas gdy inne kantony mają po dwóch, w dodatku przy podliczaniu głosów kantonów (Ständemehr) ich głos liczy się jak głos połowy "zwykłego" kantonu. W języku prawniczym określa się je jako kantony z połową siły głosu.

    Kanton – podstawowa, terytorialna jednostka administracyjna Szwajcarii.

    Szwajcaria jest państwem federacyjnym, składającym się z 26 kantonów, 143 okręgów i 2222 gmin, które posiadają bardzo szeroką autonomię. Aż do połowy XIX wieku kantony były samodzielnymi mini-państwami, które posiadały własne armie, same strzegły granic i biły własną monetę. Przekształcenie Szwajcarii z luźnej federacji nieposiadającej instytucji centralnych w państwo federalne nastąpiło dopiero w 1848 roku.

    Gryzonia (niem. Graubünden, wł. Grigioni, romansz Grischun, skrót: "GR") – szwajcarski kanton w Alpach, na pograniczu Włoch, Austrii i Liechtensteinu. Używane języki to niemiecki, włoski i romansz. Stolica – Chur, najstarsze miasto Szwajcarii z XII-wieczną katedrą i Muzeum Retyckim. Inne znane miasta to Davos i St. Moritz. W Gryzonii znajdują się źródła Renu. Gryzonia jest największym i najbardziej wysuniętym na wschód kantonem Szwajcarii.Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

    W XVI wieku Konfederacja Szwajcarska składała się z 13 niezależnych państewek, protoplastów obecnych kantonów. Formalnie stanowiły one część Rzeszy Niemieckiej i były nazywane przez administrację Rzeszy kantonami. Były one dzielone na kantony „leśne” i kantony „miejskie”. Uzyskały one praktyczną niezależność po wspólnym pokonaniu cesarza Niemiec Maksymiliana w 1499 r.

    Maksymilian I Habsburg, niem Maximilian I. von Habsburg (ur. 22 marca 1459 w Wiener Neustadt, zm. 12 stycznia 1519 w Wels) – od 1486 król Niemiec, a od 1508 wybrany cesarz rzymski. Syn cesarza Fryderyka III Habsburga i Eleonory Aviz. Ojciec Filipa I Pięknego, króla Kastylii. Jeden z głównych twórców potęgi rodowej Habsburgów.Weinfelden – miasto w północno-wschodniej Szwajcarii, w niemieckojęzycznej części kraju. Pomimo że stolicą kantonu jest Frauenfeld, to bank kantonu, a zimą także Wielka Rada mają swoją siedzibę właśnie w Weinfeld. W 2007 roku miasto liczyło 9852 mieszkańców. Miasto pochodzi z czasów czasów starożytnego Rzymu i nosiło wówczas nazwę Quivelda.

    W sześciu „leśnych” kantonach funkcjonowała demokracja bezpośrednia, polegająca na podejmowaniu wszelkich wspólnych decyzji na wiecach kantonalnych. Siedem kantonów „miejskich” było zarządzanych formalnie przez rady miast, które były kontrolowane przez oligarchiczne układy tworzone przez najbogatszych kupców i rzemieślników.

    Kanton Fryburg (fr. Fribourg, niem. Freiburg, wł. Friburgo) – jeden z kantonów Szwajcarii. Stolicą kantonu jest miasto Fryburg.Konstytucja (od łac. constituo, -ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.

    Do starej konfederacji 13 kantonów, w 1803 przyłączono 6 kantonów z południowo-wschodniej części obecnej Szwajcarii, a w 1815 – 3 kantony z zachodniej części kraju.

    Obecnie każdy kanton ma swoją własną konstytucję, która określa zasady działania ciał tworzących prawo (parlamenty lokalne), sprawujących rządy (rządy lokalne) i egzekwujących prawo (lokalne sądy, prokuratury i policję). W większości kantonów funkcjonują jednoizbowe parlamenty, w których zasiada od 58 do 200 posłów. Rządy kantonów liczą od 5 do 7 ministrów. Niemal wszystkie elementy władzy są realizowane przez kantony, gdyż szwajcarska konstytucja maksymalnie ogranicza prerogatywy rządu i parlamentu federalnego. Władze kantonalne samodzielnie określają stopień autonomii gmin. W niektórych kantonach gminy posiadają niemal całą władzę, podczas gdy inne są bardziej scentralizowane. Wynika to m.in. ze znacznych różnic w wielkości kantonów. Najmniejszy kanton ma 37 km² (Bazylea-Miasto) i 14 900 obywateli (Appenzell Innerrhoden), podczas gdy największy liczy 1 244 400 obywateli (Zurych) i 7105 km² (Gryzonia).

    Appenzell – historyczny kanton w północno-wschodniej Szwajcarii, obecnie podzielony na kantony Appenzell Ausserrhoden i Appenzell Innerrhoden. Stolicą kantonu było miasto Appenzell.Rzesza (niem. Reich) – historyczne określenie państwa niemieckiego. Stosowane dla podkreślenia jedności autonomicznych niemieckich regionów lub państw regionalnych.

    Obecnie już tylko w dwóch kantonach władza jest rzeczywiście sprawowana w formie pełnej demokracji bezpośredniej, w formie organizowania wieców kantonalnych (Landsgemeinde), na których każdy obywatel kantonu ma prawo wypowiedzieć się w każdej sprawie oraz bezpośrednio wybrać członków swojego rządu. We wszystkich pozostałych kantonach parlamenty i rządy są wybierane poprzez znane z innych krajów wrzucanie kartek wyborczych do urny.

    Appenzell Innerrhoden – najmniejszy po Bazylei-Mieście kanton Szwajcarii, położony we wschodniej części tego kraju. Jego stolicą jest Appenzel, której części należą do trzech dystryktów (Appenzell, Rüte, Schwende). Dla usprawnienia zarządzania wsią utworzono w XVI wieku gminę nadzoru przeciwpożarowego (niem. Feuerschaugemeinde, także Dunke), obejmującą te trzy części.Demokracja bezpośrednia (z greckiego Demos = lud oraz creatos = panować czyli bezpośrednie panowanie ludu) – system polityczny, w którym decyzje podejmuje się przez głosowanie ludowe (plebiscyt, referendum), w którym wziąć udział mogą wszyscy obywatele uprawnieni do głosowania. W demokracji bezpośredniej, w porównaniu do obecnej w większości państw zachodnich demokracji pośredniej, obywatele mają większy i bezpośredni wpływ na podejmowane decyzje.

    Aż do czasu utworzenia kantonu Jury w 1978 r., nie tworzono nigdy nowych kantonów. Wynikałoby z tego, że kantonów powinno być 23. Jednak ze względu na problemy administracyjne i odpowiednie, proporcjonalne reprezentowanie ludności wszystkich kantonów w parlamencie krajowym część kantonów była dzielona na dwa lub więcej okręgów wyborczych. W 1999 r. w ramach tworzenia nowej konstytucji całej federacji zdecydowano się formalnie podzielić te kantony zgodnie z podziałem okręgów wyborczych, co zwiększyło ich liczbę do 26. Do Rady Kantonów (przedstawicielstwo kantonów w parlamencie) 20 kantonów deleguje po 2 dwóch członków, natomiast 6 kantonów (dawnych półkantonów) po jednym. Są to:

    Bazylea (niem. Basel) – historyczny kanton w północno-zachodniej Szwajcarii, obecnie podzielony na kantony Bazylea-Miasto i Bazylea-Okręg. Stolicą i głównym miastem kantonu była Bazylea.Trogen - miasto w północno-wschodniej Szwajcarii, w niemieckojęzycznej części kraju. Częściowo jest stolicą kantonu Appenzell Ausserrhoden, ponieważ tam znajduje się siedziba instytucji sądowych kantonu. Jednak rząd i parlament Appenzell Ausserrhoden mieszczą się w Herisau. Miasto w 2004 roku liczyło 1764 mieszkańców.
  • Obwalden i Nidwalden (jako Unterwalden),
  • Appenzell Innerrhoden i Ausserrhoden (jako Appenzell),
  • Bazylea-Miasto i Bazylea-Okręg (jako Bazylea).
  • Lista kantonów[ | edytuj kod]

    Podział administracyjny Szwajcarii (z naniesionym kodami kantonów)

    Dwuliterowe skróty szwajcarskich kantonów są powszechnie stosowane w tym kraju, m.in. na rejestracjach samochodowych.

    Szafuza (niem. Schaffhausen, fr. Schaffhouse, wł. Sciaffusa) – kanton w północnej Szwajcarii. Jego stolicą jest Szafuza.Turgowia (niem. Thurgau, fr. Thurgovie, wł. Turgovia) – kanton w północno-wschodniej Szwajcarii. Jego stolicą jest Frauenfeld.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Bundesamt für Statistik: Institutionelle Gliederungen (niem.). www.bfs.admin.ch, 2018-01-01. [dostęp 2018-01-31].
    2. National Statistics.
    3. Siedziba rządu i parlamentu lokalnego, siedziba władz sądowych znajduje się w Trogen.
    4. Siedziba banku kantonu to Weinfeld.

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • GeoPuzzle
  • Ticino, też Tessyn (wł.: Ticino, ofic.: Repubblica e Cantone Ticino; lomb.: Tesin, niem., fr., rom.: Tessin) – najdalej wysunięty na południe kanton Szwajcarii. Tereny Ticino zostały zajęte przez Szwajcarów w XV i na początku XVI wieku, w 1803 kanton Ticino przystąpił do Konfederacji Szwajcarskiej jako pełnoprawny członek.Gmina (od niem. Gemeinde – komuna, społeczność) – wspólnota samorządowa osób zamieszkujących określone terytorium.




    Warto wiedzieć że... beta

    Valais (niem. Wallis, fr. Valais, wł. Vallese, romansz Vallais) – kanton w południowej Szwajcarii. Jego stolicą jest Sion. Jest to trzeci pod względem powierzchni kanton Szwajcarii. Na całej długości kantonu rozciąga się dolina Rodanu, który wypływa z lodowca, w pobliżu Oberwaldu. Od tej głównej doliny odchodzi wiele bocznych odgałęzień, wśród nich Mattertal, w której leży Zermatt – słynna miejscowość turystyczna, u stóp Matterhornu (4477 m n.p.m.).
    Landsgemeinde (zgromadzenie ludowe) – jedna z najstarszych i najprostszych form demokracji bezpośredniej, funkcjonująca w niektórych kantonach w Szwajcarii.
    Zug – kanton w środkowej Szwajcarii. Jego stolicą jest Zug. Jest to jeden z najmniejszych kantonów Szwajcarii – jego powierzchnia to tylko 239 km². Nie jest podzielony na dystrykty.
    Bazylea-Okręg (BL, niem. Basel-Landschaft, potocznie też Baselbiet) – jeden z kantonów w Szwajcarii. Obecne jego tereny przyłączone zostały do Szwajcarii w 1501 r., a sam kanton (określany też mianem półkantonu) powstał w roku 1833, kiedy to wiejskie gminy opierając się dominacji miasta Bazylei oddzieliły się od kantonu Bazylea.
    Genewa (fr. Genève, niem. Genf, wł. Ginevra) – kanton w zachodniej Szwajcarii. Genewa dołączyła do Konfederacji Szwajcarskiej w 1815 roku.
    Jura – kanton w północno-zachodniej Szwajcarii. Został utworzony w 1979 roku poprzez odłączenie francuskojęzycznego obszaru od kantonu Berno.
    Bazylea-Miasto (niem. Basel-Stadt) – najmniejszy pod względem powierzchni kanton w Szwajcarii, jeden z 26. Leży w północno-zachodniej części kraju, w dolinie Renu przy granicy z Niemcami i Francją. Kanton ten jest dawnym półkantonem, co oznacza, że do Rady Stanu deleguje tylko jednego przedstawiciela. Kanton powstał w 1833 roku z podziału kantonu Bazylea, który przystąpił do Konfederacji Szwajcarskiej w 1501 roku. Kanton obejmuje trzy gminy: Bazyleę, Riehen i Bettingen.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.